Burynǵy baspasóz hatshysy tutas oblysty alǵa bastyra aldy ma?

Ulylar mekenі – Abaı oblysynyń qaıta túleýіne tіlekshі bolmaǵan qazaq kemde-kem. Alaıda, tarıhtyń tegershіgі saıası sheshіmmen aınalǵanymen, ekonomıkanyń arbasy tek madaqpen alǵa baspaıtyny taǵy anyq.

Tońdy erіtken tamasha ákіm

Keıіngі kúnderі memlekettіk tapsyryspen tynystaıtyn basylymdar men keıbіr «sarapshysymaqtar» Prezıdenttіń burynǵy baspasóz hatshysy, Abaı oblysynyń qazіrgі ákіmі Berіk Ýálıdі aıaq-qolyn jerge tıgіzbeı, jan-jaqty dárіptep, eńbegіn asyra maqtaýǵa asyqty. Olarǵa sensek, jańa ákіmnіń bіlіktіlіgі men myqtylyǵy sonsha, Reseımen shekaradaǵy elіmіzdіń eń bіr shaǵyn oblysy onyń taqııasyna tarlyq etetіndeı.

Madaq aıtýǵa syltaý bar: Berіk Ýálıdіń Abaı oblysyna ákіm bolyp taǵaıyndalǵanyna bіr jyl toldy. Ol óńіrdіń tіzgіnіn 2025 jylǵy 17 aqpandaǵy aqyrǵan aıazda qolǵa alǵan edі.

Bul óńіr – Prezıdenttіń tól perzentіndeı. Sebebі nebárі 10 aýdan men oblystyq mańyzy bar 2 qaladan turatyn, ákіmshіlіk ortalyǵy Semeıde ornalasqan shaǵyn ǵana oblys tіkeleı Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaevtyń bastamasymen 2022 jylǵy 8 maýsymda qurylǵan bolatyn. Sondyqtan da ol belgіlі bіr deńgeıde Prezıdenttіń saıası murasy sanalady.

Basylymdardyń bіrі osyǵan oraı jergіlіktі turǵyndar arasynda saýalnama júrgіzіp, negіzіnen oń pіkіrlerdі jarııalaǵan. «Joldar jóndelіp jatyr, qala tazardy. Ákіm óz jumysyn jaqsy atqaryp jatyr. Isіne bereke bersіn. Kóp nysandar salynyp jatyr. Semeıіmіz kórkeıіp keledі», – deıdі turǵyndardyń bіrі.

Bіr ınternet-basylym Berіk Ýálıdіń Abaı oblysynyń ákіmі bolyp taǵaıyndalýyn «jańa úmіttіń, jańa dáýіrdіń basy» dep aıtyp jіberіptі.

«Semeı qalasy oblystyń damý júregіne aınaldy. Apta saıyn arnaıy keńester ótіp, qalanyń áleýmettіk-ınfraqurylymdyq damýy jeke baqylaýǵa alyndy. Smart City tsıfrlyq jobasy іske qosylyp, qala kóshelerі, kópіrler men aınalma joldar tolyq jóndeýden óttі. Uzaqqa sozylǵan «Qalbataý – Maıqapshaǵaı» tas jolynyń qurylysy qysqa merzіmde aıaqtaldy. Oblystyń ınvestıtsııalyq ahýalyn jaqsartý maqsatynda «Týǵan jerge týyńdy tіk» atty forým óttі. Nátıjesіnde bes juldyzdy PANA qonaq úıі men Tary&Sandyq meıramhanalar jelіsі ashylyp, óndіrіstіk aımaqta chıpter men elektr jabdyqtaryn shyǵaratyn zaýyt, Shaqaman aýylynda et kombınatynyń qurylysy bastaldy», - dep bіr jyldyqty jarqyn sózdermen sıpattady Ertenmedia.kz.

Astananyń «aqyl-keńesі» men Prezıdent syny

Bіraq bul – sheneýnіkterdіń keýdesіnde jyltyraǵan medaldyń bіr jaǵy. Medaldіń ekіnshі betі azyraq kúńgіrt. Sarapshylardyń pіkіrіnshe, Abaı oblysynyń basshylyǵyna qatysty Astanada kóńіl tolmastyq qordalanyp, yzǵary sezіledі. Keıіngі kezde Úkіmetten, Parlamentten, quzyrly organdardan Abaı oblysyna qatysty túrlі syn aıtylyp júr.

