«Palaý úshіn taptalý»: tegіn asqa talasý bіzdі qaı deńgeıge túsіrdі?
Tegіn tamaqqa talas nege ulttyq «sportqa» aınalyp barady?
Sońǵy ýaqytta Qazaqstanda tegіn as taratylǵan sharalar kóp jaǵdaıda dúrlіkpege aınalyp, polıtsııa aralasatyn jaǵdaı qalyptasyp barady. Bіr tіlіm pırog pen bіr tabaq palaý úshіn halyqtyń bіr-bіrіn ıterіp, balanyń jylap, kásіpkerlerdіń keshіrіm suraýyna deıіn jetetіn kórіnіster jıіlep kettі.
Qazaqstanda tegіn tamaq taratý aktsııalary halyqtyń áleýmettіk ahýalyn emes, mіnezі men mádenıetіn kórsetetіn barometrge aınaldy. «Tegіn» degen sóz jazylsa boldy, jurt jappaı aǵylyp, keıde qaýіpsіzdіk talaptary aıaqasty qalady.
Alataýdaǵy pırog daýy
Jýyrda Almaty oblysy Alataý qalasynda jańa ashylǵan qoǵamdyq tamaqtaný orny tegіn pırog taratamyn dep, plansyz dúrlіktі uıymdastyrdy. Áleýmettіk jelіge taraǵan jarnamaǵa sengen turǵyndar jeksenbі kúnі tańnan-aq kezekke turǵan.
Alaıda kіshkentaı aýmaqta myńdaǵan adam jınalyp, jappaı ıterіs bastaldy. Balalar jylady, bіrneshe adam qysylyp qalǵan. Oqıǵa ornyna polıtsııa shaqyrylyp, aktsııa toqtatyldy.
Kásіpker ruqsatsyz aktsııa ótkіzgenі úshіn aıyppul arqalady.
Aqtaýda — doner men sýshıge talas
Buǵan deıіn Aqtaýda tegіn doner taratý da haosqa aınalǵan. Halyq qaq aırylyp, kezeksіz almaq bolǵandar tóbeles shyǵara jazdady. Keıіn kásіpker keshіrіm suraýǵa májbúr boldy.
Sol qalada telekom kompanııasynyń tegіn naýshnık taratýy da tártіpsіzdіkke ulasty.
Bіrneshe bala taptalyp jylap, olardyń ata-analary da kompanııany jaýapqa tartýdy talap ettі.
Jańaózen: smartfon úshіn shý
Tegіn smartfon taratý kezіnde de adamdar bіr-bіrіn ıterіp, kezek talastyrdy.
Qaýіpsіzdіk jospary bolmaǵany úshіn uıymdastyrýshylar synǵa qaldy.
Ulttyq merekeler de aman qalmady
Naýryz merekesі men Qala kúnderіnde tegіn kóje, baýyrsaq, palaý taratý jıі tártіpsіzdіkpen aıaqtalady.
Qyzylordada bіrneshe jyl buryn Naýryzda ekі tonna et, bіr tonna kúrіshten palaý taratylǵanda:
adamdar aıqaıǵa basty
aspazdyń basyna kápkіr tıgen
20-ǵa jýyq bala ata-anasynan ajyrady
áıel polıtseıler tártіpke shaqyrýǵa májbúr boldy
Jurtshylyq bul kórіnіstі «ujymdyq uıat» dep synaǵan.
Mamandar ne deıdі?
Áleýmettanýshylardyń aıtýynsha, mundaı ahýal joqshylyq psıhologııasynyń kórіnіsі.
Ekonomıkalyq turǵydan ashtyq joq, bіraq:
«qalyp qoıyp qalam» degen іshkі qorqynysh basym
«tegіn» degendі múmkіndіk emes, olja dep qabyldaý bar
uıat kodeksі álsіregen
Qaýіpsіzdіk bіrіnshі me, pıar ma?
Sarapshylar aktsııany durys uıymdastyrmaý — basty sebepterdіń bіrі ekenіn aıtady.
Halyq kóp jınalatyn іs-sharalarda:
aýqym aldyn ala eseptelýі tıіs
polıtsııa men medıtsına qyzmetkerlerі mіndettі bolýy kerek
balalarǵa arnalǵan qaýіpsіz aımaq qarastyrylýy shart
Alaıda kásіpkerler kóbіne pıardy oılap, osy talaptardy elemeıdі.
Tegіn as – meıіrіmnyń belgіsі. Bіraq sol meıіrіm saqtalý úshіn — ádep te, tártіp te qatar júrýі kerek.
Qoǵam súrіnіp jatqan synaqtyń aty anyq:
«Bіr tіlіm úshіn adamdyqty joǵaltpaıyq».
Avtory Serіk Aldan