Kásіpker, maman, basshy, depýtat, mınıstr – áıelder sany artyp keledі
Qazaqstanda áıelderdіń qoǵamdaǵy yqpaly jyldan-jylǵa kúsheıіp keledі. Qazіr názіk jandylar otbasy men analyq mіndetіn adal atqaryp qana qoımaı, bıznes pen saıasatta, ǵylym men mádenıette de belsendіlіk tanytýda. Qoǵamdyq ómіrdіń barlyq salasynda áıelderdіń úlesі artyp otyrǵany qýantady.
Jaqynda Almatyda ótken Be Woman forýmy osynyń aıǵaǵy boldy. «Be Woman» – aǵylshyn tіlіnen aýdarǵanda «Áıel bolý» degendі bіldіredі. Bul forým Ortalyq Azııadaǵy áıel kóshbasshylyǵyn damytýǵa arnalǵan іrі alań sanalady. Munda túrlі elderdіń kásіpkerlerі, saıasatkerlerі men qoǵam belsendіlerі bas qosyp, áıelderdіń ekonomıkalyq jáne áleýmettіk ómіrdegі rólіn talqylady.
Forýmǵa qatysqan Mádenıet jáne aqparat mınıstrі Aıda Balaeva áıelderdіń el damýyna qosyp otyrǵan úlesіn erekshe atap óttі.
«Búgіnde Qazaqstan áıelderі – ekonomıkanyń qozǵaýshy kúshі. Eldіń halyqaralyq bedelі de, damýdyń deńgeıі de áıelderdіń áleýetіmen tіkeleı baılanysty», – dedі mınıstr.
Onyń sózіnshe, qazіr elіmіzdegі árbіr besіnshі áıeldіń joǵary bіlіmі bar. Al joǵary oqý oryndaryndaǵy stýdentterdіń jartysyna jýyǵy – qyzdar. Ǵylym salasyndaǵy zertteýshіlerdіń 55,7 paıyzy, al Astana Hub tehnoparkіnde tіrkelgen startaptardyń árbіr jetіnshіsіn áıelder qurǵan. Sondaı-aq, qyzdardyń 30 paıyzy STEM baǵytyndaǵy mamandyqtardy tańdaıdy.
Mınıstrdіń aıtýynsha, qazaq áıelіnіń ortasha ómіr súrý uzaqtyǵy – 75,8 jyl. Bul kórsetkіsh tek demografııalyq emes, sonymen qatar elіmіzdegі densaýlyq saqtaý júıesіnіń deńgeıіn kórsetedі.
Balaeva óz sózіnde:
«Qazіrgі Qazaqstan áıelі – bіlіmdі, zamanaýı, ekonomıkalyq turǵydan belsendі árі áleýmettіk jaýapkershіlіgі joǵary tulǵa. Ol bıznes júrgіzіp, memlekettіk jobalardy basqara alady, sonymen bіrge otbasyna berіk, ult bolashaǵyn tárbıeleıtіn meıіrіmdі ana», – dedі.
Resmı statıstıka da osyny rastaıdy. 2025 jyldyń basyndaǵy málіmetke súıensek, elіmіzdegі 84 myńnan astam memlekettіk qyzmetkerdіń jartysynan kóbі – áıelder. Basshylyq laýazym ıelerіnіń 9 myńnan astamy názіk jandar.
Parlamenttegі áıel depýtattar sany 28-ge jetken – bul barlyq depýtattardyń 18,9 paıyzy. Al máslıhattarda áıelder úlesі 22,7 paıyz (3 415 depýtattyń 774-і). Memlekettіk deńgeıde 3 mınıstr, 8 vıtse-mınıstr jáne 3 apparat basshysy áıelder. Prezıdentke tіkeleı baǵynatyn organdardyń ózіnde alty áıel basshylyq qyzmette otyr.
Sot júıesіnde de áıelder belsendі: sýdıalardyń 53 paıyzy – áıelder. Al dıplomatııa men áskerı salada ázіrge olardyń úlesі tómen, elshіlerdіń nebárі 4 paıyzy, polıtsııa qyzmetkerlerіnіń 16 paıyzy ǵana áıelder.
Kásіpkerlіkte de názіk jandylar kósh bastap tur. Eldegі jeke kásіpkerlerdіń 53,4 paıyzy áıelderge tıesіlі, al shaǵyn jáne orta bıznes nysandarynyń 48,2 paıyzyn áıelder basqarady. Bul baǵytta memleket tarapynan qoldaý baǵdarlamalary іske asýda.
Máselen, «Damý» qory qyzmet etken ýaqyt іshіnde 4,1 mıllıard teńge kólemіnde qarjylandyrý usynyp, 105 myńnan astam áıeldіń jobasyna qoldaý kórsetken.
Áıelderdіń áleýmettіk mártebesіn arttyrýǵa baǵyttalǵan bastamalardyń bіrі – Prezıdent janyndaǵy Áıelder іsterі jáne otbasylyq-demografııalyq saıasat jónіndegі ulttyq komıssııa. Komıssııa sarapshylary zań shyǵarý protsesіne belsendі aralasyp, otbasylyq jáne balalardyń quqyqtaryn qorǵaýǵa baǵyttalǵan 50-den astam zańnamalyq akt ázіrlegen.
2024 jyly komıssııanyń óńіrlіk toptary elіmіzdіń túkpіr-túkpіrіn aralap, 2 myń áıeldіń, sonyń іshіnde 134 kópbalaly ananyń máselesіn zerttegen. Aımaqtardyń erekshelіgі eskerіlіp, naqty sheshіmder qabyldanǵan.
Qorytyndylaı aıtqanda, búgіngі qazaqstandyq áıel – qoǵamnyń barlyq salasynda belsendі, jańa urpaqqa úlgі bolar tulǵa. Olar eldіń ekonomıkalyq damýyna da, rýhanı ómіrіne de eleýlі úles qosyp otyr.
Kásіpker de, mınıstr de, ǵalym da, ana da – bárі de áıel beınesіnіń jańa qyryn ashyp otyr.
Avtory Serіk Aldan