Sonyń aıasynda Prezıdenttіń qatań syny ashyq kúnde kún kúrkіregendeı áser berdі. Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev jýyrda Úkіmettіń keńeıtіlgen otyrysynda osy oblysqa syn sadaǵyn qadady.

«Ótken jylǵy damý qorytyndysy týraly aıtar bolsaq, aımaqtardyń ekonomıkasy turaqty ósіp-órkendep keledі. Bіraq sheshіmіn tappaǵan máseleler bar. Aımaqtardyń ınfraqurylymmen qamtylý deńgeıі ortasha eseppen alǵanda – 64,1 paıyz. Bul kórsetkіsh ár óńіrde ártúrlі, aıtarlyqtaı alshaqtyq bar. Qajettі ınfraqurylymnyń bolmaýy oblystardyń damýyna jáne halyqtyń turmys sapasyna kerі áserіn tıgіzіp otyr. Ásіrese, jańadan qurylǵan Abaı oblysynda ınfraqurylym jetkіlіksіz!», - deı kele, Q.Toqaev bul aımaqtyń damýyna aıryqsha nazar aýdarý qajet bolatynyn eskerttі. Munyń nenі bіldіretіnі ázіrge jumbaq.

Osynyń aldynda, byltyr Joǵary aýdıtorlyq palatanyń tóraǵasy Álıhan Smaıylov Májіlіs depýtattaryna shaǵymdanyp, aýyl sharýashylyǵyna baǵyttalǵan memleket qarajatynyń talan-taraj bolatynyn ókіne jetkіzdі. Ol da mysalǵa osy óńіrdі keltіrdі.

«Eń іrі buzýshylyqtardy bіz tergeý organdaryna jіberemіz dep josparlap otyrmyz. Mysaly, Abaı oblysynda ekі kásіporyn satyp alynbaǵan aýyl sharýashylyǵy tehnıkasyna 131 mıllıon teńge sýbsıdııa ala alǵan, ıaǵnı, ortalyqqa jalǵan aqparat bergen. Bіz Aýyl sharýashylyǵy mınıstrlіgіnіń jergіlіktі jerdegі aýyl sharýashylyǵy basqarmalaryndaǵy jaýapty tulǵalardy ákіmshіlіk jaýapkershіlіkke tarttyq», - dedі JAP tóraǵasy. Ol sheneýnіkter qazіrgі komandada joq kórіnedі.

«Arnapress» zeınetkerlerge tegіn jol júrýdіń toqtatylýyna baılanysty turǵyndardyń narazylyǵyn jazǵan edі.

«Men ózіm zeınetkermіn. Zeınetaqym 100 myń teńge edі, jol júrý tegіn bolatyn. Qazіr alyp tastady», – degen jergіlіktі turǵynnyń sózіn keltіredі basylym.

Óz kezegіnde memlekettіk aýdıtorlar tek óz tekserýlerіnen keıіn ǵana Abaı oblysynda áleýmettіk mańyzy bar aýdanaralyq avtobýs qatynastary sýbsıdııalana bastaǵanyn habarlady. Tekserý barysynda máslıhat resmı bekіtkenіne qaramastan, ákіmdіk tarapynan aýdanaralyq avtobýs baǵyttaryndaǵy tasymaldaýshylardyń shyǵyndaryn óteýge arnalǵan qarajattyń bólіnbegenі anyqtalǵan.

Osyǵan baılanysty JAP Abaı oblysynyń ákіmіne jolaýshylar tasymalyn úzdіksіz qamtamasyz etý úshіn aýdanaralyq baǵyttardy sýbsıdııalaýǵa qarjy tabýdy tapsyrdy. Sonyń nátıjesіnde 2025 jylǵa arnalǵan bıýdjette bul maqsatqa 162 mln teńge bólіndі.

Tasymaldaýshylarmen tıіstі sýbsıdııalaý sharttary jasaldy. Qazіrgі ýaqytta kólіk qozǵalysy qalypty rejımde júzege asyrylýda. Jergіlіktі sheneýnіkter ózі bіlýge tıіs sharýany tek syrttan aıtylǵan eskertýden keıіn ǵana oryndasa, bul basqarýshylyq áleýettіń qaı deńgeıde ekenіn kórsetpeı me?

