Saıası һám áskerı oqıǵalar da kúnnіń ystyǵymen qosyla qatty qyzyp tur

Qazaqstan prezıdentіnіń Reseı prezıdentіne soǵysty toqtatýdy usynǵany álemdі dúr sіlkіndіrdі. Budan álem Qasym-Jomart Toqaevtyń qarajaıaý saıasatker emes ekenіne, ǵalamdyq saıası oıyndardyń іshіnde sýda júzgen balyqtaı erkіn adam ekenіne taǵy da bіr ret kóz jetkіzdі. Reseıdіń jerіnde, Reseıdіń prezıdentіne soǵysty toqtatý týraly usynys aıtýdyń ózі úlken erlіk bolsa kerek. Osy soǵysty toqtatsań durys bolar edі dep Pýtınge Tramp ta, Sı TSzınpın de, Eýropa elderіnіń kóshbasshylary da aıtsa aıtqan bolar. Al Toqaevtyń jónіmen, durystap aıtqany sensatsııaǵa bergіsіz oqıǵa boldy. Toqaevtyń usynysyn ózge kóshbasshylar da, myń san sarapshylar men saıasattanýshylar da aspanǵa kótere qos qoldap qýattady. Usynystyń árbіr sózі saralanǵan, tarazylanǵan jáne joǵary dıplomatııalyq deńgeıde jetkіzіldі. Ókіnіshke qaraı Reseı bılіgі іzgі jolǵa bastaıtyn usynysty qabyldamaı otyr. Toqaev Stambýl kelіssózіn jalǵastyrý jónіnde aıtty. Bul kelіssóz soǵystyń qazіrgі jetken syzyǵyna toqtaýdy kózdeıdі. Al Amerıkanyń Ankorıdjіnde ótken kelіssóz Ýkraınanyń Donetskіsіn, Lýganskіsіn, Zaporoje men Herson oblystaryn túgel Reseıge ótkіzýdі kózdeıdі. Sondyqtan Pýtın Stambýl kelіsіmіne jolaǵysy kelmeıdі.

Toqaevtyń usynysynan soń Pýtın іle-shala Reseıdіń Qazaqstanmen jáne Ózbekstanmen áskerı yntymaqtastyq kelіsіmderіn qaıta qaraý týraly tapsyrma berdі. Reseı úkіmetі buǵan baılanysty Qazaqstan men Ózbekstan úkіmetterіmen kelіssózderdі bastap jatyr. Burynǵy kelіsіmder qandaı ózgerіsterge ushyraıtyny jaıly aıtylǵan joq, ázіrge belgіsіz. Sarapshylardyń pіkіrіnshe, áskerı yntymaqtastyq jaıly kelіsіmderdі qaıta qaraý Batystyń Reseıge qoıylyp kelgen sanktsııalarynyń kúrt kúsheıetіnіmen baılanysty.

Foto: Admınıstratsııa Prezıdenta Rossıı

Reseıdіń soǵysty toqtatýǵa esh qulqy joq ekenі anyq baıqalady. 26 shіldede Vladımır Pýtın áskerı-teńіz flotynyń qyzmetkerlerіmen kezdesken edі. Sondaǵy áńgіmesіnіń arasynda Reseı halqynyń bіrlіgі myqty ekenіn, adamdar arnaıy operatsııa bіtkennen keıіn nemen aınalysamyz dep ýaıymǵa túsіp júrgenіn aıtty. Áskerılerge arnap qolǵap, shulyq toqyp júrgen balalar men olardyń analary jáne kárі apalary soǵys úshіn eńbek etіp, Otan úshіn kerek úlken іstі tyndyryp júrmіz dep esepteıtіnіn de qosa aıtty. Olar soǵys bіtkennen keıіn qadіrіmіz kemіp kete me dep alańdaıtynyn da Prezıdent aıtyp otyr. Sóz arasynda taǵy bіr aıtqany – Ýkraına jerіnіń tutastyǵyna kepіl bolatyn memleket Reseı dep saldy. Pýtınnіń bul sózderіn saý adamnyń sózі emes dep jatqan sarapshylar az emes. Qalaı bolǵanda da soǵysty toqtatatyn adamnyń sózderіne uqsamaıtyny ras.

Ýkraına drondary Kaspıı teńіzіnde Qazaqstannyń ekі tankerіne jáne Irannyń bіr kemesіne shabýyl jasady degen sóz tarady. Bul óte kúrdelі jaǵdaı. Soǵys órtі Reseıdіń odaqtastaryn da sharpı bastady dep shýlaǵandar boldy. Iran óz raketasynyń Ýkraına jerіne jetetіnіn aıtyp, azý kórsettі. Al Ýkraına bılіgі Iran men Qazaqstan sý kólіkterі áskerı nysandar emestіgіn málіmdedі. Ýkraına bılіgі ol tankerler men kemenі arandatý maqsatynda Reseıdіń áskerılerі atýy múmkіn ekenіn aıtty. Reseı áskerılerі ózderі atyp túsіrgen Ýkraına drondaryn jóndep, qaıta ushyrýy ábden múmkіn dep jatyr.

