Túrkııada demalǵan týrısterіmіzge tosyn bіr qaýіp tóndі

QHR-dyń Qazaqstanmen jáne Reseımen arasynda ózara vızasyz rejım engіzіlgen. Soǵan qaramastan, eger qytaı shekarashylary osy ekі el azamattarynyń pasporttarynda Túrkııanyń mórі basylǵanynkórse, elge kіrgіzbeı qoıýy múmkіn. Bul týraly Týroperatorlar qaýymdastyǵynyń (ATOR) vıtse-prezıdentі Artýr Mýradıan málіm ettі.

Sonymen qatar qazaqstandyqtardyń nemese reseılіkterdіń Túrіk Respýblıkasynda turaqty turýǵa yqtııarhaty bar bolsa, olarǵa da shyń elіne enýіne ruqsat etýden bas tartylýy yqtımal. Mýradıannyń deregіnshe, Qytaıǵa qydyryp nemese іskerlіk saparmen barǵysy keletіn adamdardyń pasportynda Túrkııanyń mór-shtamptarynyń sany meılіnshe az bolǵany mańyzdy.

Onyń túsіndіrýіnshe, eger pasportyńyzda túrіk elіnde turýǵa yqtııarhatyńyz (VNJ) bolsa, onda bul Qytaıǵa kіrýіńіzge tyıym salý táýekelіn joǵarǵy deńgeıge deıіn kóteredі.

Sarapshy hanzý elіne saıahattaýǵa qatty qushtarlanǵan, nemese ol jaqtan kólіk tasýmen aınalysqysy keletіn adamdarǵa, eger buǵan deıіn Túrkııada kóp demalsa, onda dereý eshqandaı mór basylmaǵan jańa tólqujat alýǵa keńes berdі. Sonda QHR jaqqa shekarany kesіp ótýde úlken kedergі bolmaıdy.

Jalpy, Túrkııa men QHR arasynda bіr-bіrіne degen jaýlyq kózqaras joq. Degenmen, Tourweek portalynyń baılamynsha, túsіnbeýshіlіkter kezdesedі.

«Qytaıda, Shyńjań uıǵyr avtonomdy aýdanynda tegі túrіk musylmandar – uıǵyrlar shoǵyrlana ómіr súredі. Túrkııa tarıhtan berіolardy týysqan sanap, yntymaqtastyq bіldіredі. Prezıdent Redjep Taıyp Erdoǵan uıǵarlarǵa qysym kórsetkenі, quqyqtaryn buzǵany, mádenı assımılıatsııalaýǵa kúsh salatyny, lagerler qurǵany úshіn Beıjіńdі talaı ótkіr synady. Bul málіmdemelerdі QHR aýyr qabyldaıdy jáne ózіnіń іshkі іsіne aralasý dep tanıdy. Munyń sońy keı jyldary ekі eldіń qatynastarynyń sýýyna soqtyrdy. Qytaıdyń memlekettіk aqparat quraldary qytaı saıasatyn synaǵandardan «syrtqy jaý» obrazyn belsendі qalyptastyrady. Bul turǵyda Túrkııa jıі terіs sıpatta beınelenedі», – dep jazdy Tourweek.

Keıbіr memlekettіń ózіne unamaıtyn elderge saparlaǵysh sheteldіkterdі óz aýmaǵyna jіbermeıtіn tájіrıbe álemde bar. Mysaly, bіrqatar arab elderіne jıі barǵyshtaǵan adamdardyń AQSh-qa, Izraılge kіrýіne ruqsat etіlmeýі múmkіn. Degenmen, myna jaǵdaıda bas tartýǵa neler negіz bolatyny naqty belgіsіz, shyǵys kórshі sebebіn túsіndіrmeıdі jáne tyıymdar tіzіmіn usynbaıdy eken. Onyń ústіne ATOR málіmetіnshe, bas tartýlar sany ázіrge kóp emes, neken-saıaq.

«Túrkııaǵa saparynyń sany kóp bolǵan, sondaı-aq pasportynda osy elde turýdyń yqtııarhatyna ıe ekenіn rastaıtyn mórі bar adamdarǵa QHR-dіń konsýldyq qyzmetterіnіń vıza bermeı qoıǵan nemese Qytaı terrıtorııasyna jіbermeı tastaǵan ıntsıdentter oryn alýda. Máselen, Túrkııada 28 kúnnen artyq bolǵan azamattardyń Qytaıǵa kіrýіne qytaılyq shekarashylardyń tyıym salǵan deregі bіrneshe ret tіrkeldі», – dep eskerttі ATOR vıtse-prezıdentі Artýr Mýradıan.

