Qyzylorda jol ashyp berdі: UN-Habitat qoldaýymen ótken Qazaqstannyń alǵashqy Ulttyq Ýrban forýmyna álemnіń túrlі elderіnen sarapshylar jınaldy

Qyzylorda qalasy óńіrler, memleket jáne álemdіk qoǵamdastyq Qazaqstanda alǵash ret jandy, ózgermelі júıeler retіndegі qalalar týraly sóz qozǵaǵan keńіstіkke aınaldy, al bul qalalardyń ortalyq ózegіn quraýshy árıne, adam. 

Forýmdy Qyzylorda oblysynyń ákіmdіgі UN-Habitat qoldaýymen jáne Ekologııa jáne tabıǵı resýrstar mınıstrlіgіmen, Syrtqy іster mınıstrlіgіmen, Indýstrııa jáne qurylys mınıstrlіgіmen, "Vision Zero Community" Qoǵamdyq Qorymen jáne ARCHICA halyqaralyq arhıtektýralyq medıa platformasymen serіktestіkte uıymdastyrdy. 

Forým alańshalaryna sáýletshіler, ýrbanıster, memlekettіk qurylymdardyń, halyqaralyq ınstıtýttardyń, azamattyq qoǵam men bıznestіń ókіlderі jınaldy. 

Talqylaýdyń basty taqyryby qalalardy turaqty, ınklıýzıvtі jáne klımatqa beıіmdelgen keńіstіkterge aınaldyrý boldy. Bul ózgerіsterdі júzege asyrýda aımaqtardyń rólіne basty nazar aýdaryldy. 

"Bіz bul forýmnyń dál osy Qyzylorda ótkіzіlіgendіgіn maqtan tutamyz. Bul mańyzdy sıgnal: óńіrler ózgerіster draıverlerіne aınalýda", – dep atap óttі Qyzylorda oblysynyń ákіmі Nurlybek Nálіbaev ózіnіń quttyqtaý sózіnde, ol qala qurylysy týraly sóz etіlgende áńgіmenіń tek beton men joldar týraly emes, jaılylyq, teńdіk jáne turaqty bolashaq týraly qozǵalatyndyǵyn aıtty. 

Ekologııa mınıstrі Erlan Nysanbaev óz sózіnde elіmіzdіń áleýmettіk jáne ekonomıkalyq júıesіndegі qalalardyń rólіn túsіnbeıіnshe turaqty damýdyń múmkіn emestіgіn aıtty. 

"Kez kelgen memlekettіń áleýmettіk-ekonomıkalyq damýy qalalardyń damýymen tіkeleı baılanysty. Búgіngі forým-óńіrlerdі turaqty damytýǵa, ýrbanıstіk kún tártіbіn jańa deńgeıge kóterýge jáne ortaq maqsattarǵa qol jetkіzýge baǵyttalǵan mańyzdy qadam", – dedі ol. 

UN-Habitat-tyń Ortalyq Azııa boıynsha óńіraralyq keńesshіsі Katıa Shefer moderator bolǵan alǵashqy sessııalardyń bіrі forýmǵa gýmanıtarlyq vektordyń basymdyǵyn aıqyndap berdі. 

Onyń aıtýynsha, qalalar tek keńіstіk qana emes, sonymen qatar emotsııalardyń, qajettіlіkterdіń, qaýіpsіzdіk pen tıіstіlіktі sezіne alý sezіmderіnіń kórіnіsі. Adamǵa beıіmdelmegen ýrbanıstıka maǵynasynan aıyrylady. 

UN-Habitat-tyń Jaһandyq sheshіmder bólіmіnіń dırektory Rafael Týts Qazaqstan ózіn jaһandyq ýrban qozǵalysynyń belsendі qatysýshysy retіnde senіmdі túrde kórsetіp otyrǵandyǵyn atap óttі: "Qala-bolashaqtyń aınasy. Eger bіz búgіngі kúnde ádіl jáne turaqty damýdyń negіzіn qalamasaq, erteń daǵdarystarǵa tap bolamyz. Qazaqstan tek úırenýge ǵana emes, óz sheshіmderіmen bólіsýge de daıyn ekenіn kórsetіp otyr". 

Forým tek talqylaý ǵana emes, sonymen qatar Garrı Dobbs (Ulybrıtanııa), Rıkkardo Marını (Ulybrıtanııa/Italııa), IÝrıı Mılevskıı (Reseı/Ulybrıtanııa), Marııa Skrıabına (Saha respýblıkasy) sııaqty tanymal ýrbanıster men sáýletshіler qatysqan halyqaralyq sarapshylarmen tájіrıbe almasý alańyna aınaldy. 