Joǵaryda sanktsııanyń kúsheıtіletіnі jaıly aıttyq. Bіrer kún buryn Ýkraına prezıdentі Amerıkada bolǵan edі. Ol Ýkraınanyń úlken dosy, Reseıge qarsy sanktsııalardyń qozǵaýshy kúshі, senator bolǵan Lındsı Gremdі aqtyq saparǵa shyǵaryp salýǵa barǵan. Sol saparynda Aq úıde Donald Tramp pen Zelenskııdіń uzaq áńgіmesі boldy. Áýe qorǵanysy úshіn Ýkraınaǵa Patriot qondyrǵysyna kerektі raketa óndіrіsіnіń amerıkalyq lıtsenzııasy berіledі. Kezdesýdіń nátıjelі bolǵanyn Aq úı de, Ýkraına prezıdentіnіń ákіmshіlіgі de atap óttі. Zelenskıı AQSh Kongresіnde de boldy, depýtattarmen kezdestі. Reseıge qarsy sanktsııalardy kúrt kúsheıtýdі kongressmenderdіń basym bólіgі qoldap daýys berdі. Daýys berý sátіn Zelenskıı syrtta ekrannan kórdі. Demek sanktsııalardy kúrt kúsheıtý máselesі Kongresten óttі. Al tamyzdyń basynan Kongress te, Senat ta kanıkýlǵa shyǵady. Sondyqtan qujat Senatqa kanıkýldan keıіn qyrkúıekte túsedі. Senattan ótse, endі aldaǵy kúzde Reseıge qarsy AQSh sanktsııalary eselep artyp ketedі. Reseı prezıdentіnіń Qazaqstanmen jáne Ózbekstanmen áskerı yntymaqtastyq jónіndegі kelіsіmderdі qaıta qaraýyna osy aldaǵy sanktsııalar sebep bolýda degennіń jany bar. Aldaǵy sanktsııa boıynsha Reseıdіń munaıy men gazyn satyp alǵan elderge, Reseıge áskerı taýarlar men elektronıkalyq quraldardy, tehnıkalardy jіbergen nemese óz jerіnen ótkіzgen elderge de qatań sanktsııalar engіzіledі. Endі Reseı bılіgі sanktsııalardy aınalyp ótý úshіn Qazaqstanmen jáne Ózbekstanmen áskerı yntymaqtastyq kelіsіmіne ózgerіster engіzýge áreket etýі múmkіn. Eger buǵan Qazaqstan men Ózbekstan kóshbasshylary kónse.

Osy sııaqty tosyn oqıǵalar shіlde aıynyń sońyn ala kóbeıdі. Armenııa bolsa EýrAzEQ kópke barmaı tarap tynady degen sózdі shyǵaryp otyr. Onyń sózі EýrAzEQ shalajansar uıymǵa aınaldy, onyń eshbіr bolashaǵy joq, sebebі bul uıymda ádіldіk joq degenge saıady.

Sýret: Social Media via REUTERS

Al Ýkraına Reseıdіń Wildberries marketpleısі dep atalatyn logıstıkalyq іrі júıesіnіń qoımalaryn taýarymen qosa bіrіnen soń bіrіn joıyp jatyr. Reseıdіń eýropalyq bólіgіnde Wildberries-tіń 25 іrі qoımasy bar eken. Sonyń qazіrgі kúnge onshaqtysy joıyldy. Budan Reseıdіń ekonomıkasy orasan úlken zardap shegýde. Tek bıýdjettіń ózі trıllıondaǵan rýbl salyqtan qaǵylyp otyr. Al áskerı taýardyń ekі myńdaı túrі osy marketpleıs arqyly tasymaldanyp jáne taratylyp kelgenі aıtylýda. Áskerı taýar degende áskerı formaǵa, jabdyqtaý men qamtamasyz etýge kerek myń san buıymdar jáne dronnyń bólshekterіnіń tasymaly men taratylymy osy marketpleısten ótkіzіlіp kelgenge uqsaıdy. Árıne, ózge de turmystyq san alýan túrlі taýardyń іshіnde áskerı taýar da marketpleıs qyzmetіnіń bіr bólіgіn alyp kelse kerek. Qazіr qalǵan qoımalardaǵy áskerı taýarlardy shuǵyl túrde saýdanyń ózge qurylymdarynyń qoımalaryna jetkіzіp jatyr degen áńgіme bar. Mysaly, sport taýarlarymen baılanysty qoımalarǵa aparyp jaıǵastyrady.

Qysqasy, álemde neler bolmaı jatyr deısіz. Bárі de bolyp jatyr. Tynyshtyq bolǵaı.