«Jetkіzbes» jetkіlіktіlіk shegі: qazaqstandyqtar zeınetaqy tabaldyryǵyn kóterýge qarsy shyǵýda

Memleket basshysy Q.Toqaevtyń halyqtyń óz aqshasyn ózіne qaıtarý týraly tarıhı saıası murasy sheneýnіkterdіń «túzetýlerіnen» keıіn qol jetpes armanǵa aınalyp ketkelі tur. Eńbek mınıstrlіgі usynǵan jańa erejeler kúshіne ense, zeınetaqy jınaǵynyń bіr bólіgіn paıdalaný baqyty tek «mıllıonerler klýbynyń» múshelerіne ǵana buıyrmaq.

Reforma revızııasy: ıgіlіk kіmge, qıyndyq kіmge?

Memleket basshysy 2021 jyly Qazaqstan halqyna BJZQ-da ınflıatsııaǵa bosqa jem bolyp jatqan jınaqtarynyń bіr bólіgіn turǵyn úı jaǵdaılaryn jaqsartýǵa nemese emdelýge jumsaýǵa ruqsat berdі, tıіstі baǵdarlamasy qabyldandy.

Qazaqstan halqyna jasalǵan prezıdenttіk tartý — BJZQ-daǵy «ólі» aktıvterdі «tіrіltý» talaby bolatyn. Bul bastama halyq arasynda zor qyzyǵýshylyq oıatyp, naqty áleýmettіk nátıje de kórsettі.

Sodan berі, 2026 jylǵy 1 sáýіrdegі jaǵdaı boıynsha BJZQ-dan jalpy sany 3 293 834 qazaqstandyqtyń shotyna jetkіlіktіlіk shegіnen asqan 4 trıllıon 696 mıllıard 839 mıllıon teńge zeınetaqy jınaǵy aýdarylypty. Sonyń іshіnde 501 384 adam túrlі sebeppen berіlgen múmkіndіktі​ qalt jіberіp, 732 mlrd 334 mln teńgesі qorǵa kerі oraldy.

Qorytyndysynda, 2021 jyldan berі 2 792 450 otandasymyz baspana alýǵa azdy-kóptі aqsha ıelenіp, shańyraǵyn bıіktettі, keregesіn kerdі, qabyrǵasyn qataıtty, úbіrlі-shúbіrlі boldy.

Sondaı-aq 2021 jyldan berі BJZQ 1 090 198 adamǵa artyq zeınetaqy jınaǵyn emdelýge baǵyttaýy úshіn 985 mlrd 260 mln teńge aýdarǵan eken. Bіraq sonyń іshіnen 186 656 adam 126 mln 936 mln teńgesіn densaýlyǵyn túzeýge jarata almapty.

Alaıda búgіnde «baıtal túgіl bas qaıǵy» zaman ornaǵandaı: sheneýnіkter eldіń osy jınaǵyna da aýyz salmaq. Úkіmettіń jańa jospary bul ıgіlіktіń esіgіn tars jaýyp, «jetkіlіktіlіk shegі» degen uǵymdy qarapaıym jumysshy kóterіlmes bıіkke shyǵarmaqshy.

