Қазақстанда ересектердің 56%-ында артық салмақ бар: мамандар семіздікпен күрес тәсілдерін талқылады

SMARTNEWS.KZ басылымының хабарлауынша, Қазақстанда ересек тұрғындардың 56%-ы артық салмақ пен семіздік мәселесіне тап болған. Ал 6-9 жастағы балалардың әрбір бесіншісінде артық салмақ бар. Бұл туралы бүгін Астанада өткен «Қазақстандағы семіздік пен метаболикалық денсаулықты басқару: заманауи тәсілдер» тақырыбындағы баспасөз конференциясында айтылды. 

Жиында отандық және шетелдік сарапшылар семіздіктің таралуы, оның денсаулыққа және экономикаға әсері, балалар арасындағы артық салмақтың алдын алу, сондай-ақ заманауи дәрілік терапияның мүмкіндіктерін талқылады.

Семіздік басқа аурулардың қаупін арттырады

Қант диабеті, эндокриндік және метаболикалық аурулар қауымдастығының президенті, медицина ғылымдарының докторы, профессор, эндокринолог Айгүл Дурманованың айтуынша, семіздік тек адамның сыртқы келбетіне қатысты мәселе емес. Ол бірқатар созылмалы аурулардың даму қаупімен байланысты.

«Әлемде семіздікке шалдыққан адамдардың саны бір миллиардқа жуықтады. Бұл – инфекциялық емес созылмалы аурулардың ішіндегі ең өзекті мәселелердің бірі. Эндокринолог ретінде халықтың назарын осы мәселеге аударғым келеді. Ең алдымен, адамдарды семіздіктің алдын алуға және қажет болған жағдайда дәрігерге уақытында жүгінуге шақырамын», – деді ол.

Маманның сөзінше, семіздік 2-типті қант диабеті, жүрек-қан тамырлары аурулары және басқа да метаболикалық асқынулардың даму қаупін арттырады. Оның салдары бірден байқалмауы мүмкін, сондықтан артық салмақты тек сыртқы өзгерістер арқылы бағалау жеткіліксіз.

«Семіздіктің көрініп тұрған бөлігі айсбергтің беткі бөлігіне ұқсайды. Оның астарында денсаулыққа байланысты көптеген қауіп бар. Ауруды емдеу үшін дәрілік терапия, тұрақты медициналық бақылау, кей жағдайда хирургиялық араласу қажет болуы мүмкін. Мұның барлығы пациентке де, мемлекетке де қаржылық жүктеме түсіреді», – деп түсіндірді Айгүл Дурманова.

Оның пікірінше, семіздікпен күресте ауруды асқынған кезеңде емдеумен шектелмей, оның алдын алуға және ерте анықтауға басымдық беру қажет.

Еуропалық тәжірибе: семіздікпен күреске бірнеше сала қатысуы керек

Еуропалық семіздікті зерттеу қауымдастығының (EASO) президенті Волкан Демирхан Юмук семіздік мәселесін шешуде халықаралық ынтымақтастық пен ғылыми негізделген тәсілдердің маңызына тоқталды.

Оның таныстырылымында Еуропалық семіздікті зерттеу қауымдастығының қызметі, семіздікті зерттеу, алдын алу, диагностикалау және емдеу бағытындағы жұмысы туралы айтылды. Қауымдастық 1986 жылы құрылған және Еуропаның 40 еліндегі кәсіби ұйымдарды біріктіреді. Оның негізгі бағыттарына ғылыми зерттеулер, медициналық білім беру және денсаулық сақтау саясаты кіреді.

EASO деректеріне арналған слайдта Қазақстандағы ересектер арасында семіздіктің таралуы 21% деп көрсетілді. Бұл көрсеткішті елдегі артық салмақтың жалпы таралуымен шатастырмау керек: артық салмақ пен семіздік бөлек санаттар ретінде есептелуі мүмкін.

Юмук семіздіктің себептері әртүрлі болғандықтан, онымен күресті тек жеке адамның мінез-құлқына немесе тамақтану әдетіне тіреп қоюға болмайтынын атап өтті. Саяси шешімдердің жеткіліксіздігі, медицина қызметкерлерін даярлау, емдеу шығындары, халықтың денсаулық сауаттылығы, тағамның бағасы мен қолжетімділігі және ауруға қатысты стигма да маңызды факторлар қатарында.

EASO семіздікті басқаруда дәрігерлердің, зерттеушілердің, мемлекеттік органдардың және пациенттердің бірлескен жұмысын қолдайды. Қауымдастықтың халықаралық тәжірибесі медициналық мамандарды оқыту мен көпсалалы емдеу орталықтарын дамытуға да бағытталған.

Сарапшының пайымдауынша, семіздікке қарсы тиімді саясат ғылыми зерттеулерге, ерте диагностикаға және пациенттерге көрсетілетін медициналық көмектің сапасына сүйенуі керек.

