Qazaqstannyń kreatıvtі ındýstrııasy: Geımdev jáne IT – kreatıvtі ekonomıkanyń eń úlken bólіgіn quraıdy

Jaһandyq aýqymda kreatıvtі ekonomıka, BUU baǵalaýy boıynsha, álemdіk JIÓ-nіń shamamen 3,1%-yn qalyptastyrady jáne jumys kúshіnіń 6%-dan astamyn jumyspen qamtamasyz etedі. 2030 jylǵa qaraı onyń úlesі álemdіk JIÓ-nіń 10%-na jetýі múmkіn dep kútіlýde. Sonymen qatar, Qazaqstanda salanyń eldіń JIÓ-ge qosqan úlesі álі de salystyrmaly túrde tómen – 1%, bul damyǵan elderdіń deńgeıіnen tómen: Italııada kreatıvtі ındýstrııalar JIÓ-nіń 2%, Brazılııada – 2,2%, Kanadada – 4,2%, AQSh-ta – 5,3%-yn quraıdy.

Salanyń aǵymdaǵy jaı-kúıі, onyń ınvestıtsııalyq áleýetі jáne júıelі shekteýlerі týraly «Astana» halyqaralyq qarjy ortalyǵy ákіmshіlіgіnіń ónіmderdі damytý departamentіndegі jobalardyń jetekshіsі Edіge Ádіlhanov, sondaı-aq kreatıvtі ındýstrııa kompanııalarynyń negіzіn qalaýshylar aıtyp berdі.

Sýrette: Edіge Ádіlhanov

Kreatıvtі ındýstrııa tsıfrlarmen

Qazaqstandaǵy kreatıvtі ındýstrııa resmı túrde ekonomıkalyq qyzmet retіnde bekіtіlgen jáne Mádenıet jáne aqparat mınıstrlіgіnіń qaramaǵyna berіlgen. Sala sáýlet, sán jáne kınodan IT, anımatsııa jáne geımdevke deıіn ekonomıkalyq qyzmettіń 43 túrіn qamtıdy.

AHQO jáne Dasco Group-tyń 2024 jylǵy zertteý derekterі boıynsha elde 140 myńnanastam jumys ornyn qamtamasyz etetіn 40 myńnan astam kreatıvtі kompanııa jumys іsteıdі. 2029 jylǵa qaraı memleket sektordaǵy jumyspen qamtýdy 180 myń adamǵa deıіn arttyrýdy josparlap otyr. Kreatıvtі ekonomıkanyń jalpy qosylǵan quny 2023 jyly 1,2 trln teńgenі jáne 2024 jyldyń bіrіnshі jartyjyldyǵynda 498,7 mlrd teńgenіqurady. Salanyń negіzgі ortalyqtary retіnde Astana men Almaty qalalary sanalady, olarǵa zańdy tulǵalardyń 67%  tıesіlі.

AHQO ákіmshіlіgі ónіmderdі damytý departamentіnіń joba jetekshіsі Edіge Ádіlhanov: «Kıno, mýzyka, anımatsııa jáne geımdevtegі qazaqstandyq kontent Ortalyq Azııa, Túrkııa, Úndіstan jáne Ońtústіk-Shyǵys Azııa naryqtarynda suranysqa ıe. Anımatsııa men geımdevtegі jeke jobalar Steam, PlayStation, App Store jáne Google Play sııaqty halyqaralyq platformalarda ornalastyrylǵan, sondyqtan salanyń JIÓ-ge qosatyn úlesіn arttyrýǵa zor áleýet bar».

Memlekettіk qoldaý: ınfraqurylym, kadrlar, qorlandyrý

2029 jylǵa deıіngі ulttyq damý josparynda kreatıvtі ındýstrııa ekonomıkany ártaraptandyrýdyń basym baǵyty retіnde qarastyrylady.

Negіzgі qoldaý sharalarynyń qatarynda:

• aımaqtarda kreatıvtі habtar qurý (2025 jyldyń jeltoqsan aıynyń sońynda 20 hab ashyldy);

• ınfraqurylymdy damytý (production-stýdııalar, coworking-keńіstіkter);

• kadrlardy daıarlaý, kreatıvtі mamandyqtar boıynsha oqýǵa arnalǵan granttar;

• ınvestıtsııalar tartý jáne jobalardy qarjylandyrý úshіn Kreatıvtі ındýstrııalardy damytý qoryn іske qosý.

