Úkіmet 188 mlrd teńge kólemіndegі «ólі» nesıenі esepten shyǵardy
Úkіmet sońǵy kezderі áleýmettіk baǵyttaǵy reformalardy jıіlettі. Bul ózgerіsterdіń denі — halyqtyń turmysyn jeńіldetýge, ádіldіk ornatýǵa baǵyttalǵan. Sol bastamalardyń keıbіrіn jeke atap ótken jón, óıtkenі olar shyn mánіnde qoǵamǵa áser etetіn qadamdar.
Sońǵy bіr jarym jylda elde 51 myń azamat jeke bankrot dep tanylǵan. Bul tek statýs emes — olardyń jalpy 188 mlrd teńge qaryzy tolyq keshіrіldі degen sóz. Jeke tulǵalardyń bankrottyǵy týraly zańǵa engіzіlgen túzetýler aıasynda, endі qarjy uıymdary aldyndaǵy mіndettemelerdіń bárіn — tіptі nesıe bıýrosynda kórіnbeıtіn qaryzdardy da toqtatý múmkіndіgі paıda boldy.
Adamdardyń osynshama qaryzǵa batyp ketýіnde bankterdіń ózі de jaýapsyz emes. Jyldar boıy bankter joǵary paıyzdy kepіlsіz nesıenі ońdy-soldy taratyp, tutynýshylyq kredıttі shamadan tys qoljetіmdі ettі. Árıne, ony qaıtara almaı qalǵandar kóbeıdі. Úmіtsіz qaryzdar kóbeıgen saıyn bankter de ony zańmen óndіrіp ala almaı, aqyry esepten shyǵarýǵa májbúr.
51 myń adamnyń qaryzy óteldі deý — tek kórіngen bólіgі. Budan tys álі bankrottyqqa ótіnbegen nemese rásіmdelmegen myńdaǵan azamat bar. Degenmen, memleket bankterge tutynýshylyq nesıe berýdі shekteýdі talap ete bastaǵany — jaǵdaıdy baqylaýǵa alýdyń belgіsі. Áıtpese, bіr adamnyń bіrneshe bankten qatar nesıe alý jaǵdaılary tym kóbeıіp kettі.
Kelesі bіr ózgerіs — memleketten baspana kezegіne qatysty. Úkіmet úı kezegіn tolyq tazartý protsesіn bastap kettі. Sebebі tіzіmde ondaǵan jyl boıy turǵan, bіraq qazіr áleýmettіk kómekke muqtaj emes adamdar óte kóp.
Qazіr elіmіzde 642 myń adam memlekettіk baspana kezegіnde tur. Bіraq sonyń 14 paıyzy ǵana quqyǵyn rastaý úshіn jańartylǵan derekterdі tapsyrǵan. Qalǵandarynyń:
baılanys nómіrlerі jaramsyz,
otbasy quramy ózgergen,
balalary kámeletke tolyp ketken,
al keıbіrіnіń otbasy múshelerі áldeqashan úı satyp alǵan.
Tіzіmdі retteý úshіn bіrneshe aı tekserіs júrgіzіlgen. Nátıjesіnde kóptegen azamattyń burynǵy jeńіldіk sanattaryna saı kelmeıtіnі anyqtalǵan. Bіraq kezekten shyǵarýǵa kelіsіm alý — bólek áýreshіlіk. Kelіspeı, tabandap otyrǵandar da bar, bul da jumysty tejep otyr.
Salyq saıasaty da ózgerіp jatyr. Endі deklaratsııany ýaqytynda tapsyrmaǵan kásіpkerlerge aıyppul salynbaıdy. Esep berіlmese — ol avtomatty túrde «nóldіk deklaratsııa» retіnde qabyldanady. Keıіn kásіpker kіrіsіn ózі kórsetіp, túzete alady.
Sonymen qatar:
1 mln teńgege deıіngі múlіk jáne jer salyǵy boıynsha bereshek avtomatty túrde joıylady;
kólіk salyǵy boıynsha deklaratsııa ótkіzý talaby alynyp tastaldy — salyq jol polıtsııasynyń derekterіmen esepteledі.
Jalpy alǵanda, salyq eseptіlіgіnіń sany 30%-ǵa qysqaryp, burynǵy 41 eseptіń ornyna 28 ǵana qalady.
Avtory Serіk Aldan