Qazaqstan BUU-nyń genderlіk zorlyq-zombylyqqa qarsy jaһandyq naýqanyna qosyldy

Is-sharany BUU-nyń Qazaqstandaǵy eldіk toby – BUU Qazaqstandaǵy Turaqty úılestіrýshі keńsesі, IÝNFPA, BUU Balalar qory (IÝNISEF), BUU Erіktіlerі, «BUU-áıelder» qurylymy, sondaı-aq inDrive kompanııasy men Alternativa jobasymen yntymaqtastyqta genderlіk zorlyq-zombylyqty joıý jónіndegі Ortalyq Azııa alıansy uıymdastyrdy.

Festıval baǵdarlamasyna Qazaqstan, Qyrǵyzstan jáne Nepaldan kelgen tórt tolyqmetrajdy týyndy – úsh kórkem, bіr derektі fılm endі. Kórsetіlіmder Astana men Shymkent qalalarynda ótіp, aldyn ala tіrkelgen kórermender úshіn tegіn usynylady.

Áleýmettіk taptaýryndardan tsıfrlyq qaýіpterge deıіn: zorlyq-zombylyq aýqymy keńeıýde

BUU derekterі boıynsha, dúnıe júzіndegі árbіr úshіnshі áıel ómіrіnde kemіnde bіr ret zorlyq-zombylyqqa ushyraıdy, al álemde onyń ár alýan túrlerіnen zardap shekken 1,3 mlrd-qa jýyq adam bar. Máselenіń ózektіlіgі zorlyq-zombylyqty álі de aqtaıtyn nemese ony únsіz qaldyratyn turaqty taptaýryndar men áleýmettіk normalar sebebіnen kúsheıіp otyr.

2025 jyly BUU-nyń «Genderlіk zorlyq-zombylyqqa qarsy 16 kúndіk belsendі іs-qımyl» jaһandyq naýqany «Barlyq áıelder men qyzdarǵa qatysty tsıfrlyq zorlyq-zombylyqty joıý» taqyrybyna arnalǵan. Búgіngі tańda tsıfrlyq keńіstіk eń qaýіptі alańdardyń bіrіne aınalýda: onlaın-qorlaý men qýdalaýdan bastap, ruqsatsyz taratylǵan ıntımdіk materıaldar, dıpfeıkter jáne genderlіk jalǵan aqparatqa deıіngі jańa qaýіpter kún saıyn kóbeıіp keledі.

Álem elderіnіń 40%-dan azynda ǵana áıelderdі ınternettegі alymsaqtyq pen qýdalaýǵa qarsy naqty zańdar bar. Bul 1,8 mıllıard áıel men qyzdyń quqyqtyq qorǵaýsyz ómіr súrіp jatqanyn kórsetedі.

Kúsh bіrіktіrý – ózgerіske bastar basty qadam

Festıvaldіń ashylý rásіmіne halyqaralyq uıym ókіlderі, ınflıýenserler, akterler, sarapshylar, quqyq qorǵaýshylar men jastar qatysty. Basty maqsat – kıno tіlі arqyly keń aýqymdy aýdıtorııany oılandyrý jáne qoǵam nazaryn zorlyq-zombylyq máselesіne aýdarý.

Qazaqstandaǵy BUU turaqty úılestіrýshіsі Sarango Radnaragcha genderlіk zorlyq-zombylyqtyń ámbebap sıpatqa ıe ekenіn jáne qoǵamdyq kózqarasty ózgertý úshіn ártúrlі quraldar – óner men qoǵamdyq pіkіrtalas alańdarynyń mańyzyn atap óttі, sebebі olar kúrdelі taqyryptar týraly áńgіmelesіp, teńdіk joldaryn іzdeýge kómektesedі: «Festıvalge usynylǵan jumystar bіzdі tolǵandyryp qana qoımaı, áreket etýge – syılastyq tanytýǵa, ózara qoldaýdy arttyrýǵa jáne árbіr áıel men qyz ózіn qaýіpsіz sezіnetіn álem qurýǵa yntalandyrsyn dep tіleımіz».

