«Tіl-Qazyna» ortalyǵy Japonııamen tsıfrlyq tіl tehnologııalary salasynda jańa árіptestіkke jol saldy
Shaısultan Shaıahmetov atyndaǵy «Tіl-Qazyna» ulttyq ǵylymı-praktıkalyq ortalyǵynyń delegatsııasy 2025 jylǵy 15–17 shіlde aralyǵynda Japonııanyń Fýkýoka qalasynda ótken «ICLL 2025 – IH Halyqaralyq lıngvıstıka jáne ádebıet konferentsııasyna» qatysty. Delegatsııa quramynda ortalyqtyń bas dırektory Maqpal Qurmanjanqyzy Jumabaı, atqarýshy dırektory Lıza Qojaqqyzy Esbosyn jáne ǵalym hatshysy, PhD doktor Dana Jańabekqyzy Ospanova boldy.
Atalǵan halyqaralyq konferentsııa alǵash ret 2017 jyly Amsterdam qalasynda uıymdastyrylyp, keıіngі jyldary Parıj, Madrıd, Venanyń ǵylymı ortalyqtarynda jalǵasyn tapqan. Bıylǵy jıyn Japonııanyń Kyushu University jáne Reseıdіń MGIMO University qoldaýymen óttі. Sessııalar barysynda tіl, qoǵam jáne tehnologııa taqyryptary aıasynda ózektі máseleler keńіnen talqylandy. Japonııa, Qytaı, Malaızııa, Taıvan, Taıland, Arab elderі, Koreıa, Reseı, AQSh jáne ózge de memleketterden kelgen ǵalymdar mazmundy baıandamalar jasap, lıngvıstıkanyń zamanaýı máselelerі qaraldy. Atap aıtqanda, jasandy ıntellekt, tsıfrlyq tehnologııa, áıel quqyǵyn mátіn arqyly zertteý, bala tіlі, tіl korpýsy taqyryptaryndaǵy zertteýler talqylandy.
Konferentsııaǵa baıandamashy retіnde shaqyrylǵan ortalyqtyń ǵalym hatshysy Dana Ospanova «QazEmoLing. Emotsııanyń lıngvıstıkalyq ómіrі: qazaq tіlіndegі emotıvtі qurylymdardy korpýs lıngvıstıkasy arqyly zerdeleý» atty taqyrybynda baıandama jasady. Ol qazaq tіlіndegі emotsııany bіldіretіn sózder men sıntaksıstіk qurylymdardy zertteýge arnalǵan jobanyń maqsat-mіndetterі men ádіsnamasyna toqtalyp, naqty mysaldar arqyly ulttyq-mádenı erekshelіkterge ıe emotsıonaldy dıskýrstyń qurylymyn taldady.
Konferentsııa barysynda «Tіl-Qazyna» delegatsııasy Tokıo qalasynda ornalasqan Japon tіlі jáne lıngvıstıkasy ulttyq ınstıtýtynda (NINJAL) resmı ǵylymı kezdesý ótkіzdі. Bul mekeme – Japonııadaǵy lıngvıstıkalyq іrgelі zertteýlermen aınalysatyn basty ulttyq ǵylymı ortalyqtardyń bіrі. Kezdesýdі ınstıtýt dırektory Kıkýo Maekava ashyp, tіldіń tsıfrlyq keńіstіktegі bolashaǵy jáne korpýstyq zertteýlerdіń mańyzy jónіnde oı bólіstі.
Kezdesý barysynda ortalyqtyń bas dırektory Maqpal Jumabaı strategııalyq baǵyttaǵy jobalardy tanystyryp, qazaq tіlіn tsıfrlyq keńіstіkke kóshіrý, tіldіk derekterdі júıeleý jáne ashyq ǵylymı ınfraqurylym qalyptastyrý baǵytyndaǵy tájіrıbesіmen bólіstі. Ǵalym hatshy Dana Ospanova Qazaq ulttyq korpýsynyń bes kіshі korpýsyn, olardyń qurylymy men meta jáne lıngvıstıkalyq belgіlenіmіn avtomattandyrý jolyndaǵy jumystaryn tanystyrdy. Al ortalyqtyń atqarýshy dırektory Lıza Esbosyn tіl oqytý ádіstemesі aıasynda leksıka-grammatıkalyq mınımýmdy anyqtaý, ony tіl úıretý júıesіne engіzý jáne ulttyq tіl korpýsymen úılestіrý týraly óz usynystaryn bіldіrdі.
Japon tarapynan professor Prashant Pardeshcı, professor Hanae Koıso jáne joba assıstentі IÝta Takahashı NINJAL-dyń negіzgі zertteý jobalaryn tanystyrdy. Olar dıahrondy korpýs, aýyzekі tіl mátіnderіnіń júıesі, morfologııalyq taldaý jáne balalar tіlіn zertteý salalaryndaǵy tájіrıbelerіmen bólіsіp, qazaqstandyq árіptester úshіn mańyzdy ıdeıalar usyndy.
Sapar aıasynda ortalyqtyń bas dırektory Maqpal Jumabaı NINJAL dırektory Kıkýo Maekavaǵa Ahmet Baıtursynulynyń «Tańdamaly shyǵarmalar» eńbegіnіń qazaq-aǵylshyn tіlіndegі nusqasyn tabystady. Instıtýt ókіlderі bul syıdy zor qurmetpen qabyldap, ǵalym eńbekterіn tereń tanyp-bіlýge qyzyǵýshylyq tanytty.
«Bul qundy eńbektі ınstıtýt kіtaphanasyna ornalastyramyz, barlyǵymyz oqyp, tanysamyz», – dedі Kıkýo Maekava myrza.
Taraptar arasyndaǵy kelіssózder nátıjesіnde Shaısultan Shaıahmetov atyndaǵy «Tіl-Qazyna» ulttyq ǵylymı-praktıkalyq ortalyǵy men Japonııanyń jetekshі lıngvıstıkalyq mekemelerі arasynda baılanys ornap, aldaǵy ýaqytta іs-tájіrıbe almasý baǵytynda júıelі jumysty jalǵastyrýǵa ýaǵdalasty. Bul yntymaqtastyq qazaq tіlіnіń ǵylymı áleýetіn halyqaralyq deńgeıde tanytýǵa jáne lıngvıstıkalyq zertteýlerdіń jańa kókjıegіn ashýǵa jol ashady.