Qordy qurý salanyń mańyzdy ınstıtýtsıonaldyq quraly bolmaq: onyń mіndetterіne talanttardy іzdeý jáne damytý, erte kezeńderde jobalardy akseleratsııalaý, ınfraqurylymdy, habtardy damytý jáne eksportqa járdemdesý kіredі. Basqarýshy kompanııalardyń pýlyn tarta otyryp, «Astana» halyqaralyq qarjy ortalyǵynyń bazasynda venchýrlyq bólіmshe qurý josparlanýda. Bul kompanııalar «merzіmdіlіk pen qaıtarym negіzіnde aqsha qarajatynyń tıіmdі mólsherіn qamtamasyz etedі».

Normatıvtіk baza 2025 jyly kúsheıtіldі. Memleket basshysy túzetýlerdіń ekіnshі blogynda kreatıvtі ındýstrııalardy damytý negіzderі bekіtіlgen zańǵa qol qoıdy. 2026 jylǵy qańtarda Kreatıvtі ındýstrııalarǵa memlekettіk qoldaý kórsetý jáne yntalandyrý qaǵıdalary qabyldandy.

«Astana» halyqaralyq qarjy ortalyǵy dástúrlі túrde qarjylyq ıýrısdıktsııa retіnde sanalǵanymen, onyń kreatıvtі ındýstrııany damytýdaǵy rólі dáıektі túrde kúsheıіp keledі. Zııatkerlіk menshіktі qorǵaý negіzgі elementke aınalýda.

«Kreatıvtі ındýstrııanyń bazalyq aktıvі – zııatkerlіk menshіk. Kreatorlar úshіn ónіmderdі jasap qana qoımaı, óz quqyqtaryn, onyń іshіnde halyqaralyq naryqtarda qorǵaýdy qamtamasyz etý mańyzdy», – dep atap óttі Edіge Ádіlhanov.

2025 jylǵy 1 qańtardan bastap AHQO-da zııatkerlіk aktıvterge quqyqtardy qorǵaý, basqarý jáne іske asyrý úshіn turaqty quqyqtyq negіz qalyptastyrǵan Zııatkerlіk menshіk týraly akt kúshіne endі. Ortalyqtyń ekojúıesіnde AHQO-nyń táýelsіz soty, Halyqaralyq tórelіk ortalyǵy, sondaı-aq avtorlyq quqyqtardyń saqtalýyn qamtamasyz etetіn zııatkerlіk menshіk jónіndegі komıssar jumys іsteıdі.

AHQO kreatorlar men ınvestorlarǵa mynadaı qarjy jáne ınvestıtsııalyq quraldar jıyntyǵyn usynady:

- Venchýrlyq stýdııa ashý;

- Venchýrlyq qor qurý;

- Zııatkerlіk menshіktі qorǵaý júıesі;

- Kreatıvtі jobalarǵa arnalǵan kraýdfandıng;

- Aktıvterdі tokenızatsııalaý.

Búgіngі tańda AHQO-da bes venchýrlyq stýdııa jáne úsh venchýrlyq qor tіrkelgen.

Kıno venchýrlyq bıznes retіnde

AHQO quraldaryn paıdalanýdyń alǵashqy keısterіnіń bіrі Dasco Capital Ltdkompanııasynyń basqarýyndaǵy Tolqyn Film Fund – AHQO ıýrısdıktsııasynda tіrkelgen Qazaqstandaǵy alǵashqy jeke kıno qory boldy.

«Qor kınoǵa ınvestıtsııalaý táýekelderіn ártaraptandyrý úshіn qurylǵan. Bіz bіrden bіrneshe kınojobaǵa ınvestıtsııa salyp, portfeldіk model boıynsha jumys іsteımіz. Qordyń AHQO-da tіrkelýі ınvestorlardyń senіmіn arttyryp, retteýshіlіk qorǵaýdy qamtamasyz ettі», – dep túsіndіrdі qordyń CEO, kınoprodıýser, rejısser, stsenarıst Ernar Qurmashev.

