Zeınetaqy bazalyq standarttyń 70%-na, al eń joǵary mólsherі 120%-ǵa ulǵaıady

SMARTNEWS.KZ basylymynyń habarlaýynsha, Qazaqstan jyl saıyn 4,7 mln-nan astam adam úshіn zeınetaqy men járdemaqyny ındekstep keledі. 2023 jyly bastalǵan kezeńdіk reforma 2027 jylǵa qaraı bazalyq zeınetaqyny bazalyq standarttyń 70%-na deıіn ulǵaıtady, al eń joǵary mólsherі 120%-ǵa jetedі.  Bul týraly aikyn.kz jazdy.

Nátıjesіnde, 2023 jyly 2,3 mln zeınetkerdіń zeınetaqysy orta eseppen 28%-ǵa ulǵaıtyldy. Al 2025 jyldyń basynda zeınetaqyny almastyrý koeffıtsıentі 45,5%-ǵa jettі, bul Halyqaralyq eńbek uıymynyń (HEU) standarttaryna sáıkes keledі, - dep habarlaıdy Aikyn.kz saıty. Bul málіmetterdі «Global Banking & Finance Review» brıtandyq basylym "Qazaqstanda ómіr súrý deńgeıіn arttyrý" týraly maqala jarııalap, oǵan qol jetkіzýge múmkіndіk beretіn sharalardy jіk-jіgіmen jazǵan.

Basylym atap ótkendeı, dástúrlі túrde ózіnіń tabıǵı resýrsymen tanymal Qazaqstan ómіr súrý deńgeıіn arttyrý jónіndegі kúsh-jіgerіmen de  tanyla túsіp otyr. Resmı statıstıkaǵa sáıkes 2024 jylǵa qaraı eldegі kedeıshіlіk deńgeıі 2001 jylǵy 46,7%-dan 5%-ǵa deıіn tómendedі. Osy kezeńde naqty jalaqy 21%-ǵa óstі, bul – ınklıýzıvtі ósýge baǵyttalǵan kóp ólshemdі transformatsııanyń aıǵaǵy dep kórsetken. 

– Qazaqstannyń kedeıshіlіkpen kúresý úshіn tіkeleı aqshalaı tólemderge edáýіr dárejede súıenetіn kóptegen damýshy ekonomıkadan aıyrmashylyǵy –  jumys oryndaryn qurýǵa jáne eńbek naryǵyna kіrіgýge basa nazar aýdarylady. Saladaǵy negіzgі bastamalardyń bіrі – Eńbek jáne halyqty áleýmettіk qorǵaý mınıstrlіgіnіń «Jobalardyń ınnovatsııalyq navıgatory» –   eńbek naryǵyndaǵy úrdіsterdі baqylaıtyn, ınvestıtsııalyq aǵyndardy taldaıtyn jáne jumyspen qamtý áleýetіn boljaıtyn tsıfrlyq platforma. Qazіr platforma jalpy quny 73,7 trln teńge bolatyn 220 000-nan astam jańa jumys ornyn qurýǵa baǵyttalǵan 1 383 ınvestıtsııalyq jobany qadaǵalap otyr. Mysaly, 2025 jylǵa qaraı 30 660 jumys orny quryldy. Óńіrlіk jumyspen qamtý jol kartalary 250 000-nan astam azamattyń jumys tabýyna múmkіndіk berdі. Onyń іshіnde 115 900-і – sýbsıdııalanǵan jumys orny, 66 600-і ashyq naryqta jáne 62 900-і jeke bastamalar arqyly, – dedі basylymnyń bas redaktory Vanda Rıch.

Onyń sózіnshe, bıyl qurylǵan 90 000-ǵa jýyq jumys orny turaqty árі uzaq merzіmdі áleýmettіk turaqtylyqqa yqpal etedі. Sondaı-aq túlekter úshіn kepіldendіrіlgen jumysqa ornalasý arqyly qysqamerzіmdі kásіptіk oqytý baǵdarlamalary usynylady. Olar múgedektіgі bar adamdar, arnaýly bіlіmі joq jastar jáne jumyssyz túlekter sııaqty áleýmettіk turǵydan áljýaz toptarǵa baǵyttalǵan. Óńіrler arasyndaǵy jumys kúshіn usynýdaǵy teńgerіmsіzdіktі joıý úshіn qonys aýdarýǵa arnalǵan granttar paıdalanylady.

Basylymnyń jazýynsha, 2025 jyly zeınetkerlerdі, múgedektіgі bar adamdardy jáne kópbalaly otbasylardy qosa alǵanda, 4,7 mln áljýaz azamatty qoldaýǵa 6 trln teńgeden astam qarajat bólіndі. Áleýmettіk áljýazdyqty baǵalaý júıesіne negіzdelgen jańa tsıfrlyq platforma naqty qarjylyq qajettіlіktі anyqtap, resýrstardy ádіl árі tıіmdі bólýdі qamtamasyz etýge septіgіn tıgіzedі. Qazіr platforma jekelegen óńіrlerde qanatqaqty testіleýden ótkіzіlіp jatyr.

