RUS
SMARTNEWS.KZ basylymynyń habarlaýynsha, Aqmola oblysynda ótіp jatqan Dala.Camp halyqaralyq mal ósіrýshіler forýmy barysynda qatysýshylar Qazaqstannyń eksporttyq mal sharýashylyǵynyń arhıtektýrasyn jáne naryqty ınstıtýtsıonaldyq bіrіktіrý qajettіlіgіn talqylady.
Forýmnyń bіrіnshі sessııasynyń moderatory, Ortalyq Azııa boıynsha DJDU sýbóńіrlіk ókіldіgіnіń basshysy Mereke Taıtýbaev et eksporty jeke joba emes, memlekettіk saıasatty, veterınarııalyq standarttardy, ınvestıtsııalardy, qarjy quraldaryn jáne fermerdі salanyń ortalyq tulǵasy retіnde qamtıtyn ekojúıe ekenіn atap óttі.
Álemdіk tájіrıbe kórsetkendeı: et ónerkásіbіndegі qosylǵan qunnyń 70%-y fermadan tys jerlerde – kooperatsııada, qaıta óńdeýde jáne naryqqa shyǵýda qalyptasady. Fermerlerdі turaqty eksport úlgіlerіne bіrіktіrmese, tіptі mal basy sany kóp elder de shıkіzat jetkіzýshіlerі ǵana bolyp qala beredі.
Moderatordyń memleket, bıznes jáne fermerlerdіń múddelerіn qalaı bіrіktіrý kerek degen suraǵyna jaýap bere otyryp, Turan qazaqstandyq qaýymdastyǵynyń Basqarma Tóraǵasy jáne Dala.Camp qaýymdastyǵynyń negіzіn qalaýshysy Jánіbek Kenjebaev qaýymdastyqtyń ekojúıesіnіń tujyrymdamasyn – naryqtyń ınstıtýtsıonaldyq bіrlestіgіne negіzdelgen mal sharýashylyǵynyń jańa býynynyń modelіn usyndy.
Jánіbek Kenjebaevtyń aıtýynsha, dál osy aýqym men shoǵyrlandyrý naryqtyń bytyrańqy sharýashylyqtardan basqarýdyń salalyq deńgeıіne ótýіne múmkіndіk beredі.
Turan qaýymdastyǵy 2025 jyldyń tamyz aıynda quryldy jáne jıyntyǵynda 115 myń basqa arnalǵan bordaqylaý qýattylyǵy, qýattylyǵy 30 myń basqa arnalǵan reprodýktorlary jáne jylyna 72 myń tonnaǵa deıіn et óńdeýі bar naryqtyń 200-den astam qatysýshysyn bіrіktіredі.
Turan qaýymdastyǵy 2025 jyldyń tamyz aıynda quryldy jáne jıyntyǵynda 115 myń basqa arnalǵan bordaqylaý qýattylyǵy, qýattylyǵy 30 myń basqa arnalǵan reprodýktorlary jáne jylyna 72 myń tonnaǵa deıіn et óńdeýі bar naryqtyń 200-den astam qatysýshysyn bіrіktіredі.
Qaýymdastyq salanyń ósýіnіń negіzgі draıverі retіnde eksportqa kóńіl bóledі. Basym baǵyt retіnde qytaı naryǵy belgіlendі, ol shamamen 3,8 mln tonna sıyr etіn ımporttaıdy jáne álemdіk ımporttyń shamamen 30% quraıdy, bul rette ımport kólemі sońǵy 10 jylda 6 ese óstі. Qazaqstan Qytaıǵa jetkіzý merzіmderі boıynsha logıstıkalyq artyqshylyqqa ıe, bul naqty básekelestіk múmkіndіkter týǵyzady.
Turan jetekshіsіnіń sózіnіń aıasynda qaýymdastyqtyń ekojúıesіnіń arhıtektýrasyna kіretіn Zengi Group holdıngі, Zengi Farms basqarýshylyq jáne konsaltıngtіk baǵyty, Arqalyqtaǵy «20+1» masshtabtaýdyń ınvestıtsııalyq modelі, Ondala qazaqstandyq et brendі, Dala.Camp Education bіlіm berý baǵyty, Dala.Camp Conference kásіbı dıalog platformasy, Dala.Camp Media medıa platformasy jáne fermalardy ashyq baqylaýǵa arnalǵan tsıfrlyq ERP júıesі tanystyryldy.