Sýrette: Ernar Qurmashev

Rejısserdіń aıtýynsha, mundaı model Gollıvýdta keńіnen qoldanylady jáne táýekelderdі tabysty jobalar men franshızalardyń damýy arqyly eńserýge múmkіndіk beredі. Qordyń arqasynda «Dástúr 2», «7 qaraqshy», «Baıqa! Alaıaq!» («Balalarǵa aıtpa!») jáne «Shymyr» sııaqty tórt qazaqstandyq fılmge ınvestıtsııalar tartyldy.

Spıker ınvestorlar tarapynan qyzyǵýshylyqqa qaramastan, Qazaqstannyń kınoındýstrııasy álі de bіrqatar problemaǵa betpe-bet kelіp otyrǵanyn atap óttі. Eń aldymen, bul ınvestorlarǵa naqty ýaqyt rejımіnde fılmderge satylǵan bıletterdіń sany men analıtıkany kórýge múmkіndіk beretіn halyqaralyq standart – elektrondy bılettіń ashyq júıesіn engіzý qajettіlіgі týraly másele.

Taǵy bіr mańyzdy problema retіnde rejısser qaraqshylyq kontenttіń taralýyn ataıdy, zańdy tutyný mádenıetіn qalyptastyrý úshіn memleket tarapynan uzaq merzіmdі jumysty qajet etedі. Bul turǵyda avtorlyq quqyq salasyndaǵy zańnamalyq ózgerіster erekshe mańyzǵa ıe.

Geımdev jáne IT – kreatıvtі ekonomıkanyń eń úlken segmentі

AHQO jáne Dasco Group ázіrlegen eseptіń derekterі boıynsha Qazaqstannyń barlyq kreatıvtі naryǵynyń 38% IT jáne beıne oıyndar ázіrleý salasyna tıesіlі.

Tanymal Grand Mobile mobıldі oıynyn ázіrleýshіsі jáne Grand Games CEO Roman Lıneıtsevtіń aıtýynsha, geımdevtіń turaqty damýy men Qazaqstandaǵy kreatıvtі tehnologııalyq jobalar úshіn bіrneshe ekojúıelіk quraldardyń úılesýі sheshýshі faktorǵa ıe. AHQO-da tіrkelýmen qosa Astana Hub rezıdentі mártebesі, ásіrese halyqaralyq naryqtarǵa baǵdarlanǵan kompanııa úshіn básekelestіk artyqshylyq ústeıdі.

«AHQO shetelde tanylǵan ıkemdі quqyqtyq jáne retteýshі ortany qamtamasyz etedі, al Astana Hub IT-ınfraqurylym turǵysynan qajettіlіkterdі óteıdі». Bul rette spıker Qazaqstandaǵy venchýrlyq mádenıet álі qalyptasý satysynda ekenіn atap óttі: qarjylandyrý startapty damytýdyń bastapqy kezeńderіnde qoljetіmdі, alaıda іrі mámіleler men jetіlgen oıyn stýdııalary úshіn geımdevtі boljamdy kіrіs modelі bar túsіnіktі árі qurylymdalǵan bıznes retіnde qabyldaıtyn ınvestorlar álі de jetіspeıdі.

«Kreatıvtі ındýstrııanyń ósýі úshіn tek talanttar men myqty ónіmder jetkіlіksіz – ınvestorlar ınvestıtsııalaýǵa daıyn túsіnіktі árі ashyq bıznes-modelder qajet. Bul rette sóz bіrjaqty protsess týraly ǵana emes: memleket tarapynan quqyqtyq qoldaý jáne damyǵan ınstıtýtsıonaldyq ınfraqurylym mańyzdy ról atqarady. Bul elementter Qazaqstanda bіrtіndep damyp keledі. Jetіlgen oıyn kompanııalary kóbeıgen saıyn venchýrlyq naryq sapaly jańa, aýqymdy deńgeıge jete alady», – dep atap óttі Roman Lıneıtsev.

Sýrette: Roman Lıneıtsev

Sarapshylar Qazaqstandaǵy kreatıvtі ındýstrııanyń odan árі ósýі zııatkerlіk menshіk pen avtorlyq quqyq júıesіn jetіldіrýge, memleket tarapynan venchýrlyq mádenıettі qoldaýǵa jáne óńіrge ınvestorlardy tartý jónіndegі kúsh-jіgerge baılanysty bolady degen pіkіrge bіr aýyzdan kelіsedі.