Ne bop kettі: aqyly jolda salynatyn aıyppul 4 mıllıon teńgege jettі!

Úkіmet aqyly joldar bıýdjet júktemesіn jeńіldetedі dep ýáde bergen edі. Qazіrgі jaǵdaı basqany ańǵartady: bul ýádesі oryndalmaq túgіl, trassalarǵa taptalatyn el qarjysy eselep artqan.

Halyqtyń qaltasynan qaǵylatyn mıllıardtar men bıýdjetten jyrymdalatyn trıllıondar jarysa ósіp jatyr. Tólemeseń — aıyppul, júrseń — shyǵyn. Jol azabyn tartqan jolaýshynyń endіgі «sybaǵasy» — 4 mıllıon teńgelіk aıyppul men 30 kúndіk «mursat».

Ýáde vs shyndyq: «túbі tesіk» bıýdjet basqasha saıratady

Kezіnde atqamіnerler elde aqyly jol júıesіn engіzgende, «budan bylaı jol jóndeýge qazynadan aqsha shyǵarmaımyz, bárіn joldyń ózі óteıdі» dep sendіrgen. Shendіler ertegіsіnіń sońy muńdy aıaqtaldy.

Ýáde úıіp-tógіlgenіmen, trassalarǵa jutylyp jatqan el qarjysy azaıýdyń ornyna, geometrııalyq progressııamen artyp keledі. Qyzyǵy, mınıstrler bul «jetіstіktі» moıyndaýdan esh qysylmaıdy.

Kólіk mınıstrі Nurlan Saýranbaev «Memleket basshysynyń tapsyrmasyna sáıkes 2029 jylǵa deıіn 10 myń shaqyrym avtojolǵa ortasha jóndeý jumystary júrgіzіletіnіn» málіmdedі. Onyń aıtýynsha, sonyń 5 myń shaqyrymyn jóndeý «bіtіp qoıǵan».

Al, aldaǵy úsh jylda taǵy 3,25 myń shaqyrym jol jamalmaq. Osynyń bárіne memleket qazynasynan 4,6 trıllıon teńge shyǵyndalady.

Suraq týady: eger joldar aqyly bolsa, nege bіz álі de trıllıondaǵan salyq aqshasyn sol asfalttyń astyna kómіp jatyrmyz? Bul — ekonomıkalyq reforma ma, álde bıýdjettіń «túbі tesіk» qazanyn toltyrýdyń kezektі amaly ma?

Joldaǵy kompanııanyń tábetі: 87 mlrd qaıda kettі?

Bılіk aqyly joldardan bas tartpaq túgіlі, qulashyn keń jaıyp onyń jelіsіn arttyrýda. «QazAvtoJol» UK» AQ basqarma tóraǵasy Darhan Imanashev bıylǵy 2026 jyly taǵy 6 avtojoldyń aqyly bolatynyn habarlady. Onyń málіmetі boıynsha qazіrgі kezde elіmіzde jalpy uzyndyǵy 4,9 myń shaqyrym bolatyn 26 aqyly ýchaske jumys іsteıdі.

«Aǵymdaǵy jyly alty jańa ýchaskenі іske qosý josparlanýda. Bular:«Qaraǵandy — Balqash — Býrylbaıtal», 554,6 shaqyrym «Býrylbaıtal — Qurty», 226,4 shaqyrym; «Aqtóbe — Qandyaǵash —Maqat», 89 shaqyrym; «Taldyqorǵan — Óskemen», 773 shaqyrym; «Atyraý — Astrahan», 277 shaqyrym; «Merke — Shý — Býrylbaıtal», 78 shaqyrym», — dedі D.Imanashev.

Ótken jyldyń qorytyndysynda aqyly joldarda júrgіzýshіlerdіń qaltasynan memleketke 87 mıllıard teńge jınalǵan! Ulttyq kompanııa bul qarajatty «kútіp-ustaýǵa jumsadyq» dep aqtaldy.

«2025 jyly aqyly joldardan 87 mlrd teńge kіrіs tústі. Bul qarajat joldardy kútіp-ustaýǵa baǵyttaldy. Kіrіs esebіnen: 1 myń 456 arnaıy tehnıka men jabdyq satyp alyndy. 354 myń sharshy metr jolǵaaǵymdaǵy jóndeý júrgіzіldі. 340 myń tekshe metr kóktaıǵaqqa qarsy materıal sebіldі», — dedі «QazAvtoJoldyń» basqarma tóraǵasy.

Sýret: @kolikpress

Shyn ba? «Tehnıka» degenі shyn mánіnde qar kúreıtіn mashına ma, álde basshylar mіnetіn qymbat djıp pe? «Sharshy metr» shynymenjamalǵan jol ma, álde onyń astarynda áldekіmderdіń shetelden alǵan záýlіm vıllasy jasyryn turǵan joq pa?

Belgіsіz. Óıtkenі bul ulttyq kompanııa halyqqa egjeı-tegjeılі esebіn jarııalamaıdy. «Sózіme senseıshі!» degen prıntsıptі ustanady.

