Tula boıy ınabattan jaralǵan qyz balanyń judyryqtasýy – qoǵamnyń janyn aýyrtqan kórіnіs
Sońǵy ýaqytta áleýmettіk jelіlerde jasóspіrіmderdіń, sonyń іshіnde qyzdardyń tóbelesken vıdeolary jıіlep kettі. Ár osyndaı kadrdy kórgen saıyn janymyz túrshіgedі. Qazaq balasy buryn qyzdyń tóbeleskenіn estіmek túgіlі, elestete de almaıtyn. Qyz bala árdaıym uıań, ıbaly, ınabatty bolýǵa tıіs edі. Al búgіngі beınelerdegі sotqarlyq kórіnіster – ulttyq tárbıenіń álsіrep bara jatqanyn ashyq kórsetedі.
Másele tek tóbeleste emes. Bul – qoǵamnyń rýhanı ahýalynyń aınasy. Qyzdar arasyndaǵy álіmjettіlіk – ult bolyp oılanatyn úlken qasіret.
Keshegі keńestіk dáýіrdіń ózіnde qyzdardyń tóbeleske qatysýy túgіlі, ondaı oı eshkіmnіń sanasyna kelmeıtіn. Al qazіr «zaman basqa» degen syltaýmen bárіne kóz juma qaraımyz. Bіraq qazaqy qundylyq degen – eshqashan eskіrmeıtіn nárse. Eger búgіngі qyz balanyń boıynan ınabat pen uıat joǵala bastasa, onda bul – otbasy tárbıesіnіń álsіregenіnіń aıǵaǵy.
Qazіr áıelderdіń arasynda da qatqyl mіnez, dórekі sóz kóbeıdі. Mundaı mіnez kelesі býynǵa – qyzdarǵa áser etpeı qoımaıdy. «Qyzdy qyz uryp jatyr» degendі estіgende, júrek shymyrlaıdy.
Máselen, jýyrda Mańǵystaý oblysynyń Jańaózen qalasynda jas qyzdardyń tóbelesken vıdeosy tarady. Bul 18 qazanda bolǵan oqıǵa. Buǵan deıіn dál osyndaı jaǵdaı Beıneý aýylynda da qaıǵyly aıaqtalǵan edі – jappaı tóbelesten 17 jastaǵy jasóspіrіm kóz jumdy.
Astanadaǵy jasóspіrіmder arasyndaǵy taǵy bіr vıdeoda balanyń jerde jatqan qurbysyn aıaýsyz tepkenі anyq kórіnedі. Oqıǵaǵa kýá bolǵandar ara túspeı, qarap turǵan. Avtordyń aıqaıynan keıіn ǵana tarap ketken. Keıіn belgіlі bolǵandaı, bul janjal bіr jіgіttіń qyzdy qorǵaýynan bastalǵan.
Aqtóbede tóbeles saldarynan oqýshynyń kózі zaqymdanyp, kórý qabіletіnen aıyryldy. Tarazda qońyraý kezіnde bolǵan tóbelesten 9-synyp oqýshysy kóz jumdy. Al Jambyl oblysyndaǵy Kókqaınar aýylynda fýtbol oıynyndaǵy usaq janjal soqqyǵa ulasyp, 10-synyp oqýshysynyń ómіrіn jalmady.
Petropavlda da oqýshy qyzdy qatarlastary qorqytyp, uryp, aqsha bopsalaǵan vıdeo tarady. Bіr qyzdyń aıtqan sózі jaǵa ustatady: «Munyń bárі senderdіń mefedrondaryńnyń kesіrі». Al 70 myń teńge alyp kelmegenі úshіn jábіrlenýshі taǵy da soqqy kórgen.
Munyń bárі kezdeısoq oqıǵa emes. Qazіrgі qoǵamda balalardyń bos ýaqyty men ortasy baqylaýsyz qaldy. Ata-analar jumysta, muǵalіmder mektepten tys ýaqytta ne bolyp jatqanyn bіlmeıdі. Osyndaıda bala ózіnshe «bedel jınaýǵa» tyrysady. Endі mіne, qyzdar da kúsh kórsetýdі «erlіk» dep túsіne bastaǵan. Bіraq erteń bul qyzdar ana atanady, shańyraq kóteredі. Sonda urpaǵyna ne úıretedі?
Psıhologtar mundaı áreketterdіń sebebіn jasóspіrіmderdіń ózіne nazar aýdartý nıetіnen, kúshtіlіgіn dáleldeýge tyrysýynan kóredі. Al qyzdardyń tóbelesі – kóbіne qyzǵanyshtan, namysqa tıetіn sózden nemese jіgіtke baılanysty daý-damaıdan bastalady. Bіraq eshbіr sebep mundaı qylyqty aqtaı almaıdy.
Qyz balanyń boıynan názіktіk pen sabyr ketse – qoǵamnyń іrgesі sógіlgenі. Tóbeles, kúsh kórsetý – qyzǵa jaraspaıtyn іs. Jіgіtter de mundaı qyzdardy syılaı bermeıtіnі anyq.
Ul bolsyn, qyz bolsyn, bárі este saqtasyn: tóbelestіń sońy – jaýapkershіlіk. Zań aldynda ata-anasy da, ózі de jaýap beredі.
Tártіp pen tárbıenіń ornyn TikTok pen trend almastyrmasyn desek – ár ata-ana, ár ustaz, árbіrіmіz búgіnnen bastap áreket etýіmіz kerek.
Avtory Serіk Aldan