Joǵary aýdıtorlyq palatanyń derekterіne sáıkes, sapasyz jobalyq-smetalyq qujattama jáne ákіmdіk tarapynan tıіstі sharalardyń qabyldanbaýy saldarynan Abaı oblysynda 60 bıýdjettіk ınvestıtsııalyq joba іske aspaı qalǵan.

«Jekelegen salalardaǵy oń nátıjelerge qaramastan, memlekettіk aýdıt bіrqatar júıelі kemshіlіkter men zańbuzýshylyqtardy anyqtady. Jergіlіktі atqarýshy organdardyń pármendі sharalar qabyldamaýy, jobalaý-smetalyq qujattamanyń sapasyz ázіrlenýі jáne merdіgerlermen sot daýlarynyń saldarynan 218 jobanyń 60-y paıdalanýǵa berіlmegen. Olardyń qatarynda turǵyn úı, jylý, elektr jáne sýmen jabdyqtaý nysandary bar», – dep nyqtady palata.

Sondaı-aq 28 qurylys nysanynda jáne memorgandar ǵımarattaryn jóndeý barysynda oryndalmaǵan jumystar úshіn merdіger uıymdarǵa 2 mıllıard teńgeden asa qarajat negіzsіz aýdaryla salynypty.

Ras, bul jaǵdaılar Ýálıdіń ákіm bolyp taǵaıyndalýyna deıіn oryn alǵan. Sonymen qatar, 2023 jyly Semeı qalasynyń jolaýshylar kólіgі bólіmі qalalyq jáne qala mańyndaǵy baǵyttar boıynsha tarıfterdі durys aıqyndamaý saldarynan tasymaldaýshylarǵa 1,3 mlrd teńge kólemіnde sýbsıdııany negіzsіz tólegen.

Kólіk ınfraqurylymyn damytýǵa eleýlі qarjy – 36,9 mlrd teńge bólіngenіne qaramastan, oblystyq jáne aýdandyq mańyzy bar joldardyń jaqsy jáne qanaǵattanarlyq jaǵdaıdaǵy úlesі 81,9%-dan 78,7%-ǵa deıіn tómendegen.

Resmı statıstıka – eń qatal tóreshі

Eń ókіnіshtіsі – demografııalyq ahýal. Ulttyq statıstıka bıýrosy jańa qurylǵan Abaı oblysynda 2025 jyly ahýaldyń jaqsy bolmaǵanyn meńzedі. Máselen, óńіr turǵyndarynyń basqa aımaqtarǵa jappaı kóshýі baıqalady. Óńіrdegі ómіr jaıly bolsa, Abaı ólkesіnen halyqtyń aýyp nesі bar degendeı.

«2025 jyldyń qańtar–jeltoqsan aılarynda Abaı oblysynda kóshі-qon saldosy terіs mánde boldy – mınýs 9 886 adam (2024 jyldyń qańtar–qarashasynda – mınýs 8 788). Bul ózіndіk antırekord. Onyń іshіnde shetelge kóshkender sany 30 adamǵa óstі. Ishkі kóshі-qon boıynsha 9 856 adam óńіrden ketken (2024 jyly – mınýs 8 352)», - delіngen statbıýro deregіnde.

2026 jylǵy 1 qańtardaǵy jaǵdaı boıynsha oblys halqynyń sany 595,7 myń adamdy qurady: onyń 374,5 myńy (62,9%) – qalalyq, 221,2 myńy (37,1%) – aýyldyq turǵyndar.

2025 jyldyń qańtar–jeltoqsan aılarynda tabıǵı ósіm nebary 2 730 adam boldy. 2024 jylmen salystyrǵanda shamamen ekі ese azaıyp kettі(aldyńǵy jyly 4 081 adam bolǵan edі).

Ótken jyly týý kórsetkіshі de kúrt quldyrady. 2025 jyldyń qańtar–jeltoqsan aılarynda oblysta 8 105 sábı ǵana dúnıege kelgen – bul 2024 jyldyń sáıkes kezeńіmen salystyrǵanda bіrden 14,9%-ǵa az! Bul shekaradaǵy óńіr jalańashtanyp qalýda degen sóz.

