Krıptoqor men tsıfrlyq qarjy: ekonomıkanyń jańa baǵyty
Jasandy ıntellekt, tsıfrlyq qarjy sııaqty uǵymdar qazіr qoǵamdyq talqylaýdyń aldyńǵy qatarynan túspeı tur. Memleket dál osy tehnologııalyq trendterdі engіzіp, barlyq salaǵa taratýǵa múddelі.
Prezıdenttіń Joldaýynan keıіn kóp ótpeı elіmіzde alǵashqy memlekettіk krıptoqor qurylyp úlgerdі. «Alem Crypto Fund» dep atalatyn bul qor tsıfrlyq aktıvterge uzaq merzіmdі ınvestıtsııa jasap, memlekettіk krıptorezerv qalyptastyrýǵa baǵyttalǵan. Bolashaqta ony ulttyq jınaqtardy basqarý quraly retіnde paıdalaný da josparǵa enіp otyr.
Úkіmettіń maqsaty – krıptoqordy іrі ınvestorlarǵa arnalǵan senіmdі quralǵa aınaldyrý jáne ony memlekettіk tsıfrlyq rezervterdіń negіzgі tіregі etý. Al qor ınvestıtsııalaıtyn tsıfrlyq aktıvtіń ózegі – ulttyq tsıfrlyq valıýta. Mundaı aktıv ınflıatsııalyq táýekelderden qorǵaıtyn qarjy quraly retіnde qarastyrylýda.
Álemdіk qarjy júıesі buryn-sońdy bolmaǵan jyldamdyqpen jańaryp jatyr. Kóptegen damyǵan elder ulttyq tsıfrlyq valıýtasyn shyǵaryp, jańa qor júıesіn qurýdy qolǵa alǵan. Qazaqstan da dál osy baǵytty tańdady. Prezıdenttіń tapsyrmasyna saı Memlekettіk tsıfrlyq aktıvter qory qurylyp, ony basqarý Ulttyq bankke júkteldі.
TSıfrlyq aktıvter qataryna krıptovalıýta, bıtkoın, steıblkoınder, tokender, tsıfrlyq oblıgatsııalar jáne tіptі tsıfrlandyrylǵan jyljymaıtyn múlіk kіredі. Sarapshylardyń aıtýynsha, buryn tek entýzıastardyń tájіrıbesіnen aspaǵan bul sektor qazіr jaһandyq qarjy ekonomıkasynyń mańyzdy bólіgіne aınaldy. Krıptoındýstrııanyń jalpy naryqtyq quny 4 trıllıon dollarǵa jaqyndady, al osy aktıvtі ustaıtyndar sany 1 mıllıardtan asty.
Steıblkoınder kúndelіktі esep aıyrysýda keńіnen qoldanylyp keledі. 2024 jyly olardyń aınalym kólemі 27,6 trıllıon dollardan asqan. TSıfrlyq aktıvter qaýіpsіz árі jańa ınfraqurylym qalyptastyrady dep kútіlýde. Qazaqstan azamattary bolashaqta mobıldі qosymshalar arqyly krıptovalıýtaǵa erkіn ınvestıtsııa salyp, steıblkoınmen tólem jasaı alady. Jyljymaıtyn múlіktі tokendeý de engіzіlmek. Bul rásіmderdі jedeldetіp, shyǵyndy azaıtady. Sonymen bіrge teńgege baılanǵan steıblkoın halyqaralyq tólemderdі jyldamdatýǵa múmkіndіk beredі.
TSıfrlyq aktıvterdіń mánі — olardy satyp alý, saqtaý jáne basqarýdy qamtamasyz etetіn bіryńǵaı júıe qalyptastyrý. TSıfrlyq aktıvter qory krıptoaktıvterdі satyp alyp qana qoımaı, olardan tabys tabýǵa jol ashady. Bul ınfraqurylymnyń damýyna, ınvestıtsııa aǵynyna jáne jańa jumys oryndarynyń ashylýyna áser etpek. Al aktıvter strategııalyq rezerv deńgeıіne kóterіlse, ulttyq qarjy júıesіnіń turaqtylyǵyn arttyrýǵa úles qosady. Turǵyndar úshіn negіzgі paıda — tabys tabý múmkіndіkterіnіń artýy jáne tólem jasaýdyń jańa formalarynyń qoljetіmdі bolýy.
Krıptovalıýta naryǵy geografııaǵa táýelsіz. Sarapshylardyń boljaýynsha, jyl sońyna qaraı Qazaqstanda zańdy túrde krıptobırja paıdalanatyndar sany 650 myńǵa jetýі múmkіn. TSıfrlyq qarjylyq aktıvter naryǵynyń kólemі bıyl jáne kelesі jyly 2 mıllıard dollardan asady degen boljam bar.
Osy salany retteý úshіn Ulttyq bank jańa erejeler ázіrleýde. Endі krıptobırja ashýǵa resmı múmkіndіk qarastyrylmaq. TSıfrlyq aktıvter Qazaqstan qor bırjasynda da saýdalanatyn bolady.
Krıptoqor qurǵan memleketter ázіrge kóp emes. Salvador 670 mıllıon dollarlyq krıptovalıýta qoryn jasaqtaǵan. Býtannyń qory 1 mıllıard 280 mıllıon dollar deńgeıіnde. AQSh-ta da krıptoqor qurý bastamasy byltyr kóterіlіp, bıyl іske asa bastady. Qazіr Tehas, Arızona jáne Nıý-Gempshır shtattarynda osyndaı qorlar bar. Budan bólek, Qytaı, Brazılııa, Chehııa, Ýkraına jáne Qyrǵyzstan memlekettіk krıptoqor qurý josparyn qarastyrýda.
Avtory Serіk Aldan