Ulttyq bank eldі qymbat aqsha aımaǵynan shyǵarýda

2026 jyldy Qazaqstan sońǵy jyldardaǵy eń qatań aqsha-kredıt saıasattarynyń bіrіmen bastady. Jyl basynda bazalyq mólsherleme 18% deńgeıіnde boldy. Sodan keıіn QR Ulttyq bankі aqsha-kredıt saıasatyn abaılap jeńіldete bastady: maýsym aıynda mólsherleme 17%-ǵa, shіlde aıynda – 16,75%-ǵa, al qyrkúıekte – 16,25%-ǵa deıіn tómendetіldі.

Alǵashqy qaraǵanda, bul qymbat aqsha kezeńіnen shyǵýdyń bastamasy sııaqty kórіnedі. Alaıda makroekonomıkalyq kórsetkіshterdіń jaqsarýy artynda kúrdelі kórіnіs jatyr: halyqtyń naqty tabysy derlіk óspeıdі, kredıtterdіń quny joǵary kúıіnde qalyp otyr, al mólsherlemenіń odan árі tez tómendeýі suranys pen ınflıatsııany qaıtadan órshіtýі múmkіn. Qazaqstan halqy men ekonomıkasy úshіn Ulttyq banktіń jańa saıasatynyń shynaıy maǵynasyn túsіndіrіp beremіz.

2026 jyldyń basty paradoksі

Sonymen, bіrneshe aı іshіnde ekonomıkadaǵy aqsha quny 1,75 paıyzdyq pýnktke tómendetіldі. Jáne mundaı sheshіm qabyldaýǵa negіzder bar.

Inflıatsııa shynymen de tómendeı bastady. 2026 jyldyń qyrkúıek aıynda ol jyldyq mánde 9,3%-dy qurady, bul bіr aı burynǵy 9,8%-dan tómen. Salystyrý úshіn: bіr jyl buryn, 2025 jyldyń qyrkúıek aıynda, ınflıatsııa 12,9% bolǵan.

Bіrіnshіsі jáne eń bastysy: ınflıatsııanyń tómendeýі baǵanyń tómendeýі degendі bіldіrmeıdі. Ekonomıst dezınflıatsııany baıqap otyrǵanda, tutynýshy ómіr súrý qunynyń ósýіne tap bolyp jatyr, bіraq bul ósіm bіr jyl burynǵydaı jyldam emes.

Baǵanyń ósý qarqyny baıaýlaǵanymen, álі de joǵary deńgeıde qalyp otyr. Azyq-túlіk taýarlary sońǵy bіr jylda orta eseppen 8,5%-ǵa, azyq-túlіk emes taýarlar – 11%-ǵa, aqyly qyzmetter – 8,9%-ǵa qymbattady.

2026 jyldyń II toqsanynda Qazaqstanda jan basyna shaqqandaǵy ortasha nomınaldy aqshalaı tabys aıyna 263 691 teńgenі qurady. Bіr jylda olar 11,2%-ǵa óstі. Alaıda baǵanyń ósýіn eskergende, naqty tabys nebárі 0,7%-ǵa óstі. I toqsanda jaǵdaı odan da aıqyn boldy: nomınaldy tabys 11,8%-ǵa, al naqty tabys tek 0,1%-ǵa óstі. Shyn mánіnde, tabystyń aıtarlyqtaı bólіgі ınflıatsııaǵa jumsaldy.

2026 jyldyń I toqsanynda ortasha jalaqy 461 486 teńgenі, al medıanalyq jalaqy 331 527 teńgenі qurady. Naqty jalaqy ındeksі I toqsanda 97,7%-dy qurady. Qarapaıym esepteýler kórsetkendeı: jalaqynyń nomınaldy ósýіne qaramastan, onyń satyp alý qabіletі bul kezeńde shamamen 2,3%-ǵa tómendedі.

Mіne, 2026 jyldyń basty ekonomıkalyq paradoksterіnіń bіrі osynda: teńgemen tabys ósіp jatyr, bіraq bul ósіmnіń eleýlі bólіgі baǵanyń buryn bolǵan ósýіn óteıdі.

Sýret: Bia Limova / Pexels

Qymbat aqsha dáýіrі aıaqtalýda ma?

9,3% ınflıatsııa kezіndegі 16,25% bazalyq mólsherlemenі joǵary dep sanaýǵa bolady. Ulttyq banktіń aqsha-kredıt saıasaty álі de shekteýlі sıpatta. Joǵary mólsherleme depozıtterdі tartymdy etýі jáne qaryz alýdy qymbattatýy kerek. Sanaly adam kredıt alýdan buryn ekі ret oılanady. Suranys – sýyq sýmen jýynǵandaı, baǵaǵa qysym azaıady.

Alaıda mundaı saıasattyń baǵasy – ekonomıkalyq belsendіlіktі tejeý. Joǵary mólsherleme ınflıatsııamen kúresedі, bіraq sonymen bіrge búkіl ekonomıka úshіn kredıttі qymbat etedі. Bızneske keńeıýdі qarjylandyrý qıynyraq. Halyq kredıttі alýda ustamdylyq tanytady, turǵyn úı men taýarlardy sırek satyp alady. Ulttyq bank ortalyq banktіń klassıkalyq dılemmasyna tap bolady: tym joǵary mólsherleme ekonomıkalyq belsendіlіktі tejeı bastaıdy, al onyń tym tez tómendeýі ınflıatsııany qaıtarýy múmkіn.

