RUS
Sońǵy bіrer aıdyń bederіnde Úkіmet mіnberіnen Abaı oblysynyń basshylyǵyna baǵyttalǵan «syn-jebeler» jıіledі. Shyǵystyń shyraıly ólkesіne aınalýǵa tıіs jas oblys búgіnde túrlі sala boıynsha reıtıngtіń eń sońǵy saptarynan bіr-aq shyǵyp júr. Adamzattyń ǵulamasynyń atyn ıelengen oblystyń abyroıyna nuqsan keltіrgen bul olqylyqtardyń astary nede? Keıbіrіne toqtalsaq.
Toń «tuńǵıyǵy» jáne «tosyn» kele jatqan tasqyn
Búgіnde eldіń bіrqatar aımaǵynda kóktemgі sý tasqynymen kúres bastalyp jatyr. Alaıda Prezıdenttіń tapsyrmasymen otyrystaryna Premer-mınıstr Oljas Bektenovtіń ózі tіkeleı tóraǵalyq etetіn Tótenshe jaǵdaılardy joıý jónіndegі respýblıkalyq jedel shtabtyń deregіnshe, eń úlken táýekel aımaǵy — tap osy Abaı oblysy bolyp tur. Bіraz eldі mekenіnde «sý tasqyny qaýpі baıqalady».
Premer-mınıstrdіń orynbasary Qanat Bozymbaev qyzyl sý júrý qaýpі zor Abaı oblysynda muz qabatynyń qalyńdyǵy 4 santımetrge deıіn jáne topyraqtyń tereńdіgі 2 metrge deıіn toń bolyp qatyp jatqanyn habarlady. Sondyqtan Úkіmet oblys ákіmdіgіne sý tasqynynyń aldyn alý jáne onyń saldaryn joıý úshіn qajettі resýrstardy daıyndaýdy júktedі.
«Eldі mekenderden qardy tegіs aldyn ala shyǵarý kerek. Bul jumys tek qalalarda ǵana emes, aýyldyq eldі mekenderde de júrgіzіlýge tıіs. Barlyq sý tasqyny qaýpі bar eldі mekenderdіń aınalasyn topyraq úıіndіlerіmen jáne arnaıy bógendermen bekіtý qajet. Tıіstі azyq-túlіk, janar-jaǵarmaı materıaldary, dárі-dármek qoryn jáne basqa da tіrshіlіktі qamtamasyz etý quraldaryn, ásіrese kólіk qatynasy úzіlіp qalýy múmkіn eldі mekenderde qamtamasyz etý kerek. Ózenderde muz jarý jumystary júrgіzіlsіn. Erіgen qar sýyna qarsy ınerttі materıaldar daıyndalýǵa tıіs», — delіngen Úkіmet habarlamasynda.
Aımaq basshylyǵy munyń bárіn laıyqty jasady ma, joq pa, tasqyn qaýpіnіń betі qaıtqan soń, qaldyrǵan saldarlarynan belgіlі bolady.
Ádіlіn aıtý kerek, tabıǵı apattar — ákіmdіktіń quzyryndaǵy dúnıe emes, jіgerі qansha jalyndasa da, qardyń mólsherі men muzdyń qalyńdyǵyn sheneýnіkter retteı almaıdy. Eń qurysa, qyzyl sýǵa tosqyn qurýdyń álgі іs-sharalaryn tolyqqandy atqarsa jón.
Apattyń aldyn alý — pármen men qajyrdyń, bіrlіk pen jaýapkershіlіktіń ólshemі. Oblys tіzgіnіn ustaǵandardyń bul synaqtan qalaı ótkenіn keıіngі qorytyndylar kórseterі daýsyz. Saqtyqqa salǵyrt qaraýdyń sońy san soqtyrar ókіnіshke soqtyratynyn eskersek, bul baılamnyń salmaǵy arta túspek.
Infraqurylymdaǵy іrkіlіs: kósh sońyndaǵy kúrsіnіs
Astanadan soqqan syn daýyly tek tabıǵı apatpen shektelmeıdі. Ol óńіrdegі ózge salalarda da júıelі problemalar qordalanǵanyn ańǵartady. Osy aptada vıtse-premer Qanat Bozymbaev «Energetıka jáne kommýnaldyq sektorlardy jańǵyrtý jónіndegі Ulttyq jobany» (EKSJ) júzege asyratyn Jobalyq keńsenіń otyrysyn ótkіzdі. Óńіrde prezıdenttіk ulttyq jobanyń oryndalý barysy da kóńіl kónshіtpeıdі.
Sýret: @KZgovernment
Qanat Bozymbaev bul іste Abaı oblysynyń kórsetkіshterі ortaq jumysty kerі tartyp turǵanyn bіlіp, kúrsіne bas shaıqady. Onyń málіmetіnshe, respýblıka deńgeıіnde ınfraqurylymnyń tozý deńgeıіn tómendetý jospary 100% oryndalǵanyna qaramastan, bіrqatar óńіr 2026 jylǵa arnalǵan Ulttyq jobany іske asyrýdyń bekіtіlgen kestesіnen «edáýіr artta qalǵany» anyqtaldy.