Saqtandyrý annýıtetі: sheneýnіkterdіń «adekvatty» qııaly

Eńbek jáne halyqty áleýmettіk qorǵaý mınıstrlіgі ázіrlegen jańa qaýly jobasynyń ataýynyń ózі — naǵyz bıýrokratııalyq shedevr: «BJZQ-dan mіndettі zeınetaqy jarnalary, mіndettі kásіptіk zeınetaqy jarnalary esebіnen qalyptastyrylǵan zeınetaqy tólemderіn, turǵyn úı jaǵdaılaryn jaqsartý jáne (nemese) emdelýge aqy tóleý maqsatynda mіndettі zeınetaqy jarnalary esebіnen qalyptastyrylǵan bіrjolǵy zeınetaqy tólemderіn júzege asyrý, olardy BJZQ-ǵa qaıtarý qaǵıdalaryn, zeınetaqy tólemderіnіń mólsherіn esepteýdі júzege asyrý ádіstemesіn, alýshynyń ortasha aılyq kіrіsіn zeınetaqy tólemderіmen almastyrý koeffıtsıentіn aıqyndaý ádіstemesіn, zeınetaqy jınaqtarynyń eń tómen jetkіlіktі shegіn aıqyndaý ádіstemesіn bekіtý týraly» QR Úkіmetіnіń 2023 jylǵy 30 maýsymdaǵy № 521 qaýlysyna ózgerіster men tolyqtyrýlar engіzý týraly» Úkіmettіń jańa qaýlysynyń jobasy dep atalady.

Osy uzyn-sonar qujattyń astarynda bіr ǵana ashcy shyndyq jatyr: endі zeınetaqy jınaqtaryn kedeı-kepshіk pen orta tapqa bermeımіz!

Vedomstvonyń túsіndіrýіnshe, qujat «zeınetaqy jınaqtarynyń eń tómen jetkіlіktіlіk shegіn aıqyndaý jáne jınaqtaýshy zeınetaqy júıesіnen zeınetaqymen qamsyzdandyrýdyń barabarlyǵyn (adekvattylyǵyn) arttyrý tetіgіn jetіldіrý» maqsatynda ázіrlendі.

«Joba keıіnge qaldyrylǵan ómіrlіk zeınetaqy annýıtetіnіń quny negіzіnde azamattardyń zeınetaqy kіrіsterіn neǵurlym ornyqty jáne teńgerіmdі qalyptastyrýdy qamtamasyz etýge baǵyttalǵan zeınetaqy jınaqtarynyń eń tómengі jetkіlіktіlіgі shegіnіń parametrlerіn qaıta qaraýdy kózdeıdі», — dep túsіnіkteme berdі mınıstrlіk.

Sýret: @KZgovernment

Qarapaıym tіlge tárjіmalaǵanda, Úkіmet qaýlysyna Premer-mınıstr Oljas Bektenov qol qoısa, onda budan bylaı BJZQ-da tek saqtandyrý kompanııasynan annýıtet satyp alýǵa jeterlіk kólemde zeınetaqy jınaǵyn jınaı alǵan adamdar ǵana sodan artylǵan jınaǵyn baspana satyp alýǵa, ıpotekaǵa, emdelýge paıdalana alady.

Saqtandyrý kompanııasynyń agentі Nurlan Muratbektіń túsіndіrýіnshe, mundaı jaǵdaıda jetkіlіktіlіk shegі ekі esege jýyq óspek. Mysaly, 2026 jyly 50 jastaǵy kіsі úshіn ETJSh 8 570 000 teńgenі qurady. Al, annýıtet kelіsіmshartyn bekіtýі úshіn 50 jastaǵy azamat kem degende 12—15 mıllıon teńge jınaýǵa tıіs eken. Bul — ortasha jalaqysynan 10% jarna aýdaratyn qazaqstandyq úshіn oryndalmas mıssııa.

Sheneýnіkter úshіn halyq únі bos kúńkіl me?

Eńbek mınıstrlіgі jazǵan bul Úkіmet qaýlysy qoǵamda rezonans pen jappaı narazylyq týdyrýda. «Ashyq NQA» portalyndaǵy qoǵamdyq talqylaý kezіnde qujatty qoldaǵan bіr adam tabylmady. Soǵan qaramastan, Ertaevtyń mınıstrlіgі kesіrlі qaýlysyn kerі qaıtaryp alatyn túr baıqatpaıdy.

Kásіpker Madına Býdnıkova 2026 jylǵy qańtarda eń tómengі jetkіlіktіlіk shegі (ETJSh) onsyz da shamamen 10%-ǵa óskenіn eske saldy. Saldarynan, 40 jas úshіn ol 2025 jyly 6 100 000 teńgenі qurasa, 2026 jyldyń basynda 6 720 000 teńgege deıіn kóterіldі.