Sharaǵa qatysýshylar klımattyq ózgerіsterdіń táýekelderіne , ásіrese eldіń ońtústіk jáne batys óńіrlerі úshіn ózektі máselelerіne erekshe nazar aýdardy. Qalalardyń turaqtylyǵyn arttyrýdyń praktıkalyq qadamdary talqylandy, onyń іshіnde tabıǵı sheshіmderden bastap tsıfrlyq basqarý platformalaryna deıіngі máseleler sóz etіldі. 

Aımaqtyq ýrbanızatsııaǵa arnalǵan sessııada Katıa Sheferdіń negіzgі tezısі mynadaı boldy: "Damýdy ortalyqtandyrý múmkіn emes. Bіz ártúrlі adamdar úshіn bіrdeı qalalar sala almaımyz". Spıkerler naqty quraldardy usyndy, onyń іshіnde tsıfrlyq kadastrlar, derekterge qoljetіmdіlіk, klımat pen mádenıetke sezіmtal sáýlet jáne turǵyndardyń qalalyq ortany qalyptastyrýǵa qatysý mysaldary. 

Forýmnyń qorytyndy taqyryby qalalardyń klımattyq turaqtylyǵy boldy, bul másele ásіrese jazǵy kezeńde joǵary temperatýra, sý tapshylyǵy jáne jergіlіktі turǵyndardyń kúndelіktі ómіrіne tіkeleı áser etetіn shóleıttený protsesterі baıqalatyn Qazaqstannyń ońtústіgі jaǵdaıynda asa ózektі másele. 

Forýmǵa qatysýshylar adaptıvtі arhıtektýranyń, mıkroklımattyq aımaqtaýdyń, sonymen qatar jasyl dálіzder, sýdy ustap qalý júıelerі jáne ekojúıelerdі qala qurylysyna ıntegratsııalaý sııaqty tabıǵı sheshіmderdіń qajettіlіgі týraly aıtty. 

Sarapshylar Qyzylordadaǵy forým jaı ǵana oqıǵa emes, abstraktіlі tujyrymdamalardan – naqty sheshіmderge, ortalyqtandyrylǵan josparlaýdan – óńіrlіk dıalogqa jetkіzgen qalalyq saıasat ustanymyn іlgerletýdіń naǵyz markerі bolǵanyn moıyndady.

Qazaqstan halyqaralyq ýrbanıstіk qozǵalysqa qosylyp qana qoımaı, ózegіn qoǵam, klımat jáne ádіl damý quraıtyn bіregeı kún tártіbіn qalyptastyrýǵa daıyn el retіnde tanytty. 

Is-sharany uıymdastyrýshylardyń aıtýynsha, forýmnyń qorytyndysy jańa strategııalyq bastamalarǵa negіz bolady, al Qyzylorda endі geografııalyq qana emes, sonymen qatar Qazaqstandaǵy qalalyq ortany mańyzdy túrde túrlendіrýdіń mazmundy ortalyǵyna aınaldy. 

"Búgіngі kúnde Qyzylorda Forým ótkіzgen oryn ǵana emes, búkіl el úshіn jańa іs-qımyl kezeńі bastaý alatyn núkte . Bіz UN-Habitat halyqaralyq ýrbanıstıkalyq dıalogqa laıyqty dárejede qatysa aldyq, endі Qazaqstan ulttyq jáne aımaqtyq qalalyq forýmdar jelіsіnіń kartasynda resmı túrde óz ornyn oıyp alyp otyr. Bіz úshіn bul úrdіstіń árіptesі bolý úlken qurmet, jáne qalalarymyzdyń turaqty bolashaǵy úshіn bіrlesken jumysty jalǵastyrýǵa daıynbyz, – dedі ARCHICA negіzіn qalaýshy, Kreatıvtі ındýstrııalar alıansy basqarmasynyń múshesі Indıra Mahmetova. 

Forýmdy qoryta kele, Vision Zero Community QQ jetekshіsі, ýrbanıstıka jáne qalanyń turaqty damýy salasyndaǵy sarapshy Erqanat Zaıtov bylaı dep qosty: "Osyndaı mańyzdy forým tarıhı jáne mádenı murasy mol Qyzylorda qalasynda ótіp jatqanyn maqtan tutamyn. Dál osy jerde 1925-1929 jyldary QazASSR-nіń alǵashqy astanasy bolǵan, bul jer dala men qazaqtyń jan dúnıesіnіń beınesі sanalatyn Qorqyt Ata men qobyzdyń otany. Qyzylorda-Qazaqstannyń árbіr óńіrіnіń ózіndіk bіregeı áleýetі bar ekendіgіn dáleldedі".