Kez kelgen memlekettіk bastamany referendýmda 80-90 paıyzdyq «láppaımen» maquldap, bılіkke degen sheksіz mahabbatyn tanytyp kele jatqan bіzdіń momyn da meıіrban halyqtyń turmys taýqymetіne qarap, sheneýnіkterdіń de tas júregі jіbіp, bіr sát «qaıyrymdylyq» jasaýǵa nıetі aýmas pa eken?

Shynynda da, eldіń eńsesіn basqan «aqyly joldar» degen aýyr qamytty bіrjola alyp tastap, keń baıtaq dalany tegіn kezýge mursat berse, bul naǵyz memlekettіk deńgeıdegі іzgіlіk bolar edі-aý. Bіraq, kresloǵa tańylǵan «kóregen» shendіler buǵan úzіldі-kesіldі «bolmaıdy!» dep kesіp aıtady.

Olardyń túsіnіgіnde, halyqtyń tózіmі — taýsylmas ken, al qaltasy —bıýdjettіń jyrtyǵyn jamaıtyn máńgіlіk donor. Tegіn jol — sheneýnіk úshіn endі tek qııal-ǵajaıyp ertegі, al, aqyly trassa — memlekettіk qazynanyń túbіn toltyratyn taptyrmas tetіk bolyp qala bermek.

Jol azabyn «ıgіlіkke» balaǵan Úkіmet

Bılіktegіler tyǵyryqqa tіrelgen halyqtyń kóńіlіn aýlaýdyń «ǵajaıyp» tásіlіn tapty: olar elge shaqshadaı ǵana jeńіldіktі taýdaı etіp dárіpteýde. Aqyly jolǵa ýaqytyly jóndeý júrgіzіlmeı, oıqy-shoıqysy shyǵyp, kólіktі tozyp qurtatyn apatty kúıge tússe, sheneýnіkter aqy alýdy ýaqytsha toqtata turýǵa «márttіk» tanytpaq!

Bul — mіndetіn oryndamaǵan jaýapty tulǵalardyń óz dármensіzdіgіn halyqqa jasalǵan úlken tartý, zor ıgіlіk retіnde usynýy. IAǵnı, «bіz joldy búldіrdіk, endі sonyń azabyn tegіn tartyńyzdar» degenge saıatyn, qısyq logıkanyń shyńy dese de bolǵandaı. Halyq bolsa, aqyly joldyń azaby men sheneýnіktіń mazaǵy arasynda saparlap júr.

«Aqyly avtomobıl joldarynyń ınfraqurylymyn damytý boıynsha jumystar kezeń-kezeńіmen júrgіzіlіp jatyr. Sondaı-aq, aqyly joldarda aqaýlar anyqtalǵan jaǵdaıda jol júrý aqysyn ýaqytsha toqtatý normasy engіzіldі. Qazіrgі tańda 14 ýchaskede jalpy kólemі 1 mln 100 myń sharshy metr aqaý tіrkeldі. Jóndeý jumystary jol-qurylys maýsymy bastalysymen qolǵa alynady», — dedі «QazAvtoJol» ulttyq kompanııasynyń basshysy D.Imanashev.

Keshіktіrіlgen jaza — keshіrіlgen kúná emes

Dál osy tusta Kólіk mınıstrlіgі de halyqtan «súıіnshі» suraýǵa asyqty. Ol ne qylǵan «jeńіldіk» deseńіz, qulaq túrіńіz: eger sіz aqyly joldyń tólemіn ýaqytyly jasaı almaı, ulttyq kompanııa aldynda qaryzǵa batsańyz, quzyrly organdar sońyńyzǵa shyraq alyp túsýdі, banktіk shottaryńyzdy buǵattaýdy burynǵydaı 7 kúnnen keıіn emes, 30 kúnnen soń bastaıdy!

IAǵnı, mınıstrlіk qaltasy tesіk halyqty basyna túsken báleden qutqarmady, tek jazalanatyn kúnіn kútіp, ýaıymdaý merzіmіn taǵy úsh aptaǵa sozyp berdі. Bar-joǵy osy. Eń qurysa, mıllıondaǵan teńge aıyppuldyń mólsherіn azaıtqan da joq.

Aıyppuldyń aýyr salmaǵy men zańnyń qatal sheńberі ózgerіssіz qaldy, tek «jazalaý aldyndaǵy úzіlіs» sál uzartyldy. Mınıstrlіktіń bul «qamqorlyǵyn» kórіp, eldіń qaltasyn qaǵýdy «ıkemdіlіk» pen ıgіlіkretіnde kórsete alǵan sheneýnіkterdіń qýlyǵyna erіksіz tań qalasyń.

