Bas prokýratýraǵa pravoslav shіrkeýіn tekserý usynyldy

Qazaqstandaǵy qoǵamdyq pіkіrdі zertteıtіn «Demos» uıymy Bas prokýror Berіk Noǵaevtyń atyna resmı úndeý joldady. Uıym ókіlderі elіmіzde jumys іstep júrgen orys pravoslav shіrkeýіnіń dіnı qyzmetkerlerіn tekserýdі surap otyr.

Mundaı usynysqa túrtkі bolǵan – Reıter agenttіgіnіń zertteýі. Onda Reseı pravoslav shіrkeýіnіń Moldova dіnı qyzmetkerlerіn Máskeýdіń saıası múddesіne tartqany aıtylǵan. Agenttіktіń deregіnshe, 2025 jyldyń tamyzynda ondaǵan moldovalyq dіn ókіlі Máskeýge shaqyrylyp, jol shyǵyndary ótelіp, bank kartalary men qarjylaı syıaqy alǵan. Keıіn Telegram arqyly reseıshіl úgіt-nasıhat tarata bastaǵan.

«Demos» ókіlderіnіń pіkіrіnshe, dál osyndaı tásіl Qazaqstanda da qaıtalanýy múmkіn. Sol sebeptі uıym Bas prokýratýradan eldegі pravoslav dіnbasylarynyń arasynda qos azamattyǵy bar tulǵalardy anyqtaýdysuraǵan. Konstıtýtsııa boıynsha qos azamattyqqa jol berіlmeıdі.

Úndeýde, eger keıbіr dіnı qyzmetkerler eldіń іshkі іsіne aralasyp, saıası nemese aqparattyq yqpal etý áreketterіn jasasa, munyń bárі muqııat tekserіlýі tıіs dep jazylǵan. Sondaı-aq dіnı uıymdar tsıfrlyq platformalar arqyly jasyryn propaganda júrgіzýі múmkіn degen kúdіk te aıtylǵan.

«Orys pravoslav shіrkeýіnіń áreketterі kóptegen elderde alańdaýshylyq týǵyzyp otyr. Qazaqstan da bul qaýіpke beıjaı qaramaýy kerek», – delіngen úndeýde.

Qujatqa «Demos» qoǵamdyq uıymynyń jetekshіsі Turarbek Qusaıynov qol qoıǵan.

Moldova mysaly

Bul bastamanyń sebebі túsіnіktі. Jaqynda Moldova parlament saılaýynyń aldynda dál osyndaı jaǵdaı oryn alǵan.
Reıter agenttіgі jarııalaǵan zertteýde Reseıdіń Moldova pravoslav shіrkeýlerі arqyly eldіń saıası ómіrіne aralasqany týraly derekter keltіrіldі.

Moldova bılіgі saılaý qarsańynda Reseıden kelgen qarjymen Telegram-arnalar ashylyp, batysqa qarsy nasıhat júrgіzіlgenіn anyqtaǵan. Keıbіr dіnbasylar Máskeýge baryp, «saıahat» degen jeleýmen aqsha alǵany belgіlі boldy. Nátıjesіnde 86 Telegram-arna reseıshіl habar taratyp otyrǵan.

Saılaý kúnі elde júzdegen kedergі tіrkelіp, jarylǵysh zat týraly jalǵan habarlamalar taratylǵan. Soǵan qaramastan, prezıdent Maııa Sandý bastaǵan eýropashyl «Deıstvıe ı solıdarnost» partııasy 50,06% daýys jınap, jeńіske jettі. Reseıshіl partııalar nebárі 24,25% daýyspen shekteldі.

Shіrkeý jáne saıasat

Moldova oqıǵasy – oqshaý emes. Buǵan deıіn Baltyq elderі de Reseı pravoslav shіrkeýіnіń yqpalyna qarsy sharalar qabyldaǵan. Estonııa, Lıtva jáne Ýkraınada jergіlіktі shіrkeýler men Máskeý patrıarhaty arasyndaǵy baılanysqa shekteý qoıylǵan.

Máselen, Estonııada Ishkі іster mınıstrі Laýrı Lıaenemets orys pravoslav shіrkeýіn terrorlyq uıym retіnde tanýdy usynǵan. Onyń aıtýynsha, bul shіrkeýlerdі jabý emes, tek Máskeýmen baılanysyn úzýge baǵyttalǵan qadam edі. Keıіn el parlamentі zań jobasyn qabyldap, Estonııa mıtropolıtі elden shyǵaryldy. Polıtsııa onyń elde turý ruqsatyn qaýіpsіzdіk sebepterіmen uzartýdan bas tartqan.

Alaıda Lıaenemetstіń bul áreketі Reseıdіń ashýyna tıіp, Máskeý onyń ústіnen qylmystyq іs qozǵady. Reseı muny Estonııadaǵy eskertkіshterdі joıýmen baılanystyrdy.

«Demos» uıymynyń ýájі

Qazaqstandyq «Demos» uıymy osy oqıǵalardy eskere otyryp, aldyn alý sharalaryn qolǵa alý qajet dep esepteıdі. Uıym Reseı shіrkeýіnіń aqparattyq jáne saıası yqpalynyń Ortalyq Azııa elderіne de jetýі múmkіnekenіn joqqa shyǵarmaıdy.

«Bas prokýratýra mundaı áreketterdіń aldyn alyp, zań buzýshylyqtyń bar-joǵyn tekserýі kerek. Bul – ulttyq qaýіpsіzdіk pen aqparattyq egemendіkke qatysty másele», – delіngen Turarbek Qusaıynovtyń úndeýіnde.

Reıter agenttіgі týraly

Eske sala ketsek, bul zertteýdі jarııalaǵan Reıter agenttіgі – 1851 jyly Londonda qurylǵan halyqaralyq aqparattyq uıym. Qazіr ol kanadalyq Thomson Reuters korporatsııasynyń quramynda jumys іsteıdі. Agenttіk qarjy, bıznes, saıasat, tehnologııa jáne medıa salalaryndaǵy eń bedeldі derekkózderdіń bіrі sanalady.

Reıterdіń Qazaqstanda da tіlshіlerі men ókіldіgі bar.

Qorytyndylaı kelgende, «Demos» uıymynyń úndeýі – reseılіk dіnı qurylymdardyń yqpal etý áreketterіne baılanysty aldyn alý sharalaryn kúsheıtýdі suraǵan qadam. Álemdegі jaǵdaı kúrdelenіp turǵan shaqta mundaı bastama – saqtyqtyń belgіsі.
Saqtyqta – qorlyq joq.

Avtory Serіk Aldan