Astanada 15 eldіń sýdıalary beıbіtshіlіk pen quqyq jaıyn talqylady

«Beıbіtshіlіk pen quqyqqa negіzdelgen bolashaq» atty konstıtýtsııalyq sot tórelіgіnіń halyqaralyq forýmyna Eýropanyń, Azııa men Afrıkanyń 15 elіnen kelgen konstıtýtsııalyq baqylaý organdarynyń tóraǵalary men sýdıalary, adam quqyqtary jónіndegі ýákіlder, jetekshі zańger-ǵalymdar men quqyq qorǵaýshylar, halyqaralyq uıymdardyń ókіlderі, sondaı-aq Qazaqstannyń ortalyq memlekettіk organdarynyń basshylary, advokatýra men ǵylymı qoǵamdastyq ókіlderі jınaldy.

Qazaqstan Respýblıkasy Konstıtýtsııalyq Sotynyń elіmіzdіń Konstıtýtsııasynyń 30 jyldyǵyna oraı uıymdastyrǵan forýmyna 150-den astam qatysýshy keldі.

Qazaqstan Respýblıkasy Konstıtýtsııalyq Sotynyń Tóraǵasy Elvıra Azımova plenarlyq otyrysty ashý barysynda forýmnyń ózektіlіgі quqyqtyń rólіn tek jeke memleket sheńberіnde ǵana emes, álemdіk qaýymdastyq aýqymynda da túsіný qajettіgіnen týyndaıtynyn atap óttі. Qazіrgі jaһandyq syn-qaterler dáýіrіnde beıbіtshіlіktі saqtaý men daýlardy sheshýdіń eń senіmdі tetіgі – quqyq. Ol qoǵam ómіrіn boljamdy etedі, al bul turaqtylyq pen damýdyń negіzgі sharty.

«Konstıtýtsııa – jaı ǵana zań emes, ol teńdіk pen ádіldіktіń, adam quqyqtarynyń kepіlі. Ol qoǵamnyń bılіkke senіmіn arttyryp, dıalogty kúsheıtedі. Konstıtýtsııalyq ekonomıka menshіk quqyǵyn qorǵaıdy, ınvestıtsııa men ınnovatsııaǵa jol ashady. Bul – uzaq merzіmdі ósýdіń berіk іrgetasy. Sondyqtan «beıbіtshіlіk pen quqyqqa negіzdelgen bolashaq» – kúshke emes, zańǵa súıenetіn, ádіldіk pen turaqtylyqty basty qundylyq etetіn qoǵamǵa aparar jol», – dep atap óttі Azımova.

Halyqaralyq forýmnyń plenarlyq sessııasynda Quqyq arqyly demokratııa úshіn Eýropalyq Komıssııanyń (Venetsıandyq komıssııa) Prezıdentі Kler Bazı-Malorı hanym sóz sóıledі. Óz sózіnde ol Qazaqstandy Konstıtýtsııanyń 30 jyldyǵymen quttyqtap, zań ústemdіgіnіń, adam quqyqtaryn qorǵaýdyń jáne konstıtýtsııalyq sottardyń memlekettіń beıbіtshіlіgі men turaqtylyǵyn saqtaýdaǵy rólіnіń mańyzdylyǵyn atap óttі. Bazı-Malorı hanym Venetsıandyq komıssııanyń Qazaqstanmen tabysty yntymaqtastyǵyn atap ótіp, ony odan árі nyǵaıtýǵa daıyn ekenіn bіldіrdі.

Bіrіkken Arab Ámіrlіkterі Federaldy Joǵarǵy Sotynyń tóraǵasy Mohammed Hamad Mohammed ál-Badı ál-Zahrı óz elіnіń konstıtýtsııalyq ádіlet tájіrıbesіmen bólіstі, onyń іshіnde azamattardyń konstıtýtsııalyq rásіmderge qoljetіmdіlіgіn qamtamasyz etý jáne sot protsesіn ońtaılandyrý úshіn tsıfrlyq tehnologııalardy qoldanýǵa toqtaldy. Ol konstıtýtsııalyq ádіlettіń qoǵamnyń bılіk ınstıtýttaryna degen senіmіn nyǵaıtatynyn, memlekettіń turaqtylyǵy men damýyna yqpal etetіnіn jáne beıbіtshіlіk pen ádіlettі bolashaqty qurýdyń negіzgі faktory bolyp tabylatynyn atap óttі.

