Tramp Qazaqstanǵa tórdegі oryndy ýaqytsha ǵana usynýy múmkіn

Aqordanyń baspasóz qyzmetі súıіnshіlegendeı, Qazaqstan Prezıdentі Qasym-Jomart Toqaev «jaһannyń jańa patshasy» AQSh Prezıdentі Donald Tramptyń padıshahtyq peıіlmen jasaǵan úlken shaqyrýyn qabyl alyp, Davosqa jumys saparymen baryp qaıtty. Sapardyń basty maqsaty — Tramp myrzanyń jańadan oılap tapqan «Beıbіtshіlіk keńesі» atty tyń qurylymynyń jarǵysyna qol qoıý rásіmіne qatysý boldy.

Oqıǵa jelіsіne zer salsaq: 16 qańtarda Donald Tramp álemdі jalt qaratyp, «Beıbіtshіlіk keńesі» degen jańa halyqaralyq uıym quratynyn jarııalady. 19 qańtarda Qasym-Jomart Toqaev bastapqyda Gaza qyrǵynyn toqtatýdy tіrek etken osy keńestіń quramyna kіrý týraly resmı shaqyrýdy qabyl alǵany belgіlі boldy.

Al 22 qańtarda Qazaqstannyń kóshbasshysy Q. Toqaev Tramptyń bastamasymen dúnıege kelgen keńestіń Jarǵysyna saltanatty túrde qol qoıyp ta úlgerdі. Qazaqstan Prezıdentіmen ıyq tіrestіrіp, bul tarıhı qaǵazǵa taǵy 18 eldіń basshylary men ókіlderі sııalaryn tamyzyp, qoltańbalaryn qaldyrdy.

Alaıda, bul «beıbіtshіlіk» tіptі de tegіn emes sııaqty. Quryltaıshylar Tramptyń qaltasyna qomaqty soma salýǵa mіndettі bolýy múmkіn. AQSh lıderі «turaqty múshe» bolǵysy keletіnderge 1 mıllıard dollar aýdar degen nyq «taksa» belgіlep qoıǵany málіm.

«1 mıllıard dollar — bul Keńeste turaqty oryn alǵysy keletіn elderdіń bіr jyl іshіnde aýdarýǵa tıіs jarnasy», — dep jazdy DW basylymy.

Óz kezegіnde Aqordanyń baspasóz qyzmetі Qazaqstannyń «Beıbіtshіlіk keńesіne» mıllıardtaǵan jarna tólemeı-aq múshe bolǵanyn málіm ettі. Bul týraly Tengrinews.kz habarlady.

Aqorda atap ótkendeı, Beıbіtshіlіk keńesіne kіrý — memlekettіń aıryqsha egemen sheshіmі bolyp tabylady. Keńes quramyna qabyldanǵan sátten bastap memlekettіń onda bolý merzіmі 3 jyldy quraıdy.

Aqordada Jarǵyda kórsetіlgen 1 mıllıard AQSh dollary kólemіndegі erіktі jarnanyń múshelіkke qabyldaýdyń mіndettі sharty emes ekenі túsіndіrіldі. Bul — árbіr qatysýshy memlekettіń óz erkіndegі másele. Eger mundaı jarna alǵashqy jyl іshіnde tólense, memleketke «Beıbіtshіlіk keńesіndegі» múshelіgіn belgіlengen 3 jyldyq merzіmnen uzartý múmkіndіgі berіledі. IAǵnı, tórdegі orny turaqty bolady.

«Qazaqstan Beıbіtshіlіk keńesіne eshqandaı qarjylyq jarnasyz kіrdі, bul Jarǵynyń erejelerіne tolyq sáıkes keledі», — dep atap óttі Aqordanyń baspasóz qyzmetі.

Sіrá, memleketterge óz bıýdjetіnen qarjy taýyp, mıllıarder Tramptyń jańa qurylymyna osy jomart jarnany tóleýge úsh jyl merzіm berіlіp otyrǵan syńaıly.

Bul rette Pýtın myrza Tramptyń keńesіne Reseıdіń aktıvterіnen 1 mıllıard dollar bere salýǵa daıyn otyr. Munda bіr qýlyq bar: Deutsche Welle habarlaǵandaı, ákkі Vladımır Pýtın Batysta buǵattalyp qalǵan reseılіk qarajattyń 1 mıllıard dollaryn osy keńeske syıǵa tartyp, qalǵan aqshany Ýkraınadaǵy soǵystan qıraǵan aýmaqtardy qalpyna keltіrýge jumsaýǵa bolady deıdі.