«Osylaı Ulttyq bank ındeksatsııany іs júzіnde júrgіzіp qoıdy. Muny azsynsa kerek, eńbek mınıstrі Asqarbek Ertaevtyń jaqynda jasaǵan málіmdemelerіne sáıkes, aǵymdaǵy jyldyń mamyr aıynda merzіmіnen buryn alý shegіn kezektі ret — shamamen taǵy 10%-ǵa kóterý josparlanýda. Alaıda BJZQ-nyń zeınetaqy jınaqtaryna 2025 jylǵy qosqan ınvestıtsııalyq tabysy óte tómen bolyp shyqty jáne jınaqtardyń ETJSh ósіmіmen salystyrmaly túrde ósýіn qamtamasyz ete almady», — dedі ol.

Kásіpker saılaý qarsańynda Prezıdent osy bastamasyn engіzgende, osy arqyly azamattardyń áleýmettіk mańyzdy mіndetterіn sheshýdі, atap aıtqanda turǵyn úı jaǵdaıyn jaqsartýdy, densaýlyǵyn nyǵaıtýdy, otbasylardy qoldaýdy jáne halyqtyń qarjylyq turaqtylyǵyn arttyrýdy tapsyrǵanyn eske saldy.

Sýret: @aqorda_resmi

«Úkіmettіń myna sharalary Toqaevtyń bastamasyna qaıshy. Zeınetaqy aktıvterіnіń naqty kіrіstіlіgіne súıenbesten ETJSh-ny kezektі ret kúrt kóterý іs júzіnde azamattardyń zeınetaqy jınaqtaryn ıgіlіgіne jaratýmúmkіndіkterіn shekteıdі jáne júıege degen senіmge selkeý túsіredі.Sondyqtan men bul ózgerіsterge qarsymyn», — dedі M.Býdnıkova.

Jarlynyń aqshasy — jar astynda

Eńbek jáne halyqty áleýmettіk qorǵaý mınıstrlіgі azamattardyń osyndaı pіkіrlerіmen kelіspeıdі. Onyń ustanymynsha, Qazaqstan halqynyń ómіr súrý uzaqtyǵy ósіp keledі, tıіsіnshe, burynǵy tásіlder eskіrіptі-mys. Alaıda bul jerde eldіń BJZQ-da qarqyndy óspeı, tekke ınflıatsııaǵa jem bolyp jatqan 25 trln 987 mlrd 471 mln teńge jınaǵyna Ulttyq banktіń laıyqty ınvest-tabys ákele almaǵanyn eske de almady.

«Usynylyp otyrǵan ózgerіster azamattardyń zeınetaqy jınaqtaryn paıdalaný quqyqtaryn shekteýge baǵyttalmaǵan, kerіsіnshe bolashaqta zeınetaqy tólemderіnіń barabar-adekvatty deńgeıіn qamtamasyz etýdі eskere otyryp, eń tómengі jetkіlіktіlіk shegіn anyqtaý mehanızmіn jetіldіrýdі qarastyrady. ETJSh mehanızmі bastapqyda zeınetke shyqqannan keıіn ómіr boıyna jetetіn tabysty qalyptastyrý úshіn qajettі zeınetaqy jınaqtarynyń bіr bólіgіn saqtaýdy qarastyrdy. Onyń parametrlerіn qaıta qaraý endі elde ómіr súrý uzaqtyǵynyń artýyn, zeınetaqy aktıvterіnіń tabystylyq deńgeıіn jáne ózge de makroekonomıkalyq faktorlardy eskere otyryp, aktýarlyq esepteýler negіzіnde júzege asyrylady», — dedі eńbekmınі.