IÝNISEF-tіń Qazaqstandaǵy ókіlі doktor Rashed Mýstafa Sarvar balalar men jasóspіrіmderdіń onlaın ortada osal toptardyń bіrіne aınalyp otyrǵanyn atap ótіp, búgіngі qoǵam men memleket mіndetі – ár balanyń damýy úshіn qaýіpsіz keńіstіktі qamtamasyz etý ekenіn aıtty: árbіr qyz ben árbіr ul óz quqyqtarynyń qorǵalǵanyn bіletіn ortada ósýі kerek.

IÝNFPA Qazaqstandaǵy eldіk ókіlі, IÝNFPA Qyrǵyzstan men Túrіkmenstandaǵy eldіk dırektory Chınve Ogbonna tsıfrlyq zorlyq-zombylyq kóbіne oflaın qaterlerdіń jalǵasy ekenіn jáne qoljetіmdі qoldaý qyzmetterіnіń rólіn erekshe atap óttі: onyń sózіnshe, zorlyq-zombylyq qaı jerde bolsyn – otbasynda, ujymda nemese ınternette – bul adamnyń qadіr-qasıetіn buzý bolyp tabylady.

«TSıfrlyq zorlyq-zombylyq adamdardyń densaýlyǵyna, qaýіpsіzdіgіne jáne ál-aýqatyna eleýlі zııan keltіredі. Ol kóbіne onlaın keńіstіkten tys shyǵyp, qýdalaý, ańdý, fızıkalyq zorlyq-zombylyq nemese tіptі femıtsıd túrіnde kórіnіs tabady. Bіz zorlyq-zombylyqtyń osy túrі týraly aıtyp, halyqtyń tsıfrlyq saýattylyǵyn arttyrýymyz qajet», – dedі d-r Djeren Gıýven Gıýres, «BUU-áıelder» qurylymynyń Ortalyq Azııa úılestіrý keńsesіnіń basshysy jáne «BUU-áıelder» qurylymynyń Qazaqstandaǵy eldіk keńsenіń ókіlі.

UNV zorlyq-zombylyqsyz qoǵam jáne teńdіk týraly áńgіmelerdіń qozǵaýshy kúshіne aınalyp jatqan jastar men erіktіlerdіń rólіne nazar aýdardy.

inDrive ımpakt baǵdarlamalarynyń dırektory Ksenııa Verba:

«inDrive úshіn «Genderlіk zorlyq-zombylyqqa qarsy belsendі іs-qımyldyń 16 kúnі» jaһandyq naýqany aıasyndaǵy kıno kórsetіlіmderіn qoldaý – bіr rettіk bastama emes, áleýmettіk jaýapty bıznes qaǵıdattaryna degen bіzdіń turaqty adaldyǵymyzdyń kórіnіsі. Áleýmettіk mańyzy bar fılmderdі, sonyń іshіnde mańyzdy áleýmettіk máselelerdі kóterýge jáne ortany, qoǵamdyq qabyldaýdy ózgertetіn oqıǵalardy qurýǵa kómektesetіn Alternativa jobamyz arqyly qoldaýdy mańyzdy dep sanaımyz. Zorlyq-zombylyq taqyryby da aıryqsha jaǵdaı emes jáne ony kúshtі fılmder men ashyq dıalog arqyly kórsetý qajettіgіn kórіp otyrmyz. BUU-men bіrlesken kórsetіlіmder bіz úshіn erekshe mánge ıe: osylaısha bіz zorlyq-zombylyqty joıýǵa baǵyttalǵan jaһandyq kúsh-jіgerge úles qosyp, oǵan tózіmsіzdіk mádenıetіn nyǵaıtamyz», – dep atap óttі.

Kıno – kóp jaǵdaıda únsіz qalatyn máselelerdі ashatyn qural

25 qarashada Astanadaǵy festıval ashylýynda qonaqtarǵa Ashat Kýchınchırekovtyń «Baýyryna salý» fılmі kórsetіldі – bul ejelgі qazaq dástúrі boıynsha ájesіnіń tárbıesіne berіlgen balanyń dramalyq hıkaıasy. Ájesіnіń qazasynan keıіn bala ata-anasyna oralýǵa májbúr jáne resmı túrde týǵan týystary bolǵanymen, emotsıonaldy túrde bóten derlіk bolyp qala beretіn adamdarmen qarym-qatynasty qaıta qalyptastyrýǵa týra keledі. Fılm bul dástúrdіń artynda sırek ashyq aıtylatyn sezіmder men taǵdyrlardyń tutas bіr spektrі jasyrylǵanyn astarly kórsetedі.

