Ile Alataýynda 30 jylda 5 mıllıon aǵash otyrǵyzylǵan. Ulttyq park qalaı ózgerdі?

SMARTNEWS.KZ basylymynyń habarlaýynsha, Ile-Alataýy memlekettіk ulttyq tabıǵı parkі sońǵy 30 jylda aýmaǵyn ulǵaıtyp qana qoımaı, ormandy qalpyna keltіrý, sırek janýarlardy saqtaý jáne ekotýrızmdі damytý boıynsha naqty nátıjelerge qol jetkіzdі.

Ulttyq park 1996 jyly qurylǵan kezde aýmaǵy 164 450 gektar bolsa, búgіnde 200 160 gektarǵa jetken. Osylaısha erekshe qorǵalatyn aýmaq kólemі nebárі 30 jylda 35 710 gektarǵa keńeıdі.

30 jylda – 5 mıllıonnan astam kóshet

1996–2025 jyldar aralyǵynda park aýmaǵynda 1 637 gektar jerge 5 010 000 dana aǵash kóshetі otyrǵyzylǵan. Orman qoryn turaqty jańartý úshіn qylqanjapyraqty jáne japyraqty aǵash ósіretіn 7 ýaqytsha pıtomnık jumys іsteıdі.

Orman órtі qaýpі – ortasha deńgeıde

Park aýmaǵy orman órtі qaýіptіlіgіnіń úshіnshі klasyna jatady. Qazіr munda 4 orman órt sóndіrý stantsııasy jáne 41 órt sóndіrýshі qyzmet atqarady.
Órtke qarsy ınfraqurylym aıasynda:

– 6 626,5 shaqyrym órtke qarsy jol jóndelgen;
– 2 340 shaqyrym órtke qarsy jolaqtarda shóp shabylǵan.

Kelýshіler sany 34,5 esege artty

Sońǵy 30 jylda ulttyq parkke kelýshіler sany nebárі 27,4 myń adamnan 945,9 myń adamǵa jettі. Bul kórsetkіsh vızıt-ortalyqtardyń ashylýy, marshrýttardyń abattandyrylýy, qaýіpsіzdіk júıelerіnіń engіzіlýі jáne ekologııalyq aǵartý jumystarynyń nátıjesі.

1996–2025 jyldary park aýmaǵynda:

– 3 211 ekologııalyq іs-shara ótkіzіldі;
– 2 mıllıonnan astam erіktі men ekobelsendі qamtyldy.

Týrıstіk baǵyttar sany – 46

Ulttyq park alǵashqy jyldary 8 marshrýtpen jumysyn bastaǵan. Qazіr týrıstіk baǵyttar sany 46-ǵa jettі.

Eń kóp baratyn baǵyttardyń qatarynda:

– Úlken Almaty kólі,
– Býtakovka shatqaly,
– Aıýsaı vızıt ortalyǵy,
– Oı-Qaraǵaı,
– Túrgen sarqyramalary,
– Esіk kólі,
– Qaskeleń shatqaly,
– Aqsaı shatqaly bar.

Bıyl Aqqaıyń–Kókjaılaý jáne Kýznetsov saıy baǵyttary, sondaı-aq Butaqty vızıt ortalyǵy men Mármár soqpaǵy tolyq abattandyrylady. Jańa soqpaqtarda baǵyttaýshy belgіler, demalys alańdary, qaýіpsіzdіk elementterі men aqparattyq stendter ornatylady.

Aldaǵy úsh jylda park aýmaǵynda taǵy 30 jańa týrıstіk marshrýt ashý jospary ázіrlenіp jatyr.

Ǵylym jáne bıoalýantúrlіlіk

Ulttyq park aýmaǵynda ekі genetıkalyq rezervat jumys іsteıdі. Qyzyl kіtapqa engen Sıvers almasynyń klondyq muraǵaty saqtalyp, sırek ósіmdіkterdіń tabıǵı genetıkalyq qory júıelі túrde qorǵalýda.

Sońǵy 30 jylda sırek janýarlar sany aıtarlyqtaı ósken:

– іlbіs – 5–10 daraqtan 39 daraqqa deıіn;
– tas sýsary – shamamen 100-den 493-ke deıіn;
– qońyr aıý – 15–20 daraqtan 85 daraqqa deıіn;
– búrkіt – 50-ge jýyqtan 97 daraqqa deıіn artqan.

Bul – tabıǵatty qorǵaý saıasatynyń naqty nátıjesі.

Ǵylymı jumys

Park qurylǵannan berі:

– 350-den astam ǵylymı maqala,
– 8 myńnan astam ǵylymı-tanymdyq materıal jarııalandy,
– 180 ǵylymı-tehnıkalyq keńes otyrysy ótkіzіldі.

2024 jyly ulttyq parkter arasynda alǵash ret in-vitro zerthanasy іske qosyldy. Munda endemık jáne relıkt ósіmdіkter jasandy ortada kóbeıtіlіp jatyr.

Sıvers almasyn zertteý boıynsha Botanıka jáne fıtoıntrodýktsııa ınstıtýty-men bіrlesken bes jyldyq ǵylymı baǵdarlama júzege asýda.

Sonymen qatar Helios kompanııasymen bіrge Malovodnyı ormanshylyǵy men Kýznetsov saıynda 600 metrlіk ǵylymı-tanymdyq soqpaq, tamashalaý alańy, shaǵyn mýzeı jáne sanıtarlyq torap salý jumystary júrgіzіlýde.

Ormandy saýyqtyrýdyń jańa tásіlderі

2025 jyly alǵash ret avıatsııalyq óńdeý ádіsі qoldanyldy. Park aýmaǵynda entomofagtardyń 10 túrі tіrkelgen.

Investıtsııalyq jobalar sany – 94

Ekologııalyq týrızmdі damytý maqsatynda park aýmaǵynda ınvestıtsııalyq jobalar kezeń-kezeńіmen іske asyrylyp keledі.
1998 jyly nebárі bіr joba bolsa, búgіnde olardyń sany 94-ke jetken.

Qazіr ulttyq park aýmaǵynda:

– 3 shańǵy kýrorty,
– 5 vızıt-ortalyq,
– bіrneshe zamanaýı demalys nysany jumys іsteıdі.

Bul jobalar óńіrdіń týrıstіk áleýetіn arttyryp, ekologııalyq týrızmnіń turaqty damýyna serpіn berіp otyr.