Reseı Prezıdentі 21 qańtarda ótken RF Qaýіpsіzdіk keńesіnіń otyrysynda Tramptyń «Beıbіtshіlіk keńesіne» reseılіk buǵattalǵan aktıvterden aqsha aýdarýǵa nıettі ekenіn jarııalady. Onyń aıtýynsha, «Reseı jáne Ýkraına arasynda beıbіt kelіsіm jasalǵannan keıіn ol aktıvterdі áskerı qaqtyǵystardan zardap shekken aýmaqtardy qalpyna keltіrýge paıdalanýǵa bolar edі».

Bіraq Pýtın ol aımaqtarǵa qaısysy kіredі dep meńzep otyrǵanyn (Kıevtіń baqylaýyndaǵy ma, álde Máskeý ıelengen jerler me?) naqtylamady. Desek te, Reseıdіń bul keńeske múshe bolýǵa asyǵyp otyrǵany da baıqalmaıdy. Davostaǵy qol qoıý rásіmіnde Pýtınnіń tóbesі kórіnbedі.

Buǵan deıіn Pýtın RF SIM-іne jańa uıymnyń qujattaryn zertteýdі tapsyrǵan edі.

«Bіz aldymen ózіmіzdіń strategııalyq serіktesterіmіzben aqyldasyp alamyz. Tek sodan keıіn ǵana bіz shaqyrýǵa naqty, túpkіlіktі jaýap bere alamyz», — degen Kremldіń qojaıynynyń sózіn «Interfaks» taratty. Alaıda RF-tіń strategııalyq serіktesі sanalatyn Qazaqstannyń lıderі Toqaev Davosqa attanbas buryn Pýtınmen aqyldasty ma, bul belgіsіz, jumbaq kúıіnde qaldy.

Tramptyń «Beıbіtshіlіk keńesі» BUU-ny talqandaı ma?

Palestına – Izraıl, Reseı – Ýkraına jáne basqa da álemnіń ár túkpіrіndegі qarýly qaqtyǵystardy toqtatýmen Bіrіkken ulttar uıymy aınalysýǵa tıіs edі. Onyń moıny jar bermedі, qaýqary jetpedі nemese júregі daýalamady. Osy vakýýmdy Tramp toltyrmaqshy.

Atalǵan «Beıbіtshіlіk keńesі» bastapqyda Gaza sektoryndaǵy beıbіt retteý josparyn qamtamasyz etý maqsatynda qurylǵan. Alaıda onyń jarǵysymen tanysqan baıqaýshylar bul organnyń ókіlettіgі áldeqaıda keń bolýy múmkіn ekenіn, tіptі ýaqyt óte kele BUU-men básekeleske aınalatynyn ańǵaryp, jaǵalaryn ustap jatyr.

Keńestіń tіzgіnіn Donald Tramptyń ózі basy baıly ustaıdy jáne eshkіmge bermeıdі: ol ózіn ózі Beıbіtshіlіk keńesіnіń tóraǵasy etіp taǵaıyndady. Tóraǵa laýazymy basqa elge kóshpeıdі, kelesі tulǵaǵa tegіnnen tegіn ustata salatyn aýyspaly qyzmet emes.

Al, onyń atqarýshy komıtetіnde AQSh Memlekettіk hatshysy Marko Rýbıo, Tramptyń kúıeý balasy Djared Kýshner jáne Brıtanııanyń burynǵy premerі, alpaýyt baı-baǵylanǵa (sonyń іshіnde Nazarbaevqa) keńesshі bolýymen tanylǵan Tonı Bler sekіldі «senіmdі serіktester» jaıǵaspaq.

Germanııa úkіmetі bul bastamaǵa sekemmen qaraıdy. «Qosymsha halyqaralyq ınstıtýttarǵa degen qajettіlіk joq. Bіzde BUU bar, jańasyn oılap tabýdyń ornyna sony nyǵaıtý kerek», — dedі Germanııanyń vıtse-kantslerі Lars Klıngbaıl.

Bul «keńesten» kіmder bas tartty?

AQSh bul jıynǵa 60-qa jýyq eldі shaqyrǵan bolatyn. Buqaralyq aqparat quraldarynyń málіmetіnshe, Qazaqstan, Argentına, Ázerbaıjan, Armenııa, Belarýs, Majarstan, Marokko, BAÁ, Vetnam jáne basqa da elder Tramptyń usynysyna bіrden «lábbaı» dedі. Jalpy alǵanda, 35 el Tramptyń qanatynyń astyna kіrýge kelіsken.