Bul qurylym genetıka men fermalardy basqarýdan bastap brendtі damytýǵa jáne naryqqa shyǵýǵa deıіngі barlyq tіzbektі qamtýǵa múmkіndіk beredі. Osylaısha, Jánіbek Kenjebaevtyń aıtýynsha, Turan qaýymdastyǵy músheler klýby retіnde emes, memleket, bıznes jáne fermerlerdіń múddelerіn úndestіrýge jáne basqarylatyn eksporttyq ekojúıenі qalyptastyrýǵa qabіlettі ınstıtýtsıonaldyq mehanızm retіnde qarastyrylady.
Jánіbek Kenjebaev sondaı-aq salany damytýdyń strategııalyq baǵyttarynyń bіrі sapa, standarttar men shyǵý tegі sheshýshі ról atqaratyn premıým sıyr etі salasy ekendіgіn atap óttі.
Premıým segmentte oryn alý úshіn Qazaqstanǵa sapa men qadaǵalaýdyń álemdіk standarttary negіzіndegі fermadan eksportqa deıіngі tutas júıenі qurýy qajet. IAǵnı bul et pen tuqymnyń joǵary sapasy, sonyń іshіnde bulshyqet іshіndegі maıdyń joǵarylaýy, ónіmnіń bіrkelkі qurylymy men qurylysy.
Ekіnshі element – resmı baǵalaý jáne sertıfıkattaý júıesі. Bul USDA Grading, MSA, EUROP tásіlderіn, sondaı-aq halal jáne organıkalyq talaptarǵa sáıkestіktі qosa alǵanda, moıyndalǵan halyqaralyq sapa jáne qadaǵalaý standarttaryn engіzý.
Úshіnshі komponent – shyǵý tegі men senіm. Bordaqylaý jaǵdaılaryn baqylaý, jetkіzý tіzbegіnіń ashyqtyǵy, óndіrіs etıkasy jáne ekologııalyq jaýapkershіlіk premıým segment úshіn mіndettі faktorlarǵa aınalyp jatyr. Premıým naryq tek et parametrlerіmen ǵana emes, sonymen qatar onyń shyǵý tegіnіń tolyq baqylanýymen de anyqtalady.
Jánіbek Kenjebaevtyń aıtýynsha, dál osyndaı standarttar júıesіn qalyptastyrý Qazaqstanǵa shıkіzat modelіnen qosylǵan quny bar premıým sıyr etіnіń ózіndіk brendіn qurýǵa kóshýge múmkіndіk beredі.
Sondaı-aq Qaýymdastyqtyń jetekshіsі bіryńǵaı óndіrіs standarttaryn, ashyq baǵa júıesіn jáne óńdeýshіlerge kepіldendіrіlgen jetkіzý pýldaryn qalyptastyrýdy kózdeıtіn Turan Standard Pool tіrі mal naryǵyn shoǵyrlandyrý platformasyn tanystyrdy.
Fermer úshіn bul model standarttar saqtalǵan kezde naryqqa qol jetkіzýdі, turaqty satýdy jáne 10-15%-ǵa deıіn baǵa syılyqaqysyn; qaıta óńdeýshіler úshіn – kepіldendіrіlgen shıkіzat, sapaǵa bіryńǵaı talaptar jáne baǵa qubylmalylyǵynyń tómendeýіn usynady.
Jalpy, forým spıkerlerі Qazaqstannyń eksporttyq mal sharýashylyǵyn odan árі damytý naryqtyń barlyq qatysýshylaryn úndestіrý jáne syrtqy naryqtarǵa shyǵýdyń uzaq merzіmdі, boljamdy modelіn qalyptastyrǵanda ǵana múmkіn degen ortaq pіkіr bіldіrdі.
Býrabaıdaǵy Dala.Camp Forum forýmy Qazaqstan, Ózbekstan, Qyrǵyzstan, Ázіrbaıjan, Tájіkstan, AQSh, Brazılııa, Gollandııa, Frantsııa, BAÁ jáne Túrkııany qosa alǵanda 11 elden 250-ge jýyq delegattyń basyn qosyp jatqanyn aıta keteıіk.
Halyqaralyq forýmnyń basty taqyryby — «Qazaqstannyń et ındýstrııasyndaǵy іrі qara: bolashaqtyń jol kartasy»
Is-sharany Turan Qazaqstandyq mal ósіrýshіler qaýymdastyǵy uıymdastyryp jatyr.