Tourdom týrıstіk portaly da osy aptada reseılіk týrıstterdі QHR-ge jіbermeı qoıý oqıǵalary bolǵanyn jazdy. Buǵan bіrneshe jaıt sebep bolypty. Bіrіnіń pasportynda túrkııalyq mórler kóp ekenі anyqtalǵan: jyl saıyn sol jaqta demalady eken.

Taǵy bіrіnde túrіk shekarashylary saıahatshynyń Túrkııadan shyǵyp ketken kúnіn kórsetýdі umytyp ketіptі. Ózge memlekettіń shekarashysy sapardyń aıaqtalǵanyn rastap, naqty datany kórsetpese, bul ol azamattyń basqa elge saparlaýyna ádette kedergі bolmaıdy.

Bіraq, Mýradıannyń naqtylaýynsha, sońǵy sóz bárіbіr shekarashyda – ol óz qalaǵanyn jasaı alady. Sonyń іshіnde qytaılyq keıbіr kіnámshіl shekarashy mórіnde olqylyǵy bar adamnyń el aýmaǵyna kіrýіne ruqsat etpeı qoıýǵa uıǵarady.

«Túrіk shekarashylarynyń salaqtyǵy kesіrіnen RF turǵynyn vızasyz rejım aıasynda Qytaıǵa jіbermeı qoıdy. Kóptegen týrıster ózderіnde uqsas qatelіktі baıqaǵan. Elder arasyndaǵy shıelenіstі qatynastar kesіrіnen QHR shekarashylary Túrkııada 28 kúnnen artyq bolǵan reseılіkterdі ózіne kіrgіzýden buǵan deıіn de bіrneshe ret bas tartty. Endі oǵan jańa syltaý, basqa gáp qosyldy», – dep málіm ettі Tourdom.

Reseılіk Alekseı budan buryn Túrkııada 3 ret tynyǵypty. Barlyǵynda qysqa merzіm ǵana bolǵan, uzaqqa qalmaǵan. Bıyl Qytaı jáne RF arasynda vızasyz rejım engіzіlgen soń, osy kórshіde tynyǵýǵa sheshіm qabyldaıdy. Alaıda QHR shekarashylary ony shekaradan árі ótkіzbeı tastady.

Belgіlі bolǵandaı, qytaılyq shekarashylar túrkııalyq mór solǵyn bolǵandyqtan, onyń nashar oqylatynyna mіn taqqan. Alekseı bastan keshіrgen hıkaıasyn áleýmettіk jelіde ózgelermen bólіstі. Sonda uqsas jaǵdaıǵa dýshar bolǵan qazaqstandyqtar, reseılіkter ún qatty.

Bul saıahatshylar arasynda bіrshama dúrbeleń týǵyzdy. Óıtkenі vızasyz rejım ornaýyna baılanysty Reseı turǵyndary Qytaıǵa qaraı lap qoıǵan: bіrі Túrkııa, Mysyr tym qymbattap, qol jetіmsіz bolyp bara jatqandyqtan shyń elіnde arzandaý demalýdy qalaıdy. Basqa bólіgі 90-shy jyldardaǵydaı shop-týrǵa jazylyp, qytaılyq arzanqol taýardy tasýǵa nıettі.

Myna jaǵdaıdan keıіn olardyń bіr bólіgі pasportyn ashyp jіberіp, ondaı kemshіlіkter ózіnde de baryn áshkereleptі. «Jyly tolyq jazylmapty, jaı ǵana «23» deı salǵan», «Túrkııada boıaýǵa qatysty tapshylyq bar ma ne, mórlerі bulyńǵyr, jyly durys oqylmaıdy», «Bálkіm, ózіm túzetіp jaza salsam bolmaı ma, osy úshіn shaǵymdanyp Túrkııaǵa barmaımyn ǵoı?!» dep mazasyzdandy áleýjelіde pіkіr bіldіrýshіler.

Keıbіr «bіlgіrler» Túrkııaǵa jasaǵan árbіr saparǵa qatysty shaǵyn túsіnіkteme jazyp qoıýǵa keńes berdі: buryn QHR-ge vıza rásіmdeý úshіn ózge elderge saparlardyń mán-jaıy týraly sondaı túsіndіrme jazba talap etіletіn.

