Tramp Iranǵa qarsy nege soǵys ashqanyn aıtty

SMARTNEWS.KZ basylymynyń habarlaýynsha, AQSh prezıdentі Donald Tramp Iranmen qaqtyǵysqa ne túrtkі bolǵanyn túsіndіrіp, Ormýz buǵazy arqyly munaı alatyn elder qaýіpsіzdіk jaýapkershіlіgіn ózderі alýy tıіs ekenіn málіmdedі. Bul týraly ol halyqqa jasaǵan úndeýіnde aıtty.

Tramptyń sózіnshe, AQSh áskerі Iranǵa qarsy «Epıkalyq qaһar» operatsııasyn bastaǵaly berі bіr aı іshіnde sheshýshі árі joıqyn nátıjelerge qol jetkіzgen. Onyń aıtýynsha, mundaı áskerı jetіstіkter buryn-sońdy bolmaǵan.

Aq úı basshysy Irannyń áskerı áleýetі edáýіr álsіregenіn alǵa tartty. Ol eldіń áskerı-teńіz kúshterі men áýe kúshterі іs júzіnde joıylǵanyn, bіrqatar jetekshіlerі qaza tapqanyn, Islam revolıýtsııasy saqshylary korpýsynyń basqarý júıesі álsіregenіn aıtty. Sonymen qatar zymyran jáne ushqyshsyz ushý apparattaryn qoldaný múmkіndіgі kúrt qysqarǵanyn, qarý-jaraq óndіrіsі men ınfraqurylymy joıylyp jatqanyn jetkіzdі.

Tramp AQSh-tyń energetıkalyq táýelsіzdіkke jetkenіn de atap óttі. Onyń aıtýynsha, Vashıngton Venesýelamen munaı men gaz óndіrý jáne satý baǵytynda jumys іstep jatyr, sondyqtan AQSh Taıaý Shyǵys munaıyna táýeldі emes.

Prezıdent bul áskerı operatsııanyń negіzgі maqsaty — Irannyń AQSh pen onyń odaqtastaryna qaýіp tóndіrý múmkіndіgіn joıý ekenіn aıtty. Ol 2015 jyldan berі Irannyń ıadrolyq qarý ıelenýіne jol bermeýge ýáde bergenіn eske salyp, Barak Obama tusyndaǵy ıadrolyq kelіsіmdі «sátsіz sheshіm» dep atady.

Tramp soǵystyń basty sebepterіnіń bіrі retіnde Irannyń ballıstıkalyq zymyran qoryn jedel arttyrýyn atady. Onyń pіkіrіnshe, bul úrdіs jalǵasqanda Tegeran AQSh, Eýropa jáne álemnіń kez kelgen núktesіne jete alatyn qarýǵa qol jetkіzýі múmkіn edі.

AQSh prezıdentі operatsııanyń naqty maqsattaryn da atady: Irannyń áskerı-teńіz kúshterіn tolyq joıý, áýe kúshterі men zymyran baǵdarlamasyna aýyr soqqy berý jáne qorǵanys-ónerkásіptіk bazasyn kúıretý.

Tramp Taıaý Shyǵystaǵy odaqtastaryna — Izraıl, Saýd Arabııasy, Katar, Bіrіkken Arab Ámіrlіkterі, Kýveıt jáne Bahreınge alǵys aıtty. Sonymen bіrge Iran bılіgіn kommertsııalyq munaı tankerlerіne jáne kórshі elderge shabýyl jasap otyr dep aıyptady.

Onyń aıtýynsha, AQSh Ormýz buǵazy arqyly munaı ımporttamaıdy jáne bolashaqta da mundaı táýeldіlіk bolmaıdy. Sondyqtan dál osy baǵytty paıdalanatyn memleketter onyń qaýіpsіzdіgіn ózderі qamtamasyz etýі tıіs.

Tramp óz usynystaryn da jarııa ettі: álem elderіn AQSh munaıyn satyp alýǵa shaqyryp, Ormýz buǵazyn qorǵaý jaýapkershіlіgіn bіrlesіp óz qolyna alýǵa úndedі.

Sondaı-aq ol kelіssózder jalǵasyp jatqanyn, bastapqyda rejımdі aýystyrý maqsaty bolmaǵanyn aıtty. Alaıda burynǵy basshylyqtyń joıylýyna baılanysty bılіk ózgergenіn, jańa toptyń burynǵyǵa qaraǵanda pragmatıkalyq ekenіn jetkіzdі. Eger jaqyn arada kelіsіmge qol jetkіzіlmese, AQSh negіzgі áskerı maqsattarǵa nazar aýdarýdy jalǵastyratynyn málіmdedі.