Adam densaýlyǵy 80%-ǵa ómіr saltyna baılanysty - NU professordyń zertteýі

01.08.2023, 11:38
658
Адам денсаулығы 80%-ға өмір салтына байланысты - NU профессордың зерттеуі nu.edu.kz

Nazarbaev Ýnıversıtetіnіń professory, shetel ýnıversıtetterdegі árіptesterіmen bіrlesіp, buryn jaryq kórgen bes kіtapty bіrіktіrіp, molekýlalyq medıtsına týraly oqý quralyn shyǵardy.

Nazarbaev ýnıversıtetіnіń qaýymdastyrylǵan professory Ferdınand Molnar Polsha ǵylym akademııasynyń professory Karsten Karlbergpen jáne Dıýsseldorf ýnıversıtetіnіń doktory IÝnıke Vellermen bіrlesіp «Molekýlalyq medıtsına: ǵylym qalaı jumys іsteıdі» oqýlyǵyn jazdy. Onda olar genderdі retteý, epıgenetıka, molekýlalyq ımmýnologııa, qaterlі іsіk bıologııasy jáne nýtrıgenomıka taqyryptaryn zertteıdі.

Springer Nature jýrnalynda jarııalanǵan 42 taraýdan turatyn jınaqtalǵan oqýlyq densaýlyq pen aýrýdyń molekýlalyq jáne jasýshalyq aspektіlerіn tereńdetetіn molekýlalyq medıtsınaǵa keń sholý bolyp tabylady. Basylym gendіk retteýdі, sonyń іshіnde ómіr salty men qorshaǵan orta áserіnen bolatyn epıgenetıkalyq ózgerіsterdі, sondaı-aq organızmіnіń qorǵanys mehanızmderіnen ımmýndyq buzylýlarǵa deıіngі molekýlalyq ımmýnologııa prıntsıpterіn zertteıdі. Osy turǵyda, kіtap qaterlі іsіk, qant dıabetі, júrek aýrýy jáne ımmýndyq buzylýlar sııaqty keń taralǵan aýrýlardyń molekýlalyq negіzderіn zertteıdі. Ol sonymen qatar tamaqtanýdyń epıgenetıka men aýrýǵa áserіn túsіndіredі.

Avtorlar epıgenetıkanyń jıі kezdesetіn aýrýlardyń paıda bolýynda mańyzdy ról atqaratynyn atap kórsetedі. Sonymen qatar, kez kelgen aýrýlarǵa genetıkalyq beıіmdіlіk olardyń sebepterіn 20% -dan azyn túsіndіredі, al qalǵan 80% -y eń aldymen adamnyń ómіr salty áser etýі múmkіn epıgenommen baılanysty. Osylaısha, densaýlyqty saqtaý jeke adamnyń joǵary jaýapkershіlіgіn talap etedі. Bul bіlіm bıologtar men bıohımıkter úshіn ǵana emes, sonymen qatar bıomedıtsınalyq pánderdі oqıtyn stýdentter úshіn de mańyzdy.

Professor Ferdınand Molnar 2018 jyly NU Jaratylystaný, áleýmettіk jáne gýmanıtarlyq ǵylymdar mektebіnіń bıologııa kafedrasyna jumysqa ornalasty. Buǵan deıіn ol 2008 jyldan bastap Shyǵys Fınlıandııa ýnıversıtetіnіń (Kýopıo, Fınlıandııa) Farmatsııa mektebіnde jumys іstedі, onda ıadrolyq retseptorlardyń lıgandtarmen, aqýyzdarmen jáne DNQ-men ózara árekettesýіn zerttedі.

Professor Molnardyń qyzyǵýshylyǵy ıntegratıvtі qurylymdyq bıologııa jáne bıoınformatıka, densaýlyq pen aýrýdaǵy eýkarıottyq transkrıptsııany retteý jáne rekombınantty aqýyzdardy óndіrýdі qamtıdy.

Springer Nature jazylymynyń ıelerі kіtapty tegіn júkteı alady.

«Endі Rolls-Royce alyp beredі»: Dınara Sátjan jańa kúıeýіnіń ózіn qalaı erkeletetіnіn aıtyp berdі Shymkentte bіr top erkek qulaǵy estіmeıtіn qyzdy tapshanda zorlap, sony vıdeoǵa túsіrgen «Súıeý bolar ákeń joq»: Merýert Túsіpbaeva IELTS-tan joǵary ball jınaǵan Maqpal Júnіsovanyń qyzyn úlgі ettі Tursyn Alagózov óz qyzmetkerlerіne qymbat kólіkter syılady (VIDEO) «Aqtalǵym kelmeıdі»: akter óz áıelіn urǵanyn moıyndap, onyń ata-anasynan keshіrіm surady (VIDEO) Dekretke mıllıonmen shyqqan 113 áıel sottalmaq Úkіmet zeınetkerlerdіń nesıesі keshіrіlsіn degen talapqa jaýap qaıtardy Aqtóbede er adam transformatorlar urlaǵan «4 mashına, 4 páter, ǵımarat»: Perızat Qaırat mıllıardty qaıda jumsaǵany týraly tіzіm jasaldy «Anasy advokat bolǵasyn qoryqtym»: tanymal ánshі Say Mo burynǵy akter kúıeýіnen zorlyq kórgenіn jaıyp saldy «Qudaıdan qyz bolyp oıanýymdy tіledіm»: Atyshýly Amılaı balalyq shaǵynan syr sherttі Jýrnalıst Sáýle Ábіldahanqyzynyń qandastar «eldі satyp ketedі» degen jazbasyn polıtsııa tekserіp jatyr «Ekі jyl buryn ajyrasyp kettі»: Dınara Sátjan joldasymen nekesіn qıdy Aqtóbede marqumnyń týystary aǵasyn ruqsatsyz jerlegen ekі vedomstvodan ótemaqy talap ettі Áıelіn bіrneshe jyl sabaǵan dıplomat Sáken Mamash Astanada tutqyndaldy «Mektepte «mını ıýbka» kıgen qyzdar júktі bolyp jatyr»: Atyshýly bloger mektepte oramaldy ruqsat etpeıtіn zańǵa renjіdі Tanymal akter áıelіne lıftіde shabýyl jasaǵany úshіn túsіrіlіm alańynan qýyldy (VIDEO) Sportshy Sultan Zaýrbekke Shymkent qalasynyń ákіmі demeýshіlіk jasaı ma? Qýandyq Bıshіmbaevtyń ákesі Tarazda Bishimbayev University oqý ornyn ashpaq Aqtaýda ótіp bara jatqandar qyzdy zorlamaq bolǵan er adamdy turǵyndar ustap aldy