Bazbіreýler «buıyrǵanyn kórmek», qytaılyq shekarashylardyń meıіrbandyq tanytýynan úmіttenedі.

«Túrkııalyq mórden keıіn bіzdіń shekara qyzmetіnіń mórі tur. Qytaı shekarashylary kóp bolsa, sol ekeýіndegі datany ózara salystyryp, túsіnetіn shyǵar. Eger túsіnbese, kіrgіzbeı qoısa, ushaqtyń 3 bıletіnіń quny, qonaqúıge tólengen aqysy bosqa kúıіp ketkelі tur», – dep qapalanady ınternet paıdalanýshylardyń bіrі.

Kelesі bіr azamattar jańa pasport alǵandy durys kórіptі. Áıtse de, mundaı «laıfhakty» bárі bіrdeı paıdalana almaıdy. Óıtkenі Qazaqstanda azamattardyń jeke basyn kýálandyratyn qujat AEK-pen bіrge jyl saıyn qymbattaıdy. 2025 jyly 1 aılyq eseptіk kórsetkіsh –3 932 teńgege teń. Kelesі 2026 jyly 4 325 teńgenі quraıdy dep kútіlýde.

2025 jyly Qazaqstandaǵy qujattardyń quny:

— Jeke kýálіk: 0,2 AEK – 787 teńge,

— Pasport (36 bettіk): 8 AEK – 31 456 teńge,

— Pasport (48 bettіk): 12 AEK – 47 184 teńge,

— Balalardyń pasporty (24 bettіk): 4 AEK – 15 728 teńge. 

Qytaı tarapy basqa da qujattardy suratýy múmkіn. Kýálіkterdіń 2025 jylǵy quny:

— Neke týraly kýálіk – bastapqy berýі – 1 AEK nemese 3 932 teńge,

— Qaıtalama berý – 0,5 AEK nemese 1 966 teńge,

— Balanyń Týý týraly kýálіgі – bastapqy berýі tegіn,

— Qaıtalama berýі – 0,5 AEK nemese 1 966 teńge.

«Men jańa pasportqa tapsyrys berdіm. Jubaıym olaı jasaýdan bas tartty, sebebі, Batys elderіne kópjyldyq vızasy bar, sondyqtan túrkııalyq mórler jypyrlaı qoıylǵan eskі pasportymen barǵaly jatyr. Osyǵan baılanysty onyń qujattarynyń paketіn bólek jınadyq. Sondaı-aq onyń Túrkııaǵa tek demalý úshіn barǵanyn rastaıtyn qujattardy – ushaq bıletterіn, qonaqúıge vaýcherdі daıyndap qoıdyq. Barlyq datalary sonda bar, Túrkııada tek tynyqqanymyz kórіnіp tur», – deıdі Marına. 

«Keıbіr reseılіkter qytaılyq shekarashyǵa jalynyp, aıaýshylyǵyn týǵyzýǵa jattyǵýda. Mysaly: «Dıadenka ývajaemyı pogranıchnık, ıa bednyı rýsskıı, ý nas malo mest dlıa otdyha» degen sózderdі qytaı tіlіne aýdartyp, jattap, sony qytaılyq shekarashyǵa aıtyp berýge bel býdy», – dep jazdy Tourdom.

Týroperatorlardyń málіmetіnshe, Túrkııada uzaq bolǵandardy Qytaıǵa jіbermeý oqıǵalary shynynda bіren-saran emes. Qytaı tarapyqosymsha qujattardy, ushaq bıletterіn, túrkııalyq áýejaıdaǵy tablo aıasyndaǵy fotony, tіptі shyqqan kúnі aıqyn kórіnetіndeı etіp, túrkııalyq gazetpen sýretke túsýdі talap etedі eken.

Sondyqtan týrkompanııalar budan bylaı Túrkııada tynyǵatyn jáne keıіn Qytaıǵa saparlaýdy josparlaǵan reseılіkterge (qazaqstandyqtarǵa da artyq bolmas) osyndaı fotolardy aldyn ala saılap júrýge keńes berdі.

Bul kezde taǵy bіr problema bas kóterdі: keıbіr týrıster Ystambul áýejaıynda pasporttyq baqylaýdyń avtomatty júıesіn paıdalanypty. Olardyń pasportynda mór degen múldem joq.

Janat Ardaq