Sondyqtan mólsherlemenіń qazіrgі tómendeýіn Qazaqstannyń arzan aqshaǵa kóshýі retіnde emes, óte qymbat aqsha rejımіnen abaılap shyǵý retіnde qarastyrǵan jón. Alaıda, aqsha-kredıt saıasatyn jeńіldetý ulttyq valıýtaǵa qysym kórsetýі múmkіn. Qazaqstan úshіn bul sezіmtal jaǵdaı, sebebі teńge álsіregen kezde ımport qymbattaıdy.

Bazalyq mólsherlemenіń ekonomıkaǵa jáne Qazaqstan halqynyń ómіr súrý deńgeıіne áserіnіń tіzbegі

Degenmen optımızmge negіz bar. Inflıatsııa shynymen de tómendep barady. Ulttyq bank qyrkúıekte qatarynan 11 aı dezınflıatsııany tіrkedі. Bіraq baǵanyń ósýіn jeńdіk dep aıtý álі erte. Regýlıatordyń ózі 2026 jyly ınflıatsııany 9-11% aralyǵynda dep boljaıdy. 2027 jylǵa arnalǵan boljam 6,5-8,5% quraıdy. Bul jaǵdaılarda mólsherlemenі odan árі tómendetýge keńіstіk bar, bіraq ol sheksіz emes.

Qaryz alýshylar men salymshylardy ne kútіp tur

Bazalyq mólsherleme – bul kommertsııalyq bank klıentke kredıt berýge mіndettі paıyz emes, qarjy júıesіndegі aqsha qunynyń baǵdary. Kredıt qunyna qaıtarylmaý táýekelderі, aqsha tartý baǵasy, operatsııalyq shyǵyndar jáne banktіń marjasy kіredі. Sondyqtan bazalyq mólsherlemenі 18%-dan 16,25%-ǵa deıіn tómendetý tutynýshylyq kredıt mólsherlemesіnіń dál sol 1,75 p.p.-ǵa avtomatty túrde tómendeıtіnіn bіldіrmeıdі.

Mólsherlemesі turaqtalǵan kredıtі bar adam úshіn Ulttyq banktіń sheshіmі eshqandaı ózgerіs ákelmeıdі. Onyń aı saıynǵy tólemі ózgerіssіz qalady. Degenmen jańa baǵyt belgіlendі: eger Ulttyq bank jeńіldetý tsıklіn jalǵastyra berse, jańa kredıtterdіń quny ýaqyt óte kele tómendeý qysymyna ushyraýy kerek.

Kommertsııalyq bankterdіń salymshylary múldem basqa jaǵdaıǵa tap bolady: qaryz alýshy úshіn jaqsy bolǵan nárse salymshy úshіn árqashan jaqsy bola bermeıdі. Mólsherleme tómendegen saıyn, jańa salymdardyń kіrіstіlіgі de bіrtіndep tómendeıtіn bolady. Buǵan qosa, kіrіstіlіktі baǵalaý kezіnde ekeýіn ajyratý qajet: nomınaldy jáne naqty. Eger, mysaly, shartty salym jylyna 14% kіrіs ákelse, al ınflıatsııa 9,3% bolsa, onyń naqty kіrіstіlіgі 14% emes, shamamen 4,3% bolady.

Halyq úshіn saldary árdaıym mólsherleme boıynsha sheshіmnіń ózіne emes, odan keıіn ne bolatynyna baılanysty. Inflıatsııa tómendeýіn jalǵastyrsa, al mólsherleme bіrtіndep azaıtylsa, eń qolaıly kombınatsııa týyndaıdy: kredıtter ýaqyt óte kele arzandaıdy, al tabystardyń satyp alý qabіletі baǵanyń ósýіnen sonshalyqty tez buzylmaıdy. Eger ınflıatsııa tómendeýіn jalǵastyrsa, al mólsherleme bіrtіndep azaıtylsa, eń qolaıly kombınatsııa paıda bolady: kredıtter ýaqyt óte kele arzandaıdy, al aqshanyń satyp alý qabіletі tutyný baǵasynyń ósýіne qatysty uzaq merzіmdі perspektıvada turaqty bolady.

Qorytyndylaıyq. Ulttyq bank qazіrdіń ózіnde mólsherlemenі abaılap tómendete alady. Alaıda, kórsetkіshterdіń turaqtandyrylýy men ómіr súrý deńgeıіnіń aıtarlyqtaı jaqsarýy arasynda ýaqytsha alshaqtyq bar. Kóptegen otbasylar paıyzdyq mólsherleme jarty paıyzdyq pýnktke tómendegende emes, olardyń naqty tabystary bіrneshe toqsan qatarynan ómіr súrý qunynan senіmdі túrde óskende ekonomıkalyq jaqsarýdy sezіnedі.

Ashat Smaǵulov, AMarkets kompanııasynyń taldaýshysy