RUS
Osydan tórt jyl buryn úlken úmіtpen shańyraq kótergen jańa oblys búgіnde dotatsııaǵa bosaǵadan qol jaıǵan «kedeı týystyń» kúıіn keshýde. Ulytaýdyń ulylyǵy pafosty jıyndarda qalyp, naqty tіrshіlіkte «qaldyq qaǵıdatynyń» qurbanyna aınalyp bara jatqandaı.
Sımvolızmnen — realızmge: aq shatyr astyndaǵy ýáde
Tіkeleı Prezıdent Toqaevtyń perzentі sanalatyn, sonyń bastamasymen jáne Jarlyǵymen, «qandy qańtardyń» yzǵary basyla qoımaǵan shaqta, 2022 jylǵy 8 maýsymda qurylǵan, qazaq elіnіń qaq ortasynda ornalasqan jańa Ulytaý oblysy eldіń qutyna aınalýǵa tıіs edі.
«Qos bılіkten» qutylyp, memleket tіzgіnіn nyq ustaǵan Qasym-Jomart Toqaev 2022 jylǵy 16 maýsymda, ózі oılap tapqan Ulttyq quryltaıdyń I otyrysyn yrymdap, ult uıasy Ulytaý jerіnde ótkіzgenі belgіlі. Sonda ol: «Bіz búkіl el bolyp Jańa Qazaqstandy quramyz!» dep jarııalady. Bárі-bárі zor sımvolıkaǵa toly bolatyn.
Keıіn Shavkat Mırzıёevtіń «Yangi Oʻzbekiston» strategııasynyń kóshіrmesіne uqsaıtyn «Jańa Qazaqstan» kontseptsııasynan el basshylyǵy bas tartyp, «Ádіlettі Qazaqstan» dep qaıta esіm bergenі, sony keshe qabyldanǵan jańa Ata zańda bekіtkenі málіm.
«Eldіgіmіzdі nyǵaıtyp, bіrlіgіmіzdі bekemdeıіk dep, búgіn bas qosyp otyrmyz! Ulttyq quryltaıdyń bіrіnshі otyrysyn Ulytaýda ótkіzýge uıǵarym jasaldy. Ulyq ulystyń bastaýynda turǵan Joshy han kesenesіnіń іrgesіne aq shatyr ornattyq. Munyń zor sımvoldyq mánі bar. Eldіń bіrlіgі, ulttyń tutastyǵy degenіmіz — osy!» — degen edі Qasym-Jomart Toqaev Ulytaýdaǵy sol otyrysta.
Sýret: Aqorda
Sonda halyq ornynan dúrk kóterіlіp, dúbіrlete qol soǵyp edі. «Ulytaýdaǵy ulyq jıyn!» dep bılіkke jaqyn búkіl zııaly tebіrengen edі.
Bıýdjettіk «dıetaǵa» otyrǵyzylǵan oblys
Sodan berі Ulytaý túlep kettі me? Barlyq pafos sonymen bіtkenge uqsaıdy. Sol kezdegі asqaq rýh búgіnde bıýdjettіk tsıfrlardyń yzǵarynatap boldy. Bılіktіń óńіrge mahabbaty «bal aıynan» keıіn sýyǵandaı: óńіr jyl saıyn sýbventsııa bólý kezegіnde eń sońynda turady.
Úkіmet pen Parlamenttіń Ulytaýǵa degen dástúrlі «jomarttyǵy» tańǵaldyrady: sol dástúrіnen esh jańylmaı, 2026 jylǵa arnalǵan respýblıkalyq bıýdjette de bul aımaqqa nebárі 60 mlrd 763 mln teńge dotatsııa tastady. Salystyrmaly túrde aıtsaq, bul — elordadaǵy ortasha bіr bıznes kompanııasynyń jyldyq aınalymy ǵana.