Қазақстанда балалар арасындағы артық салмақ мәселесі де өзекті

Ұлттық қоғамдық денсаулық сақтау орталығы басқарма төрағасының орынбасары Жанар Қалмақованың айтуынша, Қазақстанда артық салмақтың алдын алу үшін балалардың тамақтану мәдениеті мен күнделікті әдеттеріне ерекше назар аудару қажет.

Баспасөз мәслихатында ұсынылған деректер бойынша, Қазақстандағы ересек тұрғындардың 56%-ында артық салмақ немесе семіздік бар. Әйелдер арасында бұл көрсеткіш 55,5%, ерлер арасында 49,2% деп көрсетілді.

Балаларға қатысты 2020 жылғы Ұлттық қоғамдық денсаулық сақтау орталығының деректерінде 6–9 жастағы балалардың 20,6%-ында артық салмақ анықталған. Оның ішінде ұлдар арасындағы көрсеткіш 23,6%, қыздар арасында 17,6% болған. Қалада тұратын балалар арасында көрсеткіш 23,1%, ауылдық жерлерде 17,5% деп берілген.

Жанар Қалмақова артық салмақтың алдын алу үшін балаларға арналған тамақтану стандарттарын жетілдіру және мектеп ортасында дұрыс тамақтану дағдыларын қалыптастыру жұмыстары жүргізіліп жатқанын айтты.

Оның сөзінше, кешенді жоспар аясында мектептердегі тамақтану стандарттары әзірленіп, бастамаға мектептердің шамамен 20%-ы қосылған. Мектеп ас мәзіріндегі тағамдардың құрамы мен сапасына назар аудару, қант мөлшері жоғары өнімдерді шектеу және дұрыс тамақтану қағидаларын түсіндіру көзделген.

«Мектепте балаға дұрыс тамақтануды ұсынғанымызбен, ол сабақтан кейін дүкеннен өзіне ұнаған кез келген өнімді сатып ала алады. Сондықтан мәселені тек мектеп асханасымен шектеуге болмайды. Балаларға арналған тағамдардың қолжетімділігі мен айналасындағы ортаны да ескеруіміз керек», – деді ол.

Спикердің айтуынша, балалар арасында энергетикалық сусындарды тұтынуды шектеу де маңызды. Оның мәліметінше, былтырдан бастап кәмелетке толмағандарға энергетикалық сусын сатуға тыйым салу шарасы енгізілген.

Жанар Қалмақова ата-аналардың да жауапкершілігін атап өтті. Баланы қуанту немесе марапаттау үшін үнемі фастфуд мейрамханаларына апару дұрыс тамақтану дағдысының қалыптасуына кері әсер етуі мүмкін. Сондықтан отбасында пайдалы тағам таңдауды және тұрақты физикалық белсенділікті күнделікті әдетке айналдыру қажет.

Оның пікірінше, семіздіктің алдын алу үшін Денсаулық сақтау, Оқу-ағарту және Ауыл шаруашылығы министрліктері бірлесіп жұмыс істеуі керек. Аймақтардағы азық-түлік өндірісі, жаңа піскен көкөністердің қолжетімділігі және тамақтану мәдениеті де ескерілуге тиіс.

Спикер мектептерде дұрыс тамақтану туралы ақпарат таратуға бұқаралық ақпарат құралдарын да шақырды.

Семіздікті емдеуде дәрілік терапияның орны қандай?

Novo Kazakhstan бас директоры Манвендра Сингх семіздікті емдеуде ғылыми зерттеулерге негізделген жаңа препараттардың рөліне тоқталды.

Оның таныстырылымында Novo компаниясының тарихы, ғылыми зерттеулерге инвестициялары және диабет пен семіздікті емдеу бағытындағы қызметі туралы ақпарат берілді. Компания 1923 жылы Данияда құрылғанын, ал оның негізгі терапиялық бағыттарына диабет, семіздік және сирек кездесетін аурулар кіретінін атап өтті.

Манвендра Сингхтің айтуынша, семіздікке қатысты медициналық көмек көрсетуде пациенттердің қажеттіліктерін ескеру, инновациялық емдеу тәсілдерін дамыту және дәрілік терапияға қолжетімділікті кеңейту маңызды.

«Семіздік – ұзақ мерзімді басқаруды қажет ететін созылмалы ауру. Біз үшін ғылыми негізделген емдеу тәсілдерін дамыту, пациенттерге қолдау көрсету және Қазақстандағы серіктестермен бірлесіп жұмыс істеу маңызды», – деді ол.

Компания өкілі Қазақстандағы мемлекеттік органдармен ынтымақтастыққа және семіздікті емдеу мәселесіне ұлттық деңгейде назар аударуға мүдделі екенін айтты.

Алайда инновациялық препараттың болуы оның барлық пациентке бірдей қолжетімді екенін білдірмейді. Дәрінің Қазақстанда тіркелуі, нарықта сатылуы және мемлекеттік қаржыландыру есебінен берілуі – әрқайсысы жеке қарастырылатын мәселелер.

