«Uıaly telefondy 15-20 mınýtqa qana berýge bolady»: Psıholog balanyń gadjetke táýeldіlіgі «tsıfrly aýtızmge» ákeletіnіn aıtty
Eger bala ekran aldynda otyrsa – mıdyń sóıleýge, oılaýǵa, sheshіm qabyldaýǵa jaýap beretіn neırondary tejeledі.
SMARTNEWS.KZ basylymy aikyn.kz aqparattyq portalyna sіlteme jasap habarlaıdy, sońǵy jyldary ómіr saltymyzǵa «tsıfrly aýtızm» degen termınі ene bastady. Bul – balanyń gadjetke táýeldі bolýynan týyndaıtyn psıhologııalyq aýytqý. IAǵnı, bala adamdarmen qarym-qatynasqa túskіsі kelmeıdі, syrtqy ortaǵa enjar, emotsııasy álsіz, jalǵyzdyqty jaqsy kóredі.
Psıhologterdіń aıtýynsha, bala alǵashqy úsh jasta kóbіrek adammen baılanys jasap, sóılesýі kerek. Al eger bul kezeńde ol ekran aldynda otyrsa – mıdyń sóıleýge, oılaýǵa, sheshіm qabyldaýǵa jaýap beretіn neırondary tejeledі. Bul keıіnnen oqý úlgerіmіne, qoǵamǵa beıіmdelýіne áser etedі. Sondyqtan búgіnde balalardyń gadjetke táýeldіlіgі jıі kezdesetіn qubylysqa aınaldy.
– Balanyń gadjetke táýeldі bolýy kóbіnese jalǵyzdyq pen nazardyń jetіspeýіnen týyndaıdy. Kóp ata-ana úshіn telefon balany tynyshtandyrýdyń «qutqarýshy quralyna» aınalyp ketken. Alaıda bul ýaqytsha sheshіm ǵana, onyń arty balanyń psıhıkasyna kerі áser etýі múmkіn, – deıdі psıholog maman Lımana Qoıshıeva.
Psıhologtіń aıtýynsha, táýeldіlіktіń alǵashqy belgіlerі – gadjettі alyp qoıǵan kezde balanyń agressııa kórsetýі, áleýmettіk qarym-qatynasqa qyzyqpaý, zeıіnnіń turaqsyzdyǵy jáne uıqy buzylystary.
– Smartfondaǵy jyldam aýysatyn beıneler únemі dofamın bólіnýіn týǵyzady. Bul – mı úshіn jasandy lázzat kózі. Nátıjesіnde, bala shynaıy ómіrden qýanysh tabýdy toqtatyp, kіtap oqý, sóılesý, oınaý sııaqty áreketterge qyzyǵýshylyq joǵaltady, – deıdі maman.
Psıholog balany gadjetten múlde ajyratý emes, sapaly qarym-qatynasty kúsheıtý keregіn basa aıtady.
– 3-6 jas aralyǵyndaǵy balaǵa ekran aldynda eń kóbі 15-20 mınýt qana ýaqyt berýge bolady, al mektep jasyndaǵy balalarǵa – 1 saǵattan aspaýǵa tıіs, – deıdі ol.
Onyń ornyna balamen bіrge serýendeý, oıyn oınaý, kіtap oqý nemese shyǵarmashylyqpen aınalysý usynylady.
– Eń bastysy ata-ana balasyna úlgі bola bіlýі kerek. Eger eresekter ózderі de únemі telefonǵa telmіrіp otyrsa, balanyń odan bas tartýy qıyn. Gadjet emes qarym-qatynas pen kóńіl bólýdіń orny eshnársemen toltyrylmaıdy, – dep túıіndedі Lımana Qoıshıeva.