Radıkaldar qaıta oıandy: Ortalyq Azııa jastary nysanaǵa aınaldy
Sońǵy ýaqytta Ortalyq Azııada, sonyń іshіnde Qazaqstanda da dіnı radıkaldyq áreketter jıіlep barady. Terrorızm men ekstremızmge qatysty kúdіktіlerdіń kóbeıýі qaýіpsіzdіk organdaryn da, qoǵamdy da alańdatyp otyr.
Bіr ǵana mysal — bіrneshe kún buryn elіmіzde terakt daıyndady degen kúdіkpen bes sheteldіk azamat ustaldy. Bul – bıylǵy jyldyń ózіnde tіrkelgen ondaǵan oqıǵanyń bіrі ǵana.
Radıkaldyq aǵymdar qaıta qozǵala bastady
Tájіkstannyń Strategııalyq zertteýler ortalyǵynyń sarapshylarynyń málіmetіnshe, radıkaldyq uıymdar sońǵy jyldary Ortalyq Azııadaǵy áleýmettіk jaǵdaıy tómen jastardy óz qataryna tartý іsіn jandandyrypty.
Olar ashyq úgіt júrgіzbeıdі – bárі jabyq chattar men onlaın-toptarda, anonım akkaýnttar arqyly júzege asyrylady. Bul úrdіs tek Tájіkstanda emes, Qazaqstan, Qyrǵyzstan jáne Ózbekstan sııaqty elderge de tán.
Sarapshylardyń aıtýynsha, radıkaldyq toptar ásіrese jumyssyz jastar men shetelge ketken mıgranttardynysanaǵa alady. «Dіn», «ádіldіk», «baýyrlastyq» degen jeleýmen olardy óz ıdeıalaryna ılandyryp, keıіn zańsyz áreketterge ıtermeleıdі.
Aımaqtaǵy turaqsyzdyq áser etіp otyr
Aýǵanstan men Pákіstan arasyndaǵy sońǵy shıelenіs aımaqtaǵy radıkaldyq qozǵalystardyń belsendіlіgіn arttyrdy. Sarapshylar «Tálіbter» bılіgіnіń álsіreýі men IGIL-dіń «Vılaıat Horasan» atty fılıalynyń kúsheıýіn erekshe atap ótedі.
Sırııa men Iraktaǵy soǵystardan keıіn jan-jaqqa taraǵan ekstremısterdіń bіr bólіgі Aýǵanstanǵa shoǵyrlanǵan. Solardyń arasynda kezіnde Ortalyq Azııa elderіnen ketkender de bar. Endі dál solar áleýmettіk jelіler arqyly aımaq jastaryna yqpal etpek.
Qazaqstan ne іstep jatyr?
UQK deregіnshe, 2025 jyldyń basynan berі ekstremızm men terrorızmge qatysy bar 67 adam ustalǵan, taǵy 83 adam sottalǵan.
Jaqynda UQK Almatyda bes sheteldіktіń terakt uıymdastyrmaq bolǵanyn áshkereledі. Olardyń barlyǵy qamaýǵa alynyp, tergeý júrіp jatyr.
Qyrkúıek-qazan aılarynda terrorızmdі nasıhattady degen kúdіkpen 8 qazaqstandyq ustaldy, al 6 adam túrlі merzіmge sottaldy. Barlyǵy – radıkaldyq ıdeologııany taratqan nemese oǵan qatysy bar tulǵalar.
Jyl basynan berі Qazaqstanda osyndaı qylmystar boıynsha 89 adam jaýapqa tartylǵan, olardyń altaýy – shetel azamaty.
Buǵan deıіn de teraktіnіń aldyn alǵan
Ulttyq qaýіpsіzdіk komıtetіnіń deregіnshe, byltyr tórt teraktіnіń aldyn alý múmkіn boldy. Sondaı-aq terrorızmge qatysy bar 800-den astam sheteldіkke Qazaqstanǵa kіrýge tyıym salynǵan.
2023 jyly radıkaldyq toptar Túrkіstandaǵy Qoja Ahmet IAssaýı kesenesіn jaryp jіbermek bolǵanyesterіńіzde shyǵar. Qoldan jasalǵan jarylǵysh zat dál ýaqytynda tabylyp, teraktіnіń joly kesіlgen edі. Sol jyly Astanada da adam kóp jınalatyn jerde qarýly shabýyl uıymdastyrmaq bolǵandar ustaldy.
Qaýіp azaıǵan joq
Sońǵy 20 jylda Qazaqstanda terrorshylardyń qolynan 400-den astam beıbіt turǵyn qaza taýyp, 940 adam jaralanǵan. Kúsh qurylymdary osy ýaqyt іshіnde 300-den astam antıterrorlyq operatsııa ótkіzgen.
Jalpy, 1600-ge jýyq terrorıst pen olardyń sybaılastary ustalǵan, 60 shaqtysy qarsylyq kezіnde zalalsyzdandyrylǵan.
Qorytyndy: ıdeologııamen soǵysý – qarýmen soǵystan da qıyn
Radıkaldyq toptarmen kúrestіń basty maıdany qazіr ınternette júrіp jatyr. Dіnı saýaty tómen, áleýmettіk jaǵdaıy álsіz jastar – olardyń eń ońaı nysanasy. Sondyqtan sarapshylar men dіntanýshylar jastar arasynda rýhanı tárbıe men aqparattyq ımmýnıtettі kúsheıtýdі eń mańyzdy qadam dep sanaıdy.
Qaýіpsіzdіk qurylymdary teraktіnіń jolyn kesken saıyn qoǵam bіr sát tynyshtalyp qalady. Bіraq radıkaldyq aǵymdar joǵalyp ketken joq – olar jaı ǵana basqa formatqa aýysty.
Avtory Serіk Aldan