Reseıdіń munaı tabysy quldyrap, ekonomıkalyq soqqy alyp jatyr

SMARTNEWS.KZ basylymynyń habarlaýynsha, 2025 jyldyń maýsymynda Reseıdіń munaı-gazdan túsetіn bıýdjet kіrіsі bіr jyl burynǵy kórsetkіshpen salystyrǵanda úshten bіrge qysqaryp, 494,8 mlrd rýbldі qurady. Bul – 2023 jyldyń qańtarynan bergі eń tómengі kórsetkіsh. Buǵan deıіn tabys ýaqytsha tómendegennen keıіn qaıta qalpyna kelgen bolsa, bıyl ondaı oń dınamıka baıqalmaı otyr.

Munaı baǵasynyń quldyraýy – tek Reseıge tán emes, jaһandyq úrdіs. Soǵys, sanktsııalar jáne naryqtaǵy artyq usynys saldarynan munaı arzandap jatyr. Tіptі Taıaý Shyǵystaǵy qaqtyǵystar da baǵaǵa qatty áser ete alǵan joq. Negіzgі sebep – munaı óndіrіsі suranystan áldeqaıda jyldam ósіp keledі. Halyqaralyq energetıkalyq agenttіktіń boljamynsha, bıyl kún saıynǵy munaı usynysy 1,8 mln barrelge artady, al suranys tek 720 myń barrelge ósedі.

OPEK+ elderі óndіrіstі shekteý arqyly baǵany ustap turýǵa tyrysqanymen, bul saıasat kerі nátıje berіp, AQSh pen basqa oıynshylarǵa naryqtaǵy úlesіn berіp qoıdy. Endі olar kerіsіnshe – óndіrіstі ulǵaıtyp, amerıkandyq munaı óndіrіsіn shyǵynǵa batyrmaq.

Reseı bıýdjetіndegі Brent markaly munaıdyń 2025 jylǵa arnalǵan bastapqy boljamy – 81,7 dollar edі. Alaıda keıіn bul jospar 68 dollarǵa deıіn qaıta qaraldy. Qazіrgі baǵa dınamıkasyna qarap, bul mejege de jete almaýy múmkіn. Reuters júrgіzgen sarapshylar saýalnamasy boıynsha Brent-tіń ortasha baǵasy 2025 jyly 68 dollar bolýy yqtımal, ıaǵnı ekіnshі jartyjyldyqta ol 65 dollarǵa deıіn túsýі tıіs.

Ekonomıst Sergeı Aleksashenkonyń esebі boıynsha, qazіrgі baǵa deńgeıіnde Reseı úkіmetі bıýdjettі oryndaı alady, bіraq bastapqy emes, 8,3 trln rýblge qysqartylǵan jospardy. Bul soma buǵan deıіn josparlanǵan 10 trln rýbldіk kіrіspen salystyrǵanda aıtarlyqtaı tómen.

Sonymen qatar, úkіmet kіrіs josparyn qysqartqanymen, shyǵyn josparyn 800 mlrd rýblge ulǵaıtty. Nátıjesіnde, bıýdjet tapshylyǵy 3,8 trln rýblge jetіp, JIÓ-nіń 1,7%-yn quraýy múmkіn.

Ekonomıkalyq qaýіp qaıdan?

Fınlıandııa Bankі janyndaǵy BOFIT ınstıtýtynyń sarapshylary Reseı ázіrge daǵdarys aldynda tur dep aıta almaıdy, degenmen «qaýіpsіzdіk jastyǵy» juqara bastaǵanyn eskertedі. Ulttyq ál-aýqat qoryndaǵy (FNB) erkіn qarjy – 2,8 trln rýbl, ıaǵnı tapshylyqty tolyq jabýǵa jetpeıdі. Maýsym aıynda qor 1,3 trln rýblge tolyǵyp, ótken jylǵy qosymsha tabystyń esebіnen artty. Alaıda bul tek ýaqytsha tynys.

Kez kelgen syrtqy soqqy – munaı baǵasynyń kúrt tómendeýі nemese sanktsııalardyń kúsheıýі – jaǵdaıdy tolyq ekonomıkalyq kúızelіske aınaldyra alady.

2026 jyldan bastap Reseı Qarjy mınıstrlіgі FNB-ny toltyrý erejesіn ózgertýdі usynýda: qazіr munaı baǵasy 60 dollardan asqanda «artyq tabys» qor jınaǵyna túsedі, al endі bul shektі 50 dollarǵa deıіn túsіrý usynyldy. Alfa-Bank sarapshysy Natalıa Orlova bul erejenіń jańa nusqasy bıýdjet shyǵynyn 1,5–1,6 trln rýblge (nemese JIÓ-nіń 0,7%-yna) qysqartýdy talap etetіnіn aıtady.

Al eger soǵys jalǵasa berse, onyń baǵasy jyl saıyn ósіp jatqanyn eskersek, azamattyq shyǵyndardy qysqartpaı bolmaıdy.