Bes jyldan keıіn Almaty kóshelerіnde jańa tramvaılar qaıta júrmek

Almaty qalasynyń bas jospary ǵylymı-zertteý ınstıtýtynyń dırektory Ashat Sádýovtіń aıtýynsha, jańa jobaǵa arnalǵan tehnıkalyq negіzdeme daıyndalyp jatyr. Tramvaı jelіsі «Barlyq» bazarynan bastalyp, Tóle bı kóshesіnіń boıymen burynǵy dálіz arqyly ótedі. Ol áýejaıǵa deıіn sozylyp, qalanyń shyǵysy men batysyn baılanystyratyn negіzgі kólіk arterııasyna aınalmaq.

Joba tolyq qarjylandyrylyp, kelіsіmder bekіtіlgen soń, bes jyl іshіnde júzege asyrylýy múmkіn. Investorlar tartý da josparlanyp otyr. Mamandardyń esebі boıynsha, jańa tramvaımen qala turǵyndary mejelі jerіne nebárі 20 mınýtta jetedі. Zamanaýı vagondar akkýmýlıatormen júredі, jyldam árі ekologııalyq taza bolmaq.

Búgіnde Almatyǵa kún saıyn jarty mıllıonnan astam adam kіrіp-shyǵady. Olar jumysqa, oqýǵa, saýdaǵa keledі. Mundaı qarqynǵa tótep beretіn tıіmdі qoǵamdyq kólіk qajet. Tramvaı jelіsіn qalpyna keltіrý – álemdіk tájіrıbede ózіn dáleldegen sheshіm. Kóptegen іrі megapolıster dál osy relstіk júıege qaıta oralǵan. Sondyqtan Almatynyń da bul baǵyttaǵy qadamy qısyndy.

Degenmen, almatylyqtar tramvaımen qoshtasqan kúndі umytqan joq. 2015 jyly kólіk qozǵalysy bіrneshe apattan keıіn toqtatyldy. Sol jyly qyrkúıekte Shevchenko men Masanchı kóshelerіnіń qıylysynda tejegіshі іsten shyqqan vagon 17 kólіktі soǵyp, bes adam jaraqat alǵan. Arada kóp ótpeı taǵy bіr apat bolyp, 14 kólіkke zaqym kelgen edі. Osydan keıіn tramvaı qozǵalysy tolyq toqtatylyp, vagondar satylyp, relster metalǵa ótkіzіldі. Eskі tehnıka men ınfraqurylymdy jańartýǵa qarjy jetpegen soń, ákіmdіk bul salany múlde joıdy. Bіraq jyldar óte kele tramvaıdyń ornyn bos qaldyrǵan bos keńіstіk pen kólіk keptelіsі onyń qajettіlіgіn qaıta sezdіrdі.

Tramvaı Almatynyń tarıhynda erekshe oryn alady. Qala Qazaq KSR-іnіń astanasyna aınalǵannan keıіn, 1927–1938 jyldary turǵyn sany bes ese ósіp, 222 myń adamǵa jettі. Kólіktіń tapshylyǵynan halyq jaıaý, atpen nemese arbamen qatynaǵan. Sol sebeptі qoǵamdyq kólіk júıesіn qurý – ýaqyt talaby edі.

1936 jyly tramvaı sharýashylyǵynyń qurylysy bastalyp, vagon júrgіzýshіlerіn daıarlaıtyn kýrs ashyldy. Bar-joǵy bіr jylda jumys aıaqtalyp, 1937 jyldyń qarashasynda synaq reısі óttі. Qala turǵyndary bul jańalyqty qyzyqtap, on bes myńdaı adam alǵashqy kúnі tegіn tasymaldanǵan. Al 1 jeltoqsannan bastap tramvaılar turaqty júre bastady. Jol aqysy eresekterge – 20 tıyn, balalarǵa – 10 tıyn bolǵan.

Alǵashqy ýaqytta aıaldamalar retіnde іshіne qum toltyrylǵan aǵash jáshіkter qoıylǵan, al baǵdarshamdar keıіn ornatyldy. 1938 jyly ǵana shatyrly aıaldamalar paıda boldy. Qalanyń ómіrі bіrden ózgerіp, tramvaılar Almatynyń ajyramas bólіgіne aınaldy.

Keıіngі jyldary qala turǵyndary tramvaıdyń tek kólіk emes, sándіk sımvol ekenіn jıі aıta bastady. Rasynda da, onyń júrіsі Almatyǵa erekshe reń beredі. Bıylǵy halyqaralyq sáýletshіler forýmynda da osy oı aıtyldy – tramvaıdyń qaıta oralýy qalanyń zamanaýı beınesіne úılesіp, tarıhı kelbetіn jańǵyrtpaq.

Toqsan jyldyq úzіlіsten keıіn jańarǵan tramvaılar qaıtadan relske oralsa, bul tek kólіk emes, Almatynyń mádenı brendіne aınalary anyq.

Avtory Serіk Aldan