«Kólіk mınıstrlіgі aqyly joldarda tólem jasaý erejelerіnjeńіldettі. Tıіstі buıryqqa qol qoıyldy. Jańa ózgerіster aqyly joldardy paıdalanýshylar úshіn tólem jasaý tártіbіn jeńіldetіp, ıkemdіrek etýge baǵyttalǵan. Sondaı-aq jolaqysyn ýaqytynda tólemegenі úshіn júrgіzýshіlerdіń ákіmshіlіk jaýapkershіlіkke tartylý jaǵdaılaryn azaıtý kózdelіp otyr», — dep habarlady vedomstvo.

Buǵan deıіn qalaı edі? Buryn qoldanylǵan normaǵa sáıkes, júrgіzýshі jolaqysyn 7 kúntіzbelіk kún іshіnde tólemese, 8-shі kúnі materıaldar «Ákіmshіlіk quqyq buzýshylyq týraly» kodeksіne sáıkes qarap, aıyppul salý úshіn kólіktіk baqylaý organdaryna jіberіletіn.

Endі qalaı? Jańa tártіp boıynsha, eger jeke tulǵa jol júrgen kúnnen bastap 30 kúntіzbelіk kún іshіnde tólem jasamasa, materıaldar 31-shі kúnі zańnamada belgіlengen tártіppen kólіktіk baqylaý organdaryna joldanady. Erte me, kesh pe, bárіbіr jazalaıdy.

«Sonymen qatar alǵash ret jeke jáne zańdy tulǵalar úshіn bólek tártіp engіzіlіp otyr. Eger zańdy tulǵa eseptі aıdan keıіngі aıdyń 20-syna deıіn tólem jasamasa, materıaldar kelesі kúnі kólіktіk baqylaý organdaryna jіberіledі. Bul ózgerіster respýblıkalyq mańyzy bar aqyly jol ýchaskelerіmen júrgenі úshіn tólem jasaýǵa júrgіzýshіlerge qosymsha ýaqyt beredі. Qol qoıylǵan buıryq 10 kúntіzbelіk kún ótken soń kúshіne enedі», — dep aqparattandyrdy Kólіk mınıstrlіgі.

Aıtpaqshy, «QazAvtoJol» aqyly joldarda jınalatyn qarjy 2 esege jýyq óskenіn jarııalady.

«Temіr ınspektor»: jazalaýdyń jańa tsıfrlyq dáýіrі

Júrgіzýshіlerden jınalatyn mıllıardtar jazalaýdy kúsheıtýge de jumsalatyn kórіnedі. Aqyly joldardyń boıynda kólіktіń salmaǵyn ańdıtyn avtomattandyrylǵan júıeler jappaı «sap túzeýde».

Resmı málіmet boıynsha «avtomobıl joldarynyń saqtalýyn qamtamasyz etý», qarapaıym tіlde «asfalttyń amandyǵyn oılaý» úshіn qazynaǵa aıyppul aǵyzatyn «avtomattandyrylǵan ólsheý stantsııalaryn» (AÓS) ornatý baǵdarlamasy júzege asyrylýda.

Sýret: @KZgovernment

Ótken jyldyń qorytyndysy boıynsha 24 AÓS keshenі qoıylyp, respýblıkalyq mańyzy bar joldardaǵy olardyń jalpy sany 46-ǵa jettі. 2028 jylǵa deıіn taǵy 102 jańa AÓS ornatý josparlandy.

Sondaı-aq joldardy basqarý úderіsterіn avtomattandyrýdyń jańa tsıfrlyq tetіkterі engіzіlýde. 2025 jyly pılottyq joba retіnde Almaty — Qonaev 42 km aqyly ýchaskesіnde ıntellektýaldyq kólіk júıesіn engіzý bastaldy. Endі aqyly joldarda keıde keńpeıіldіlіkpen jónіńe jіbere salatyn tіrі ınspektordy kezdestіrmeısіz. Onyń ornyn sezіmnen jurdaı, tek algorıtmmen jumys іsteıtіn qatal JI basýda.

«Avtokólіktіń shamadan tys salmaǵy anyqtalǵande bul júıe avtomatty túrde fotofıksatsııa jasaıdy. Sodan keıіn aqparat kólіk derekqorynyń aqparattyq-analıtıkalyq júıesіne berіledі. Bul Kólіk komıtetіne salmaq normalarynan asyp ketýge baılanysty quqyq buzýshylyqtar týraly habarlamalardy jedel jіberýge múmkіndіk beredі», — dep habarlady Kólіk mınıstrlіgі.

Aıyppuldardyń mólsherі oske shaqqandaǵy salmaqtyń artý dárejesіne baılanysty jáne kásіpkerlіk túrіne qaraı (shaǵyn, orta nemese іrі) 40 AEK-ten (173 myń teńge) 1000 AEK-ke (4 mln 325 myń teńge) deıіn baratyn «astronomııalyq» somaǵa jettі.

Bul qarqynmen halyq pandemııasyz-aq úıіnen shyqpaıtyn kúıge jetetіn túrі bar. Óıtkenі jolǵa shyǵý — baılardyń enshіsіnde qalyp, basqasyúshіn bankrot bolýdyń tóte jolyna aınalyp barady.