«Вегови» тез арықтауға арналған дәрі емес

Novo Kazakhstan медициналық директоры Галина Шин семіздікті емдеуде препараттарды дәрігердің бақылауынсыз қолдануға болмайтынын ескертті.

Оның айтуынша, компания ұсынған емдеу тәсілдерінің қауіпсіздігі мен тиімділігі клиникалық зерттеулерде бағаланған. Препараттың қолданылу тәртібі мен емдеу ұзақтығы пациенттің жағдайына және медициналық көрсетілімдерге байланысты анықталуға тиіс.

Галина Шин таныстырылым барысында «Вегови» препараты аптасына бір рет инъекция түрінде қолданылатынын айтты. Оның сөзінше, препарат 12 жастан бастап кейбір пациенттерге тағайындалуы мүмкін, бірақ нақты қолдану көрсетілімдері мен шектеулерін дәрігер анықтауы қажет.

«Вегови – тез арықтауға арналған дәрі емес. Оны медициналық көрсетілімдерге сәйкес, дәрігердің бақылауымен жүргізілетін емнің бір бөлігі ретінде қарастыру керек. Денсаулыққа қатысты шешім қабылдағанда ғылыми дәлелдерге сүйену маңызды», – деді медициналық директор.

Маман дәрілік терапия өмір салтын өзгертудің орнын алмастырмайтынын да атап өтті. Дұрыс тамақтану, физикалық белсенділік және ұзақ мерзімді медициналық бақылау емдеудің маңызды құрамдас бөлігі болып қала береді.

Препаратты өз бетінше қабылдау, әлеуметтік желілердегі жарнамаларға сену немесе медициналық көрсетілімсіз қолдану денсаулыққа қауіп төндіруі мүмкін. Әсіресе балалар мен жасөспірімдерге қатысты шешімдерді тек тиісті медициналық бағалаудан кейін қабылдау қажет.

Дұрыс тамақтану қымбат болуы міндетті емес

Баспасөз мәслихатында дұрыс тамақтанудың бағасы да сөз болды. Айгүл Дурманованың пікірінше, пайдалы рацион міндетті түрде қымбат өнімдерден тұруы керек деген түсінік дұрыс емес.

Маманның айтуынша, диабет пен семіздіктің алдын алуға арналған тамақтану қағидаларының арасында ортақ тұстар көп. Күнделікті рационды құру үшін қымбат өнімдер сатып алу міндетті емес: қолжетімді көкөністерді, жармаларды және ақуыз көздерін үйлестіруге болады.

Ол тәрелке қағидасын мысалға келтірді: тәрелкенің жартысын көкөністерге, қалған жартысының бір бөлігін дәнді дақылдар мен күрделі көмірсуларға, екінші бөлігін ақуызға бөлуге болады. Ақуыз көзі ретінде жұмыртқа, сүт өнімдері, балық немесе тауық еті пайдаланылуы мүмкін.

Маманның пікірінше, рационды жоспарлағанда адамның денсаулық жағдайын, қажеттілігін және азық-түлікке қолжетімділігін ескеру керек.

Жиынға қатысқан нутрициолог та балалар арасындағы артық салмақтың негізгі факторларының бірі ретінде қант мөлшері жоғары сусындар мен тез сіңетін көмірсуларды шамадан тыс тұтынуды атады. Бұған қоса, балалардың физикалық белсенділігінің төмендеуі де әсер етуі мүмкін екенін айтты.

Оның пікірінше, балалардың тамақтану әдетін ерте жастан қалыптастырып, күнделікті қозғалыс белсенділігін арттыру маңызды. Егер балада артық салмақ немесе семіздік байқалса, оның себебін анықтау үшін эндокринологке жүгінген жөн.

Семіздікпен күрес кешенді тәсілді қажет етеді

Баспасөз мәслихатында айтылған пікірлер семіздікті тек жеке адамның әдеттерімен байланыстыру жеткіліксіз екенін көрсетті. Мәселені шешу үшін медициналық көмектің қолжетімділігі, халықтың денсаулық сауаттылығы, мектептегі тамақтану, физикалық белсенділікке жағдай жасау және ғылыми негізделген емдеу тәсілдері қатар қарастырылуы қажет.

Мамандардың пікірінше, семіздіктің алдын алу балалар мен ересектерге арналған бағдарламаларды, ерте диагностиканы және ұзақ мерзімді қолдауды қамтуға тиіс. Ал дәрілік терапия пациенттің жағдайына қарай дәрігер тағайындайтын кешенді емнің бір бөлігі болуы керек.

Осы ретте инновациялық препараттардың Қазақстандағы қолжетімділігі, олардың құны және мемлекеттік қаржыландыру мүмкіндігі мәселелері де өзекті болып отыр.