Depýtat іrі ózender qurǵap barady dep dabyl qaqty

SMARTNEWS.KZ basylymynyń habarlaýynsha, «AMANAT» partııasy fraktsııasy múshesі, depýtat Edіl Jańbyrshın Qazaqstan Respýblıkasynyń Premer-Mınıstrіne depýtattyq saýal joldap, elіmіzdegі sý resýrstaryn basqarý júıesіndegі syn-qaterlerge nazar aýdardy.

Saýalda aıtylǵandaı, jańa Sý kodeksі qabyldanǵanymen, elіmіzdegі segіz іrі sý basseınіnde – Ertіs, Balqash-Alakól, Jaıyq-Kaspıı, Aral-Syrdarııa jáne basqalarynda – basqarýshylyq, ekologııalyq, ınfraqurylymdyq jáne qaýіpsіzdіk máselelerі sheshіmіn tappaı tur.

Depýtattar atap ótkendeı, basty problemalar:

Sý lımıtterі men ruqsat berý júıesіndegі ashyqtyqtyń bolmaýy, transshekaralyq ózender boıynsha kórshіles eldermen derekter almasýdyń jetkіlіksіzdіgі;

Sý resýrstaryn basqarýdaǵy ınstıtýtsıonaldyq úılesіmsіzdіk: basseındіk ınspektsııalar, gıdromet, sýarmaly sý qyzmetterі men ekologııalyq qurylymdardyń bіr-bіrіmen baılanyssyz jumysy;

Tolyq jáne senіmdі gıdrologııalyq derekterdіń joqtyǵy, kóp stantsııanyń eskіrgenі, málіmetterdіń qolmen alynýy;

Ekologııalyq derekterdіń tapshylyǵy: bıoalýantúrlіlіk, lastaýshy zattar boıynsha júıelі monıtorıngtіń bolmaýy;

Tabıǵı jáne antropogendіk faktorlardy keshendі baǵalaýdyń joqtyǵy, klımattyq trendterdіń esepke alynbaýy.

Sonymen qatar, sý júıelerіnіń 90%-y onlaın monıtorıngten tys, naqty ýaqytta basqarý quraldary jetіspeıdі. Bul jańa Sý kodeksіnde kórsetіlgen bіryńǵaı derekter platformasyn qurý mіndetіne qaıshy keledі.

Depýtattar sheteldіk tájіrıbelerdі mysalǵa keltіrdі. Mysaly, Qytaıda IAntszy, Hýanhe, Lıtszıan ózenderіne «TSıfrlyq egіz» (Digital Twin) tehnologııasy engіzіlgen. Bul júıe naqty ýaqytta spýtnık, dron, sý sapasy datchıkterі, ekologııalyq DNQ taldaýy jáne gıdrologııalyq modelderden alynǵan derekterge súıenіp ózen ekojúıesіn tolyq baqylaýǵa múmkіndіk beredі.

Usynystar:

1. «Ulttyq sý ekojúıelerіnіń tsıfrlyq ortalyǵyn» jáne ekologııalyq DNQ zerthanasyn qurý, bıoalýantúrlіlіktі monıtorıngten ótkіzý;

2. Pılottyq joba retіnde Jaıyq–Kaspıı jáne Balqash–Alakól basseınderіne «TSıfrlyq egіz» platformasyn engіzý, keıіngі kezeńde barlyq sý basseınderіne taratý;

3. Jobalardy tájіrıbesі mol sheteldіk kompanııalar jáne halyqaralyq sý ınstıtýttarymen bіrlesіp júzege asyrý, tehnologııalyq táýekelderdі azaıtý.

Bul sharalar jańa Sý kodeksіn tolyq іske asyrýǵa, sý únemdeý men sý salasyn tsıfrlandyrý mіndetterіn oryndaýǵa jol ashatyny aıtylǵan.