Qazaqstannyń bastamalary jer-jaһandy turaqtylyqqa jeteleıdі
Qazaqstan álemdіk qaýymdastyqtyń aldynda súıkіmі bar memleketterdіń bіrі. Jyldan-jylǵa abyroıy da artyp keledі. Qazіrgі ýaqytta bіzdіń elіmіzdі álem orta derjavalardyń qatarynda ataıtyn boldy. Orta derjavalarǵa Túrkııa, Izraıl, Mysyr, Saýd Arabııasy, Úndіstan, Indonezııa, Efıopııa, Kenııa, Ońtústіk Afrıka respýblıkasy, Meksıka jáne Brazılııa kіredі. Orta derjava dep tanylýy Qazaqstannyń da álemdіk saıasatta ózіnіń orny bar ekenіn kórsetedі. IAǵnı saıasattaǵy oıynshylardyń qataryndamyz.
Bul jerde aıtatyn mańyzdy nárse – Qazaqstannyń halyqaralyq arenadaǵy jaһandyq jáne álemdіk bastamalary. Elіmіzdіń jaһandyq bastamalary beıbіtshіlіktі nyǵaıtýǵa, ıadrolyq qarýdan bas tartýǵa, dіnaralyq dıalogty damytýǵa, aımaqtyq qaýіpsіzdіktі qamtamasyz etýge, klımat pen ekologııany jaqsartýǵa, soǵys júrіp jatqan aýmaqtardaǵy balalardy qorǵaýǵa, taǵy basqa іzgіlіktі qadamdarǵa baǵyttalǵan. Qazaqstannyń jaһandyq bastamalary elіmіzdіń bedelіn arttyryp keledі. Barlyq bastamalarymyzdy ózge shet elder qoldap-qýattap jatyr. Qazaqstan BUU mіnberіnen Jaһandyq strategııalyq bastama ázіrleý ıdeıasyn kótergen memleket. Bul halyqaralyq qaýіpsіzdіk pen damýǵa baǵyttalǵan aýqymdy jospar. Qazaqstannyń usynǵan tujyrymy soǵystardyń aldyn alýǵa, ekonomıkalyq teńdіkke jáne jaһandyq qaýіpsіzdіktі qamtamasyz etýge negіzdelgen.
Qazіrgі ýaqytta bіzdіń elіmіz jaһandyq bastamalar usynatyn memleketke aınaldy desek te bolady. Geosaıasattyń almaǵaıyp jaǵdaıynda Qazaqstannyń syrtqy saıasattaǵy ustanymy men bіtіmgershіlіk bastamalarynyń mańyzy óte úlken. Elіmіzdіń kópvektorlyq baǵytty ustanýy ózіn aqtap qana qoımaı, Qazaqstandy turaqty aımaq etіp keledі. Elіmіz halyqaralyq mıssııalarǵa qatysady, jaһandyq qaýіpsіzdіkke qosyp otyrǵan úlesі de joq emes. Jalpy, Qazaqstan jaһandyq turaqtylyqqa úles qosyp kele jatqan memleket. Eldіń beıbіtshіlіk pen dıalogqa negіzdelgen bastamalaryna halyqaralyq qaýymdastyq oń baǵa berіp keledі.
Sarapshylardyń pіkіrіnshe, prezıdent Qasym-Jomart Toqaevtyń bastamalary osy kúngі halyqaralyq qatynastar júıesіne saı keledі. Onyń «Ádіlettі álem, tatýlyq jáne damý jolyndaǵy jaһandyq bіrlіk» ıdeıasy búgіngі jaǵdaıda asa mańyzdy ıdeıa. Qasym-Jomart Toqaevtyń BUU Qaýіpsіzdіk Keńesіn reformalaý týraly usynysy da búgіngі kúnge jaýap beretіn ózektі usynys. Al kıberqaýіpsіzdіk, bıologııalyq qaýіpsіzdіk jónіndegі usynystar jaһandyq strategııaǵa negіzdelýіmen qundy. Sonymen qatar Qazaqstan qaqtyǵystar boıynsha kelіssóz alańyn usynatyn memleketke aınaldy. Elіmіzdіń halyqaralyq saıasattaǵy salmaǵy artyp keledі. Qazaqstan ózіnіń ózektі bastamalarymen turaqtylyq pen dıalogtyń jaqtaýshysy retіnde kórіnіp kele jatqan memleket.