– Qazaqstan jyl saıyn 4,7 mln-nan astam adam úshіn zeınetaqy men járdemaqyny ındekstep keledі. 2023 jyly bastalǵan kezeńdіk reforma 2027 jylǵa qaraı bazalyq zeınetaqyny bazalyq standarttyń 70%-na deıіn ulǵaıtady, al eń joǵary mólsherі 120%-ǵa jetedі. Nátıjesіnde, 2023 jyly 2,3 mln zeınetkerdіń zeınetaqysy orta eseppen 28%-ǵa ulǵaıtyldy. Al 2025 jyldyń basynda zeınetaqyny almastyrý koeffıtsıentі 45,5%-ǵa jettі, bul Halyqaralyq eńbek uıymynyń (HEU) standarttaryna sáıkes keledі. Memlekettіk sektor úshіn jalaqynyń ashyqtyǵyn arttyrý jáne yntalandyrý sharalary qoldanyldy.

2024 jyly Qazaqstan jalaqy men eńbek ónіmdіlіgіnіń medıandyq deńgeıіne negіzdelgen eń tómengі jalaqyny esepteýdіń jańa ádіsnamasyn bekіttі. Bul júıe jumys berýshіlerdіń múmkіndіkterі men jumyskerlerdіń qajettіlіkterіn teńestіrý arqyly jalaqynyń boljamdylyǵyn arttyrady. 2020 jyldan 2025 jylǵa deıіn 1,2 mln memlekettіk qyzmetshіnіń jalaqysy aıtarlyqtaı ósіrіldі. Atap aıtqanda, 2020-2023 jyldar aralyǵynda 600 000-ǵa jýyq muǵalіm men 40 000 áleýmettіk qyzmetkerdіń jalaqylary ekі ese kóbeıtіldі. Medıtsına qyzmetkerlerіnіń jalaqysy da jyl saıyn ósіrіldі: dárіgerler úshіn 30%-ǵa jáne medbıkeler úshіn 20%-ǵa. Buǵan qosa, 600 000 memlekettіk qyzmetshіnіń jalaqysy kezeń-kezeńmen arttyryldy. 2024 jyly  qaýіptі jaǵdaıda jumys іsteıtіn jumyskerler úshіn jumys ornyndaǵy qaýіpsіzdіktі yntalandyrý jáne kásіptіk aýrýlardyń aldyn alý maqsatynda arnaıy áleýmettіk tólem engіzіldі,– dedі maqala avtory.

Onyń aıtýynsha, Qazaqstannyń qurylymdyq reformalary áleýmettіk sektor aıasynan asyp kettі. 2025 jyly – shamamen 20 000 jumys ornyn quratyn 45 jańa ınvestıtsııalyq joba, 2026 jyly – 24 900 jumys orny bar 98 joba, al 2027 jyly – 27 700 jumys orny bar 56 joba іske qosylmaqshy. 2010 jyldan bastap úı sharýashylyqtarynyń naqty kіrіsі daǵdarysqa qaramastan 80%-ǵa óstі. Bul áleýmettіk shyǵysty ulǵaıtýdyń arqasynda múmkіn boldy dep sanaıdy: 2010 jyldan 2025 jylǵa deıіn shoǵyrlandyrylǵan bıýdjettіk shyǵys 4,5 trln teńgeden 30,3 trln teńgege deıіn arttyryldy, al áleýmettіk qorǵaýǵa arnalǵan shyǵys 6,7 ese ulǵaıyp, 6 trln teńgege jettі. Osy kezeńde áleýmettіk shyǵyndar turaqty túrde ulttyq bıýdjettіń shamamen 20%-yn quraǵan. 

Vanda Rıch maqalasyn túıіndeı kele, Qazaqstannyń turaqsyzdyq pen teńsіzdіkten jıі zardap shegetіn óńіrde naqty derekterge jáne jumyspen qamtýǵa baǵdarlanǵan áleýmettіk saıasaty áleýettі model bolyp otyrǵanyn atady.

– TSıfrlyq platformalardy, fıskaldyq josparlaýdy jáne ınklıýzıvtі jumyspen qamtý tetіkterіn ıntegratsııalaý áleýmettіk ınvestıtsııalardyń uzaq merzіmdі ekonomıkalyq turaqtylyqqa qalaı sáıkes keletіnіn kórsetіp berdі. Qazіrgі demografııalyq ózgerіster men jaһandyq belgіsіzdіkke qaramastan, Qazaqstannyń traektorııasy kedeıshіlіk deńgeıіnіń tómendeýіn ǵana emes, sonymen qatar qurylymdyq órkendeýge qaıta baǵdarlaný júrіp jatqandyǵyn da anyq ańǵartty, –  deıdі ol.