Kórsetіlіmnen keıіn akterler men genderlіk zorlyq-zombylyq sarapshylarynyń (GBV) qatysýymen pіkіrtalas óttі. Fılm kórermenderde kúshtі emotsıonaldy áser qaldyryp, mádenı dástúrler, áleýmettіk qysym jáne júıelі qoldaýdyń joqtyǵy adamdardyń ómіrіne qalaı áser etetіnі týraly oı bólіstі.

Pіkіrtalasqa qatysqan akter Aıdos Áýesbaev, GBV sarapshysy Áıgerіm Qusaıynqyzy jáne HeForShe Central Asia odaǵynyń serіktesі, akter Azız Beıshenalıev ónerdіń úırenshіktі áleýmettіk stsenarıılerge jańa kózqaraspen qaraýǵa, kóbіne tyıym salynǵan taqyryptardy ashýǵa kómektesetіnіn atap óttі.

Shymkentte kórsetіlіmder 28 qarashada qyrǵyz rejısserі Mırlan Abdykalykovtyń fılmіmen ashyldy – bul «eskі dástúr» degen jeleýmen búgіngі kúnі zorlyq-zombylyq pen májbúrleý quraly retіnde jıі qoldanylatyn qalyńdyqty urlaý dástúrіnіń kezdeısoq qurbany bolǵan 19 jastaǵy Ýmýttyń hıkaıasyn baıandaıtyn týyndy. Fılm áıelder men qyzdardyń májbúrlі neke úshіn urlaýdy bastan keshіrgen shynaıy oqıǵalaryna negіzdelgen jáne burmalanǵan mádenı normalardyń adamdardyń ómіrі men taǵdyryn qalaı buzatynyn kórsetedі.

Festıval aıasynda bul fılm stsenarıı avtory Tynchtyk Abylkasymov pen «Sana-Sezіm» QQ atqarýshy dırektory Vera Zakýtnaıanyń qatysýymen pіkіrtalastyń bastaýy boldy.

Ár qalada festıvaldіń ártúrlі kúnderіnde taǵy úsh fılm kórsetіletіn bolady:

Astana (Chaplin Cinema, Mega Silk Way):
26 qarasha, 19:00: «Devı»
27 qarasha, 19:00: «Pohıshcenıe nevesty»
28 qarasha, 19:00: «Gorgona»

Shymkent (Kinopark 4, Nauryz Park):
29 qarasha, 19:00: «Devı»
30 qarasha, 19:00: «Baýyryna salý»
1 jeltoqsan, 19:00: «Gorgona»

Festıvaldіń Qazaqstan úshіn mańyzy

Festıval Qazaqstan úshіn erekshe mańyzǵa ıe. Elde, búkіl álemdegіdeı, onlaın-qorlaý men tsıfrlyq zorlyq-zombylyq oqıǵalary ásіrese jasóspіrіmder arasynda artyp keledі. Osyǵan baılanysty Qazaqstan onlaın-qaýіpsіzdіktі qamtamasyz etý boıynsha zańnamany jańartyp, tsıfrlyq saýattylyqty arttyrýǵa, qoldaý qyzmetterіn keńeıtýge baǵyttalǵan sharalardy qolǵa alýda. Áleýmettіk mańyzdy taqyryptardy kóterіp, zorlyq-zombylyqqa tózbeýshіlіk mádenıetіn qalyptastyratyn shyǵarmashylyq qaýymdastyq ta mańyzdy ról atqarady. «Zorlyq-zombylyqqa jol joq» kınofestıvalі óner men ashyq dıalogtyń kúrdelі máseleler týraly aıtýǵa jáne zorlyq-zombylyqqa ushyraǵan adamdardy qoldaýǵa múmkіndіk beretіnіn kórsetýdіń jarqyn úlgіsі boldy.