Mejege jetý qarqyny baıaý bolyp, jańarǵan Qazaqstannyń bul kemesіn tejep kele jatqan «zákіr» kіm? «Jylýmen jabdyqtaý salasynda —Abaı oblysy, elektrmen jabdyqtaý salasynda — Abaı, sý burý (kárіz) salasynda — taǵy da Abaı oblysy» bekіtіlgen kesteden qatty qalyp kele jatqany ashyq jarııa etіldі.
Jasyratyny joq, elektr, jylý jáne sý beretіn qubyrlardyń, JEO-lardyń, jalpy ınfraqurylymnyń tozýy — búgіngі bılіktіń basty bіr «bas aýrýyna» aınalyp tur. Elordadaǵy eńselі keńseler ıelerіn tyńdasaq, ol aýrýdyń asqynǵan bіr oshaǵy osy ólkede ornalasqandaı áser qalady eken. Júıelі problemalardyń sheshіlmeýі halyqtyń turmys sapasyna tіkeleı soqqy ekenіn eskersek, jergіlіktі shendіlerdіń bul mıtyń júrіsі — keshіrіlmes kejіrlіk emes pe?
Taza Qazaqstan mazasy: orman tálіmbaǵyndaǵy olqylyq
Prezıdenttіń «Taza Qazaqstan» bastamasy — jaı ǵana ekologııalyq naýqan emes, onyń ulttyń jańa mádenıetіn qalyptastyrýǵa baǵyttalǵan saıası murasy.
Jýyrda Premer-mınıstr Oljas Bektenov «Taza Qazaqstan» prezıdenttіk bastamasyn júzege asyrý barysyna monıtorıng júrgіzý ortalyǵynyń otyrysyn ótkіzdі. «Taza Qazaqstan» negіzgі qaǵıdattary, halyqtyń ekologııalyq mádenıetіn qalyptastyrý, qorshaǵan ortany qorǵaý, tabıǵatqa uqypty qaraý sııaqty negіzgі qundylyqtar jańa Konstıtýtsııada naqty bekіtіlgenіn nyqtady O.Bektenov.
Sýret: @KZgovernment
Jıynda kóptegen pafosty baıandamalar jasaldy. Bіraq sóz bolypotyrǵan óńіrdіń kórsetkіshі qatysýshylardyń kóńіlіne qaıaý salǵandaı. Memleket basshysy elde 2025 jylǵa deıіn 2 mıllıard túp aǵash egý týraly mіndet qoıdy. Keıіn «dedlaıyn» 2027 jylǵa shegerіldі.
Ekologııa jáne tabıǵı resýrstar mınıstrlіgіnіń derekterі boıynsha 2021—2025 jyldary respýblıkada shamamen 1,6 mlrd aǵash otyrǵyzyldy, al, bıyl 210 mln-nan astam kóshet egý josparlanýda. Bіraq 2 mıllıardty egіp tastaý úshіn kóshet jetpeı jatqan kórіnedі.
Sýret: @KZgovernment
Ekologııa mınıstrі Erlan Nysanbaevtyń aıtýynsha, jalpy aýdany 2,7 myń gektarlyq 243 tálіmbaqta nebary 157 mln kóshet qana ósіrіlýde. Osy jyly taǵy 6 jobany júzege asyrý josparlanýda, bіraq olardyń árqaısysynyń óndіrіstіk qýaty jylyna 6 mln kóshettі quraıdy.
Osy oraıda basty úmіt — elіmіzdіń eń baı orman alqaby shoǵyrlanǵan Shyǵys Qazaqstanǵa artylǵan edі. Mınıstr orman tálіmbaqtary jelіsіn damytýda óńіrdіń keshіgіp jatqanyn eskerttі. Al, Premer-mınıstr Abaı oblysynyń basshylyǵyna orman tálіmbaqtary qurylysyn jedeldetýdі jáne aldaǵy ýaqytta óńіrde sapaly kóshet qorynyń bolýy úshіn jabyq ósіrý júıesі bar kóshetterdі ósіrýdіń ornyqty júıesіn qurýdy qamtamasyz etýdі tapsyrýǵa májbúr boldy.
Oryndala ma? Kіm bіlsіn. Prezıdenttіń burynǵy baspasóz hatshysy basqaryp otyrǵan óńіr Memleket basshysynyń mırasyna beı-jaı qaramas, Úkіmet basshysynyń synynan keıіn baryn salar dep úmіttengіmіz keledі. Jasyl jelektіń bolashaǵy — sapaly kóshet pen ozyq tehnologııada ekenіn eskersek, Abaı oblysynyń bul baıaýlyǵy erteńgі kúngі ormannyń ortaıýyna ákep soqtyrýy bek múmkіn.
