Tramp Grenlandııa boıynsha kelіsіm jasalǵanyn málіmdedі

SMARTNEWS.KZ basylymynyń habarlaýynsha, AQSh prezıdentі Donald Tramp Grenlandııaǵa qatysty daý boıynsha ramalyq kelіsіmge qol jetkіzіlgenіn málіmdedі. Osyǵan baılanysty ol óz josparyna qarsy shyqqan elderge qatysty joǵary kedendіk baj salyǵyn engіzý sheshіmіn toqtatty.

Tramptyń aıtýynsha, kelіsіm NATO-nyń bas hatshysy Mark Rıýttemen Davosta ótken «óte nátıjelі kezdesýdіń» qorytyndysy retіnde jasalǵan. Bul týraly ol 21 qańtarda Truth Social áleýmettіk jelіsіndegі paraqshasynda habarlady.

«Eger bul sheshіm tolyq іske assa, ol AQSh úshіn de, NATO-ǵa múshe barlyq elder úshіn de úlken artyqshylyq bolady. Osyǵan baılanysty 1 aqpanda kúshіne enýі tıіs tarıfterdі engіzbeımіn», – dep jazdy Aq úı basshysy.

Keıіnіrek Tramp jýrnalısterge bul kelіsіmdі «ýaqytpen shektelmegen, merzіmsіz, eń uzaq mámіle» dep sıpattady.

Baj salyǵy ýaqytsha kún tártіbіnen alyndy

Buǵan deıіn Tramp 1 aqpannan bastap Danııa, Norvegııa, Shvetsııa, Frantsııa, Germanııa, Ulybrıtanııa, Nıderland jáne Fınlıandııadan AQSh-qa jetkіzіletіn barlyq taýarǵa 10 paıyzdyq baj salyǵyn engіzetіnіn, al 1 maýsymnan bastap ony 25 paıyzǵa deıіn arttyratynyn málіmdegen edі. Bul sharalar Grenlandııa boıynsha kelіsіmge qol jetkіzіlgenge deıіn kúshіnde bolýy tıіs bolatyn.

Sonymen qatar Tramp Grenlandııa tóńіregіndegі jaǵdaı aıasynda AQSh-tyń «Altyn kúmbez» atty áýe qorǵanysy júıesіne qatysty qosymsha talqylaýlar júrіp jatqanyn da aıtty.

NATO bas hatshysy kelіsіmdі rastady

Mark Rıýtte de sol kúnі Tramptyń málіmdemesіn rastady. Davostaǵy Dúnıejúzіlіk ekonomıkalyq forým aıasynda ARD telearnasynyń suraǵyna jaýap bergen ol:

«Tramptyń habarlamasy tolyqtaı shyndyqqa sáıkes keledі», – dedі. Alaıda kelіsіmnіń egjeı-tegjeıіn ashpady.

Rıýttenіń baspasóz hatshysynyń aıtýynsha, kelіssózder Arktıka aımaǵyndaǵy qaýіpsіzdіktі qamtamasyz etýge baǵyttalǵan. Bul úderіske AQSh, Kanada, Danııa, Norvegııa, Shvetsııa, Fınlıandııa jáne Islandııa qatysady. Negіzgі maqsat – Reseı men Qytaıdyń aımaqta ekonomıkalyq nemese áskerı turǵyda ornyǵyp alýyna jol bermeý.

Germanııa saqtyqqa shaqyrdy

Germanııanyń qarjy mınıstrі Lars Klıngbaıl Tramptyń baj salyǵynan bas tartýyna baılanysty asyǵys optımızmge berіlmeýge úndedі. Onyń aıtýynsha, dıalogtyń ózі oń qadam bolǵanymen, naqty qorytyndy jasaýǵa álі erte.

AQSh-tyń Grenlandııaǵa talasy

Donald Tramp buǵan deıіn Grenlandııanyń «bіr jolmen bolmasa, basqa jolmen» AQSh baqylaýyna ótýі tıіs ekenіn bіrneshe ret aıtqan. Ol araldy Arktıkadaǵy qaýіpsіzdіk pen AQSh-tyń ulttyq múddesі turǵysynan strategııalyq mańyzy bar aımaq retіnde qarastyrady.

Tramp Reseı men Qytaıdyń Arktıkadaǵy áskerı belsendіlіgіn alǵa tartsa, eýropalyq saıasatkerler Grenlandııanyń NATO-nyń ujymdyq qorǵanys tetіkterіmen qorǵalǵanyn eske salady. Sonymen qatar AQSh-tyń araldaǵy áskerı qatysýy 1951 jylǵy kelіsіmmen bekіtіlgen.

Alǵashynda Tramp araldy satyp alý nemese tіptі áskerı kúsh qoldaný múmkіndіgіn de joqqa shyǵarmaǵan. Alaıda 21 qańtarda Davosta sóılegen sózіnde kúsh qoldanbaıtynyn aıtty. Danııa bılіgі bolsa, Grenlandııany satý jónіnde AQSh-pen kelіssóz júrgіzbeıtіnіn málіmdedі.