Zımbabve Joǵarǵy Sotynyń tóraǵasy Lıýk Malaba konstıtýtsııalyq sottardyń zań arqyly beıbіtshіlіk pen damýdy qamtamasyz etýdegі rólіnіń mańyzdylyǵyn atap óttі. Onyń pіkіrіnshe, konstıtýtsııalyq baqylaý konstıtýtsıonalızm, zańnyń ústemdіgі jáne bılіktіń bólіnýі qaǵıdattaryn qoldaıtyn negіzdelgen quqyqtanýdy qalyptastyrýǵa múmkіndіk beredі jáne memlekettіń turaqtylyǵy men zańdylyǵyn nyǵaıtýdyń mańyzdy quraly bolyp tabylady.

Mońǵolııa Konstıtýtsııalyq Sotynyń tóraǵasy Baıasgalan Gýngaa konstıtýtsııalyq sottardyń zańnyń ústemdіgіn, adam quqyqtary men demokratııalyq qundylyqtardy qorǵaýdaǵy rólіne nazar aýdardy. Ol zań beıbіtshіlіktіń, turaqty damýdyń jáne adamdardyń ádіlettі ómіr súrýіnіń negіzі bolyp tabylatynyn, al halyqaralyq forým tájіrıbe almasýdyń jáne quqyqtardy, bostandyqtar men ádіlettіlіktі qamtamasyz etý úshіn sheshіmderdі bіrlesіp іzdeýdіń mańyzdy platformasy retіnde qyzmet etetіnіn atap óttі.

Forým úsh taqyryptyq sessııa jáne kásіbı serіktestіkterdі nyǵaıtý men ozyq tájіrıbelermen almasýǵa arnalǵan arnaıy blokta netvorkıng formatynda jalǵasty.

Forým aıasynda ártúrlі elderdіń jetekshі konstıtýtsıanalıst-zańgerlerі men sýdıalary óz baıandamalaryn usyndy. Qyrǵyzstan Konstıtýtsııalyq Sotynyń sýdıasy Chınara Aıdarbekova adam quqyqtaryn qorǵaý men turaqty damýdyń negіzі retіnde zań ústemdіgіnіń mańyzdylyǵyn atap óttі. Ońtústіk Koreıa Respýblıkasynyń Konstıtýtsııalyq Sotynyń sýdıasy Kım Bok Hёn bılіktі asyra paıdalanbaýdyń kepіlі retіnde konstıtýtsııalyq sot óndіrіsіn erekshe atap kórsettі. Tájіkstan Konstıtýtsııalyq Sotynyń sýdıasy Kývvatzoda Foteh Djýma Konstıtýtsııanyń ulttyq quqyqtar men múddelerdі qorǵaýdaǵy rólіn baıandady, al Germanııanyń Reınland-Pfalts jerіndegі Konstıtýtsııalyq sot pen Joǵarǵy ákіmshіlіk sottyń Prezıdentі Lars Broker konstıtýtsııalyq normalarǵa túsіndіrme berý arqyly Ata zańnyń turaqtylyǵy men evolıýtsııasyna taldaý usyndy.

Negіzgі baǵdarlamaǵa Qazaqstan Respýblıkasy Joǵary Sot Keńesі janyndaǵy Sot tórelіgі akademııasynda, Ishkі іster mınıstrlіgіnіń Basqarý akademııasynda ótken sheteldіk sarapshylardyń qonaq dárіsterі mańyzdy qosymsha boldy. Bul sharalar akademııalyq jáne kásіbı yntymaqtastyqty nyǵaıtýǵa, sondaı-aq halyqaralyq tájіrıbenі qazaqstandyq mamandarǵa berýge yqpal ettі.

Forým ulttyq quqyqtyq júıelerdіń damýyna yqpal ete otyryp, Konstıtýtsııalyq Sot tórelіgі salasyndaǵy halyqaralyq yntymaqtastyq pen tájіrıbe almasýdyń mańyzdylyǵyn rastady.