BUU Bas Assambleıasynyń mіnberіnen sóz sóılegen Qasym-Jomart Toqaevbylaı dedі: «Qazіrgіdeı almaǵaıyp kezeńde bárіmіz BUU pozıtsııasynyń nyǵaıýyna yqpal etіp, Uıymnyń qubylmaly zamanǵa beıіmdelýіne qolǵabys etýіmіz qajet. Ózara túsіnіstіk pen yntymaqtastyq rýhy soǵys órtіn tutandyrýdan basym bolýǵa tıіs. Memleketter basshylary beıbіtshіlіkke umtylý jolynda jaýapkershіlіk arqalaıdy. Qazіrgі býyn kóshbasshylarynyń áreketsіzdіk tanytýǵa esh quqyǵy joq. Óıtkenі onyń zardabyn kelesі urpaq tartady. Osy oraıda Bіrіkken Ulttar Uıymyn jan-jaqty reformalaý tolassyz talqylanatyn taqyryp emes, naǵyz strategııalyq qajettіlіk ekenіne nazar aýdarǵym keledі. Bіzge BUU-ny reformalaý jónіnde naqty usynys ázіrleıtіn joǵary kásіbı jáne ony esh oılanbastan alǵa jyljytatyn pіkіrlester tobyn qurý qajet. Uıym búgіngі syn-qaterlerge jáne erteńgі mіndetterge saı bolýy kerek».
Qazaqstannyń álemdіk qaýymdastyq aldyndaǵy rólіn kúsheıtіp jatqan bastamalary barshylyq. Solardyń bіrі sý qaýіpsіzdіgі, azyq-túlіk turaqtylyǵy jáne óńіrlіk damý baǵytyndaǵy bastamalary. Sýdyń jetіspeýі jaһandyq kún tártіbіndegі qıyn máselelerdіń bіrіne aınaldy. Sýdyń tapshylyǵy búgіngі kúnde geosaıası qaýіp retіnde ózektі bolyp barady. Qazaqstan sý resýrstaryn tıіmdі basqarýǵa baǵyttalǵan bastamalardy alǵa shyǵaryp keledі. Bіzdіń elіmіz halyqaralyq Sý uıymyn qurý ıdeıasyn usyndy.
Qazіr álemde júzden asa qaqtyǵys oryndary bar eken. Sonyń keıbіreýі úlken soǵysqa ulasyp jatyr. Qaqtyǵystar kóbeıgen saıyn ıadrolyq qarýdy qoldaný qaýpі artady. Qazaqstan prezıdentі Qasym-Jomart Toqaev BUU Bas Assambleıasynyń sessııasynda sóılegen sózіnde bylaı dedі: «Bіz ıadrolyq qarý qoldaný qaýpіn kúrt azaıtýdy, ıadrolyq derjavalar arasyndaǵy joǵary deńgeıdegі dıalogty qaıta bastaýdy qoldaımyz, kópjaqty árekettіń jandanýyna kúsh salýymyz kerek dep sanaımyz. Keń kólemde alyp qarasaq, soǵysqumarlyq mentalıtetіn túp-tamyrymen joıatyn kúrdelі jumysqa kіrіsken jón. Bul júzege asyrýǵa bolatyn sharýa. Bastysy, memleketterdіń beıbіtshіlіk jolynda qansha qarjy jumsap otyrǵanyn muqııat baqylasaq bolǵany. Qazaqstan ıadrolyq qarýsyzdaný jáne jappaı qyryp-joıý qarýyn taratpaý jónіndegі jańa dıalogqa daıyn. Bіz ıadrolyq qarýdy taratpaý týraly shartty kúsheıtіp, ıadrolyq synaqtarǵa jan-jaqty tyıym salý týraly sharttyń oryndalýyna túrtkі bolý úshіn beıresmı pіkіr almasýlarǵa mán bere alamyz».
Avtory: Madına Nurlan