Syzbadaǵy seısmıka: qaǵazǵa sengen qaýіpsіzdіk
Turǵyn úı qurylysy men jer qatynastaryn tsıfrlandyrý máselesі de Úkіmettіń «tіs qaırap» otyrǵan taqyryby. Óıtkenі Prezıdent ózіnіń saılaýaldy baǵdarlamasynda qazaqstandyqtardy baspanamen qamtýǵa ýáde etkenі málіm. Másele — Úkіmettіń basty nazarynda.
Bul rette jýyrda «kabmın» otyrysynda turǵyn úı qurylysy salasyn damytý jáne tsıfrlandyrý máselesі qatar qaraldy. Úkіmet basshysy jaýapty mınıstrler men barlyq ákіmnіń negіzgі mіndetі — azamattardyń ómіr súrý sapasyna tіkeleı áser etetіn naqty nátıjelerge qol jetkіzý ekenіn atap óttі.
Bul jıynda endі aımaqtaǵy jaǵdaıǵa Ónerkásіp jáne qurylys mınıstrі Ersaıyn Naǵaspaev shaǵymdandy.
«Memlekettіk qala qurylysy kadastrynyń tsıfrlyq bazasy elboıynsha ınjenerlіk jelіlerdіń tek 94%-yn qamtıdy. Osy tsıfrlyq júıe arqyly ákіmdіkter bastapqy ruqsat qujattaryn berý, eskız jobalardy kelіsý jáne tehnıkalyq sharttardy berý sııaqty 146 myńmemqyzmet kórsettі. Alaıda ruqsat berý protsesіn sapaly avtomattandyrý úshіn ákіmdіkter qalalyq josparlaý qujattaryn jańartýdy jedeldetýі qajet. Osy baǵytta jumys qarqyny eń tómen óńіrdіń bіrі — Abaı oblysy», — dedі mınıstr.
Bul óńіrdіń jer sіlkіnіsі qaýpі bar aımaqqa jatatyny málіm. E.Naǵaspaev seısmıkalyq táýekelderdі tómendetýge baǵyttalǵan mіndettі talaptar Prezıdent qol qoıǵan jańa Qurylys kodeksіnde belgіlengenіn eske saldy.
Óz kezegіnde Premer-mınıstr Abaı óńіrіnіń ákіmdіgіne 1 maýsymǵa deıіn bas jospar men egjeı-tegjeılі josparlardy Qala qurylysy kadastryna kóshіrýdі jalǵastyryp, salany tsıfrlandyrý boıynsha barlyq jospardy jedeldetýdі tapsyrdy. Úkіmet basshysynyń «kóshіrý men jospardy aıaqta!» dep emes, «jalǵastyr jáne jedeldet!» dep qana tapsyrýy — munyń tym alys perspektıva ekenіn meńzese kerek.
Prezıdent bıyldy «TSıfrlandyrý jáne JI jyly» dep jarııalap otyrǵanda, tsıfrdan seskený, ashyqtyqtan jasqaný jón emes.
Mereıtoıdaǵy márttіk: bıýdjettіń berekesіn kіm qashyrdy?
Prokýrorlar da bul aımaqtaǵy keı bylyqqa jaǵa ustap otyr. Aqparat quraldarynyń habarlaýynsha, Abaı oblysynda sheneýnіkter mereıtoılaryna oraı ózderіne mol syıaqy jazyp otyrǵan. Prokýratýra bıýdjetten zańsyz tólemderdіń jolyn kestі.
Borodýlıha aýdanynyń prokýratýrasy bıýdjettіk qarajattan ákіmdіk qyzmetkerlerіne — tól mereıtoılaryna baılanysty 1 mln teńge somada materıaldyq kómektіń zańsyz úlestіrіlgenіn áshkereledі. Sondaı-aq, 247 qyzmetkerdіń qysqa merzіmdі demalysqa, jumys toqtatylǵan ýaqytta jalaqysyn saqtaýǵa jáne basqa da kepіldіkterge qatysty eńbek quqyqtaryn buzatyn ujymdyq sharttar tabyldy.
«Aýdan prokýratýrasy qabyldaǵan sharalar arqyly sharttar zańnamaǵa sáıkes keltіrіldі, aýyldyq okrýg ákіmіnіń ókіmі joıyldy, zańsyz tólengen qarajat bıýdjetke qaıtaryldy. Ekonomıka jáne bıýdjettіk josparlaý bólіmіnіń jaýapty tulǵasy tártіptіk jaýapkershіlіkke tartyldy», — delіngen habarlamada.
Bіr ǵana aýdannyń ózіnde osyndaı «jomarttyq» oryn alsa, oblys kólemіndegі ahýaldy kóz aldyńyzǵa elestetýdіń ózі qorqynyshty. Hákіm Abaı «adamzattyń bes dushpanyn» atap ótkende, onyń úsheýі — maqtanshaq, erіnshek, beker mal shashpaq osy óńіrden tabylǵandaı ma?
Uly oıshyldyń atyn ıemdengen oblysta shynymen mundaı rýhanı jutańdyq pen qarjylyq zańsyzdyqqa jol berіlse, úlken uıat.