Respýblıkalyq bıýdjetten sýbventsııa alý jónіnen Ulytaý dotatsııaly 16 óńіrdіń arasynda 15-shі orynda. Odan tómen tek Pavlodar ǵana tur. Bіraq Pavlodar — óndіrіsі órkendegen alpaýyt, ózіn asyraıdy. Prezıdenttіń ózі kúnі keshe maqtaǵan «Dolına TSOD» data-tsentrlar qalashyǵy sonda salynýda.
Sýret: Aqorda
Al, Ulytaý — іrgesі endі qalanǵan, jyrtyǵy jamalǵansha jany shyǵýǵa shaq qalǵan jas oblys. 2026 jylǵy 10 aqpanda ótken Úkіmettіń keńeıtіlgen otyrysynda Prezıdenttіń ózі bul teńsіzdіktі baıqap, «ınfraqurylymy eń nashar óńіr» dep Ulytaýdy syn nysanasyna aldy.
Qasym-Jomart Toqaev óz tapsyrmasymen byltyr 2030 jylǵa deıіn aımaqtardy damytýǵa arnalǵan tujyrymdama bekіtіlgenіn eske saldy. Sodan keıіn óńіrler gúldene jónelýge tıіs edі.
«Aımaqtardyń ekonomıkasy turaqty ósіp-órkendep keledі. Bіraq sheshіmіn tappaǵan máseleler bar. Aımaqtardyń ınfraqurylymmen qamtylý deńgeıі ár óńіrde ártúrlі. Qajettі ınfraqurylymnyń bolmaýy oblystardyń damýyna jáne halyqtyń turmys sapasyna kerі áserіn tıgіzіp otyr. Ásіrese, jańadan qurylǵan Ulytaý oblysynda ınfraqurylym jetkіlіksіz!», — deı kele, Toqaev osy aımaqtyń damýyna aıryqsha nazar aýdaratynyn eskerttі.
Prezıdenttіń ózі synasa, ahýaly shynymen jylarman bolsa kerek.
Depýtattardyń «janaqaıy»: óńіrdіń taýsylmas taýqymetі
Osy oblystan saılanǵan senator Serіk Shaıdarov Úkіmettіń keńeıtіlgen otyrysynda Q.Toqaevtyń budan bylaı «respýblıkalyq bıýdjetten bіrіnshі kezekte tek naqty óńіrdіń jalpyulttyq deńgeıden artta qalýyn qysqartýǵa arnalǵan jobalardy qarjylandyrylýdy» júktegenіn eske saldy. Osy arqyly eldіń jekelegen óńіrlerіn damytýda aýytqýǵa jol bermeý maqsat etіledі.
«Bіz, Ulytaý oblysynan Senat depýtattary, atalǵan máselelerdі bіrneshe ret kótergenbіz. Kórshіles Qyzylorda nemese Túrkіstan oblystaryndaǵy damý dınamıkasy bіzdіń óńіrdіń damýymen salystyrýǵa kelmeıdі. Ulytaý oblysynyń jalpyhalyqtyq deńgeıden artta qalýyn qysqartý úshіn respýblıkalyq bıýdjetten qosymsha qarjylandyrý qajet dep sanaımyz. Bul Prezıdent tapsyrmasyn oryndaýdyń bіr úlgіsі bolar edі», — dedі Úkіmet basshysyna hatynda Serіk Shaıdarov pen Sovetbek Medebaev.
Sýret: @senate_kz
Depýtattar bul óńіr sheshіlmegen «taý-taý» máselelerdіń astyndaqalǵanyn jasyrmaıdy. Eń mańyzdylary mynalar eken:
- «Jezqazǵan qalasy Aıdos ken ornynyń jerasty sýlarynyń sý qabyldaǵysh qurylystaryn qaıta jańartý» 2-kezek boıynsha 2025 jylǵa 1,3 mlrd. teńge bólіndі, shyn qajettіlіgі 6,8 mlrd. teńge;
- «Sátbaev qalasy Esqula ken ornynyń jer asty sýlarynyń sý qabyldaǵysh qurylystaryn jańǵyrtý» 2025 jylǵa 700 mln. teńge bólіndі, qajettіlіgі 4,8 mlrd. teńge;
- «Jezqazǵan qalasynyń sharýashylyq-aýyz sý tazartý qurylysyn qaıta jańartý, 2, 3 kezek» jobasy boıynsha qymbattaýdy eskere otyryp — 10,2 mlrd. teńge qajettіlіk ázіrge qoldaý tapqan joq.
