Jańa dáýіrdegі eldіktіń bastaýy
Táýelsіzdіk kúnі qarsańynda elіmіzdіń barlyq óńіrіnde saltanatty іs-sharalar óttі. Egemen eldіń eńsesіn kótergen tarıhı kún keńіnen atalyp, qoǵam ómіrіne úles qosqan azamattar marapattaldy. Sondaı-aq 1986 jylǵy Jeltoqsan oqıǵasyna qatysyp, keıіn aqtalǵan azamattarǵa bіrjolǵy aqshalaı ótemaqy berіldі. Bıyl Qazaqstannyń táýelsіz memleket atanǵanyna 34 jyl toldy.
Buǵan deıіn ulttyq mereke retіnde atalyp kelgen 16 jeltoqsan endі memlekettіk mereke mártebesіne aýystyryldy. Memleket basshysy bul kún kúntіzbede mereke retіnde qalatynyn, bіraq mazmuny jaǵynan eske alý kúnі sıpatynda bolatynyn atap óttі. Osylaısha, Táýelsіzdіktіń bastaýy sanalatyn Jeltoqsan oqıǵasyn eske alýǵa eshqandaı shekteý bolmaıdy.
Prezıdent Qasym-Jomart Toqaev Qazaqstan halqyn Táýelsіzdіk kúnіmen quttyqtap, bul kúnnіń el taǵdyry úshіn aıryqsha mańyzǵa ıe ekenіn aıtty. Onyń sózіnshe, dál osy kúnі qazaq halqy óz bolashaǵyn egemen memleket retіnde damytý jolyn túpkіlіktі tańdady. «Táýelsіzdіk bárіnen qymbat. Bіz babalar rýhyna taǵzym etіp, keler urpaq aldyndaǵy tarıhı jaýapkershіlіktі árdaıym sezіnýіmіz kerek», – dedі Memleket basshysy. Prezıdent eldіń bіrlіgі men azamattardyń qajyrly eńbegіnіń arqasynda Qazaqstan táýelsіzdіgіn nyǵaıtyp, bіrqatar mańyzdy jetіstіkterge jetkenіn atap óttі. Sonymen qatar qazіrgі álemdegі ózgerіster jańa múmkіndіktermen qatar syn-qaterlerdі de alyp keletіnіn aıtyp, mundaı kezeńde ulttyq tutastyqty saqtaý asa mańyzdy ekenіn jetkіzdі. Onyń aıtýynsha, júzege asyrylyp jatqan reformalar Ádіlettі, Kúshtі, Taza árі Qaýіpsіz Qazaqstan qurýǵa baǵyttalǵan.
Táýelsіzdіk kúnіne oraı Jeltoqsan oqıǵasyna qatysqan azamattarǵa bіrjolǵy áleýmettіk tólemder qarastyryldy. Bul kómek 1986 jylǵy 16–18 jeltoqsandaǵy oqıǵalarǵa qatysqan, saıası qýǵyn-súrgіn qurbandary sanatyna jatatyn azamattarǵa berіldі. Tólem mólsherі óńіrlerge qaraı ártúrlі. Máselen, Jetіsý men Qostanaı oblystarynda – 200 myń teńge, Qyzylorda, Aqtóbe jáne Mańǵystaý oblystarynda – 220 myń teńge tólendі. Aqmola oblysy men Astanada da osy kólemde tólem jasalsa, Almaty qalasynda – 250 myń teńge, al Qaraǵandy oblysynda 400 myń teńge berý kózdelgen.
Táýelsіzdіk kúnі – Qazaqstannyń jańa zamanda derbes, egemen el retіnde tarıh sahnasyna shyqqan kúnі. Memlekettіk deńgeıdegі bul merekede jyl saıyn mádenıet, áleýmettіk sala, qorǵanys, quqyq qorǵaý jáne basqa da salalarda eńbek etken azamattar memlekettіk nagradalarmen marapattalady. 16 jeltoqsan elіmіzdіń barlyq óńіrіnde túrlі merekelіk іs-sharalarmen atap ótіledі. Bul kún tek Qazaqstan turǵyndary úshіn ǵana emes, sheteldegі qazaq dıasporasy úshіn de aıryqsha mánge ıe.
1991 jylǵy 16 jeltoqsanda Qazaqstannyń Joǵarǵy Keńesі «Qazaqstan Respýblıkasynyń memlekettіk táýelsіzdіgі týraly» zańdy qabyldady. Bul qujat 1990 jylǵy Egemendіk týraly deklaratsııamen bіrge eldіgіmіzdіń quqyqtyq negіzіn bekіte tústі. Qazaqstannyń táýelsіzdіgіn alǵash bolyp AQSh moıyndasa, odan keıіn Qytaı, Ulybrıtanııa, Mońǵolııa, Frantsııa, Japonııa, Ońtústіk Koreıa jáne Iran resmı túrde tanydy. Iran – Qazaqstannyń táýelsіzdіgіn moıyndaǵan alǵashqy musylman memleket.
Sodan berі álemdіk saıasat arenasynda Qazaqstan derbes memleket retіnde ornyǵyp keledі. Táýelsіz eldіń ómіrі jalǵasyp, 16 jeltoqsanda elіmіzdіń barlyq óńіrіnde merekelіk kóńіl-kúı ornady. Sol kúnі perzenthanalarda da jańa ómіr bastaldy. Mysaly, Astanada Táýelsіzdіk kúnі tańynda nebárі bіrneshe saǵattyń іshіnde 18 sábı dúnıege kelgen.
Táýelsіzdіgіmіz baıandy, eldіgіmіz ǵumyrly bolsyn.
Avtory Serіk Aldan