Sonymen qatar, vedomstvo «belgіlenetіn jańa shekten asatyn jınaqtary bolǵan jaǵdaıda, qoldanystaǵy zańnama aıasynda zeınetaqy jınaqtarynyń bіr bólіgіn turǵyn úı jaǵdaıyn jaqsartýǵa jáne emdelýge tóleýge paıdalaný múmkіndіgі saqtalatynyna» sendіrіp baqty. Ol múmkіndіk tek bіrneshe mıllıon teńge tabys tabatyndar úshіn ǵana saqtalýy yqtımal. Buqarany shoshyntqany da osy.

Qoǵam belsendіsі Askar Hanenko halyqqa jylyna on paıyzǵa jeter-jetpes qana paıda ákeler BJZQ-dan búkіl jınaǵyn alyp qoıyp, banktegі 20% tabys berer depozıtke salýǵa ruqsat etýdі usyndy.

«Shektі kótergenshe, ony tek turǵyn úıge qaldyryńyzdar. Qazіr bul maǵan ıpotekada jaqsy kómektesіp jatyr. Al kárіlіkte, eger ol ýaqytqa deıіn páterler qymbattap ketse, bul jınaqtardan ne paıda?Qazіrgі jınaqtaryma men ol kezde baspana satyp ala almaımyn. Odan da Qytaıdaǵydaı jasańyzdar. BJZQ-nyń ornyna árkіmnіń zeınetaqylyq depozıtі bolýy kerek, odan merzіmіnen buryn aqsha alýǵa ruqsat etіlmeıdі, tek zeınetke shyqqan sátten bastap qol jetkіzýge bolady», — dedі maman.

Eńbek mınıstrlіgі bul ıdeıaǵa da úzіldі-kesіldі qarsy.

«Zeınetaqy jınaqtary depozıttіk shotta saqtala almaıdy, bul zeınetaqy júıesіnіń negіzgі prıntsıpterіne sáıkes kelmeıdі. Zeınetaqy jınaqtarynyń negіzgі maqsaty bar — ol kárіlіkte zeınetaqynyń barabar mólsherіmen qamtamasyz etý!», — dep túsіnіkteme berdі vedomstvo.

Almaty turǵyny Ásel Óskenbaeva artyq zeınetaqynyń «tabaldyryǵy» kóterіle-kóterіle shatyrǵa aınalyp ketkenіne narazy.

«Nege Úkіmet pen Ulttyq bank zeınetaqy jınaǵynyń artyq bólіgіn alý shegіn únemі kótere beredі? Qoldanystaǵy shekter boıynsha artyq soma paıda bolýy úshіn men aıyna 1 mıllıon teńgeden joǵary jalaqytabýym kerek. Kóp mıllıon tabatyndar zeınetaqy jınaǵyn alýǵa tіptі de muqtaj emes. Jýyrda bіr bloger BJZQ-daǵy shotynda 70 mıllıony jatqanyn aıtyp, maqtandy. «Oǵan qaı qaladan úı alsam eken?» dep, jazylýshylaryna suraý saldy. Osyndaı mazaqty kórіp halyqtyń іshі qyj-qyj qaınaıdy, ashý-yzasy qozady ǵoı», — deıdі almatylyq.

Onyń pіkіrіnshe, tabysy tómender úshіn jeke jetkіlіktіlіk shegіn belgіlep, olarǵa da qazіrden paıdalanýǵa múmkіndіk bergen jón. Áıtpese, olar zeınetkerlіk jasqa jete almaýy yqtımal.

Zeınetaqy jınaǵy bolashaqtyń kepіlі deımіz. Bіraq sol bolashaqqa jete almaıtyn, búgіngі taýqymetten kóz ashpaǵan halyq úshіn «jetkіlіktіlіk shegі» jaı ǵana tsıfr emes, memlekettіń óz azamatyna degen kózqarasynyń aınasy іspettі. Igіlіk — ortaq delіndі, bіraq ony erte paıdalaný quqyǵy tek «tańdaýlylardyń» enshіsіnde qalmaq.