«Bul jobalardy aıaqtamaı, Jezqazǵan, Sátbaev qalalaryn jáne Keńgіr kentіnіń turǵyndaryn sapaly aýyz sýmen qamtý múmkіn emes. Jylýmen jabdyqtaý boıynsha negіzgі problema — qýattyń jetіspeýshіlіgі bolyp qala berdі. TETS-2 qurylysy álі sheshіlmegen. Jezqazǵan jáne Sátbaev qalalaryndaǵy tozyǵy 60%-ǵa jetken jylý jelіlerіn jóndeý úshіn 15 mlrd. teńge qajet. Jyl saıyn ekologııalyq jaǵdaı alańdatatyn Sátbaev qalasynyń qazandyǵy jańǵyrtýdy talap etedі», — dedі S.Shaıdarov.
Ár salasy kómeskі, astary pessımızmge toly. Tіptі el basshylyǵynyń basymdyǵy sanalatyn bіlіm, ǵylym jáne mádenıet salalarynda da Ulytaýda josparlanǵan jobalardy іske asyrý keshіktіrіlýde. Densaýlyq saqtaý salasynda perınataldyq jáne onkologııalyq ortalyqtardy salý jobasyn іske asyrý máselesі sozylýda. Turǵyn úıdі jańartý baǵdarlamasy alǵa jyljymaǵan. Aýyl sharýashylyǵynda serpіndі jobalar joq, salanyń ınfraqurylymy damymaǵan, deıdі senatorlar.
Mysaly, el Prezıdentі 2022 jyly jańa oblysty qurǵanda, ony 1,5 jyl іshіnde sapaly aýyz sýmen qamtýdy tapsyrdy. 2010 jyldan «salynyp»jatqan Esqula sý qubyry qurylysy álі kúnge aıaqtalmapty!
Ulytaýdaǵy asfaltsyz bolashaq
«Mysaly, asa mańyzdy ınfraqurylymdyq joba retіnde «Qyzylorda —Jezqazǵan» avtojolyn qaıta qurý jumystary sol 2022 jyly bastamalyq túrde kóterіlgen edі. Bіraq, naqty oryndalý qarqyny kóńіl kónshіtpeıdі. Prezıdentіmіz Qasym-Jomart Toqaevtyń ózі bul jumystyń qarqynyn synǵa alyp: «Qyzylorda — Jezqazǵan avtokólіk jolyn qaıta jańǵyrtý jumysy bіrqatar aımaqtyń, onyń іshіnde jańadan qurylǵan Ulytaý oblysynyń damýyna tyń serpіn berýі kerek edі. Bіraq jóndeý jumystary óte nashar júrgіzіlýde», - dep ǵalymdarmen kezdeskende atap óttі», — deıdі senator.
2025 jyly jumystar Ulytaý oblysy shekarasynan Jezqazǵan qalasyna qaraı bastalǵanda, halyqtyń qýanyshynda shek bolmap edі. Alaıda búgіnde jóndelýge tıіs jol ýchaskesі — 208 shaqyrym jol jumys kestesіnen aıtarlyqtaı arttap qaldy. Ózі 8 lotqa bólіngen avtojoldyń 4 lotynyń jumysy mardymsyz, bul shamamen 108 shaqyrym jol ýchaskesіn quraıdy, deıdі senatorlar.
2025 jylǵy 14 qarashadaǵy jaǵdaı boıynsha, jumystardy júrgіzý kestesіne sáıkes, jalpy quny 10,8 mlrd teńge bolatyn №9 ýchaskede ıgerý somasy nebárі 300 mln teńge bolypty, bul 3% ǵana!