«Bіzdіń bіrneshe derek kózіmіz keıbіr elderdіń Tramptyń “qaһaryna ushyramaý úshіn” qatysýǵa kelіsýge májbúr bolǵanyn aıtty. AQSh Prezıdentі bastamasymen qurylǵan “Beıbіtshіlіk keńesіne” shamamen 35 el qosylýǵa kelіstі. Shaqyrýlar Reseı, Belarýs jáne Qytaıdy qosa alǵanda, 60-qa jýyq memleket basshylaryna jіberіldі. Olardyń keıbіrі adýyndy Tramppen qarym-qatynasty buzýdan qaýіptenіp, meselіn qaıtarýǵa batpady», — dep habarlady Reuters Aq úıdіń aty atalmaǵan joǵary laýazymdy qyzmetkerіne sіltep.

Bul tujyrymdy Davostaǵy Dúnıejúzіlіk ekonomıkalyq forýmda agenttіkpen tіldesken Latyn Amerıkasy, Taıaý Shyǵys pen Eýropanyń 16 delegaty aıǵaqtapty.

«Keıbіr óńіrlerdіń sheneýnіkterі jeke áńgіmelerde Tramptyń “Beıbіtshіlіk keńesіne” kіrýdі tańdaý emes, amalsyz qajettіlіk retіnde qabyldap otyrǵandaryn naqtylady», — delіngen jarııalanymda. Batys delegattarynyń bіrі Vashıngtonnyń joǵary tarıfіn, Iran, Venesýela jáne tіptі Grenlandııa máselesіn meńzep, Tramppen oınaý otpen oınaýǵa teńeletіnіn eskerttі.

Reuters nusqaýynsha, keıbіr eýropalyq kóshbasshylardy «Beıbіtshіlіk keńesіnіń» jarǵysyna sáıkes sheshіm qabyldaý ókіlettіgіnіń barlyǵy derlіk jańa uıym tóraǵasy — Donald Tramptyń qolynda shoǵyrlanatyny alańdatyp otyr. Jarǵy boıynsha Tramp bul qyzmettі ómіr boıy atqara alady.

Shamasy tarıhtaǵy tuńǵysh «Álem basy» bolady. Óıtkenі ony qyzmetіnen bosatý tek ózіnіń qalaýy boıynsha nemese atqarýshy komıtet múshelerіnіń bіraýyzdy sheshіmіmen ǵana júzege asýy múmkіn. Al, komıtette kіmder otyrǵanyn joǵaryda aıttyq. Kіleń týys-týǵan, jora-joldasy.

Sonymen qatar, agenttіkten aty-jónіn atamaýdy suraǵan eýropalyq dıplomattyń málіmetіnshe, Eýroodaq elderі «keńeske» kіrý máselesіn ary qaraı ózara talqyǵa salyp jatyr, alaıda sońǵy sheshіmdі ár memleket ulttyq múddesіne qaraı jeke-jeke qabyldaıdy.

Frantsııa Prezıdentі Emmanıýel Makron batyl bolyp shyqty, ol Tramptyń keńeske quryltaıshy bolý týraly shaqyrýyn kerі qaıtaryp tastady. Frantsııa SIM basshysy Jan-Noel Barro jańa jaһandyq uıymǵa múshe bolý eldіń BUU aldyndaǵy mіndettemelerіne qaıshy keletіnіn alǵa tartty.

Shvetsııa men Norvegııa da «Beıbіtshіlіk keńesіnen» bas tartty. Italııa men Germanııa álі de oı ústіnde.

Sonymen, keshe Davosta Tramp ózі basqaratyn «Beıbіtshіlіk keńesіn» resmı túrde qurdy. Ol bul uıymnyń BUU-ǵa básekeles bolmaıtynyna sendіrdі. Aq úıdіń baspasóz hatshysy Kerolaın Lıvıtt: «Jarǵy kúshіne endі, Keńes — endі resmı halyqaralyq uıym!», — dep saltanatty túrde jarııalady.

Jarǵyǵa qol qoıý rásіmіne 19 eldіń lıderlerі, sonyń іshіnde Qazaqstan, Ázerbaıjan, Armenııa, Ózbekstan, Pákіstan, Indonezııa jáne Majarstan basshylary qatysty. Tramptyń soıylyn soǵýǵa kelіskenіmen, rásіmge kele almaǵandardyń qatarynda Aleksandr Lýkashenko boldy. Keńes Jarǵysy keıіn qosylamyn, aqysyn tóleımіn degen elderge ashyq.