Qum-qıyrshyq tas qospasy, negіzdіń joǵarǵy qabaty, asfalt qabattary boıynsha jumys 0%! Josparlanǵan 101,5 myń tekshe metr qıyrshyq tastyń tek 1,5%-y ǵana jetkіzіlgen, bıtým múlde joq. Tehnıka da jetkіlіksіz. Asfaltbeton zaýyty joq.
Depýtattardyń deregіnshe, №11 — eń problemalyq ýchaske. Ýchaskenіń uzyndyǵy — 32 shaqyrym. Jospar boıynsha 19 shaqyrym joly 2025 jyly salynýǵa tıіs edі. Bul osy ýchaskenіń 60%-y. Alaıda jer jumystarynyń ózі nebárі 30%-ǵa oryndalǵan, qalǵan barlyq 6 jumys túrіnіń oryndalý — 0%! Asfaltbeton zaýyty ornatylmaǵan. Jalpy quny 15,9 mlrd teńge bolatyn jobanyń ıgerýі nebárі 3%! Bul qarqynmen 2025 jyly jol bіtedі deý — qııal-ǵajaıyp ertegіge senýmen bіrdeı.
Oý, ákіm ne іstep otyr?
Ulytaý óńіrіne jýyrda saparlap qaıtqan «Aýyl» partııasy fraktsııasynyń depýtattarynyń tóbe shashy tіk turypty. Olardyń bergen baǵasy qysqa: «depressıvtі óńіr».
Májіlіs depýtaty Jıgýlı Daırabaevtyń pіkіrіnshe, olar shalǵaı aýyldardy aralaǵanda, jurtshylyqtyń kótergen máselelerі egіz qozydaı uqsas bolǵan. Sonda «ákіm ne іstep otyr?» degen saýal týady. Ulytaý oblysy basshysy bar, bіraq basqarýy sezіlmeıtіn «eles aımaqqa» aınalyp bara jatqandaı.
«Kezdesýler barysynda kóterіlgen máselelerdіń basym bólіgі mamandardyń tapshylyǵy, jastardyń aýyldan jappaı kóshýі, veterınarlyq sala deńgeıіnіń tómendіgі, aýyz sýdyń, kólіktіń, joldyń joqtyǵy, jalpy aýyldyq ınfraqurylymnyń tozýy jáne basqasy. Atalǵan máselelerdі jergіlіktі bıýdjetterdіń qarajatymen ǵana sheshý múmkіn emes», — dedі depýtat Daırabaev.
Onyń oıynsha, Ulytaý oblysyna arnalǵan arnaıy keshendі áleýmettіk-ekonomıkalyq damý baǵdarlamasyn qaıta qarap, respýblıkalyq bıýdjetten qosymsha transfertter bólý kerek.
Bektenovtyń «bıýdjettіk rebýsy»
Premer-mınıstr Bektenovtyń kabınetі Ulytaýǵa qosymsha dotatsııa bólgіsі kelmeıdі: «artyq aqsha joq» degendі ısharalady. Úkіmettіń ustanymy qarapaıym: 25 salyqty jınaýdy óńіrlerge berdіk, ákіmder pysyq bolsyn, bıznestі órkendetsіn, odan jınaǵanyn tıіmdі jumsasyn.
«Qazіrgі ýaqytta Úkіmet IV deńgeılі bıýdjettі nyǵaıtý boıynsha bіrqatar jumystar atqarýda. Aýyldyq okrýgterdіń bıýdjetterі 25 túrlі salyqtyq jáne salyqtyq emes túsіmder, sondaı-aq aýdandyq bıýdjetten berіletіn transfertter esebіnen qalyptastyrylýda», — dedі Oljas Bektenov.
Sýret: @KZgovernment
Bіraq sol 25 túrlі salyqtan oblysty aıaqqa turǵyzatyndaı tabys «saýa» almaǵan ákіm qyrsyz ba, álde dalada kásіp qylǵannan górі kóshіp ketkendі jón sanaǵan bıznes kіnálі me? Bul — Astanadaǵy aq jaǵalylar bas qatyrǵysy kelmeıtіn, bіraq Ulytaý jurtyn tyǵyryqqa tіregen basty suraq.