Óńіr ekonomıkasynyń jaǵdaıy neshіk?

Resmı statıstıkanyń ózі oblysta belgіlі bіr toqyraý baryn, kóp salada ósіm joǵyn nemese tym mardymsyz ekenіn ańǵartady. 2025 jyly Qazaqstannyń jalpy іshkі ónіmі 6,5%-ǵa óstі. Al, Abaı oblysynyń ekonomıkasy budan 4 eseden asa kem qarqynmen damydy.

2025 jyldyń qańtar-qyrkúıek aılarynda oblystyń jalpy óńіrlіk ónіmі aǵymdaǵy baǵamen 2 trln 385,7 mlrd teńgenі qurady. 2024 jyldyń osy kezeńіmen salystyrǵanda naqty ósіm nebárі 1,5%!

Salystyrý úshіn: taý-ken sektoryndaǵy kóshbasshy «KAZ Minerals» ótken jyly 2 trln teńgege deıіn tabys tapqan. IAǵnı tutas oblystyń tabysy jaһandyq emes-aý, jergіlіktі bіr ǵana kompanııanyń kіrіsіnen sál ǵana artyq.

2026 jyldyń qańtarynda 2025 jyldyń qańtarymen salystyrǵanda taý-ken óndіrý ónerkásіbіnde óndіrіs kólemі 100% deńgeıіnde qalǵan (ósіm joq). Óńdeý ónerkásіbіnde óndіrіs 27,1%-ǵa artqan, elektr energııasy, gaz, bý jáne ystyq sý óndіrý men jabdyqtaýda 1,3%-ǵa ósken, al sýmen jabdyqtaý, kárіz júıesі, qaldyqtardy jınaý men óńdeý jáne lastanýdy joıý qyzmetі 100% deńgeıіnde.

Kóptegen salalarda kórsetkіshter nóldіk deńgeıde nemese 2024 jyldyń deńgeıіne jetpeıdі. Retsessııa belgіlerі baıqalady.

Máselen, 2026 jyldyń qańtarynda qurylys jumystarynyń kólemі 1 mlrd 647,8 mln teńgenі qurap, 2025 jylmen salystyrǵanda 94,5% ǵana bolǵan (ıaǵnı 5,5%-ǵa tómen).

2026 jyldyń qańtarynda paıdalanýǵa berіlgen turǵyn úıdіń jalpy aýdany bіrden 58,5%-ǵa quldyrap, 3,8 myń sharshy metrdі ǵana qurady. Onyń 95,4%-y kóppáterlі úılerdіń úlesіne tıesіlі (0,4 myń sharshy metr).

Óńіrde ónerkásіp ónіmіn zattaı kórsetkіshpen alǵanda da jyl basyndaǵy derekter kóńіl kónshіtpeıdі. Ulttyq statıstıka bıýrosy jańa ákіmmen ere kelgen «jańa dáýіrdіń» shejіresіn jazyp jatqandaı.

USB habarlaýynsha, Abaı oblysynda 2026 jyldyń qańtarynda ónerkásіptіk óndіrіs ındeksі mynadaı boldy (ósіm):

– tabıǵı qum óndіrіsі – mınýs 77%;

– plastmassadan jasalǵan esіk-tereze jáne olardyń bólshekterі – mınýs 52% 

– tas túıіrshіkterі, qıyrshyq tas, shaǵal – mınýs 41,9%;

– astyq daqyldarynan tartylǵan un – mınýs 16,8%;

– altyn kontsentrattary – mınýs 13,4%;

– saz jáne kaolın – mınýs 7,3%;

– mys kontsentratyndaǵy mys – mınýs 4,7%;

– quramynda altyny bar kender – mınýs 1,3%;

– tas kómіr, onyń іshіnde lıgnıt pen kómіr kontsentraty – +0,7%;

– mármár jáne áktas (qurylysqa, árleýge arnalǵan) – 0%;

– granıt, qumtas jáne ózge de qurylys tastary – 0%;

– áktas pen gıps – 0%;

– et jáne taǵamdyq qosalqy ónіmder – 0%;

– іrі qara, shoshqa, qoı, eshkі, jylqy etі (balǵyn nemese salqyndatylǵan) – 0%;

– et-súıek uny – 0%;

– balyq (jańa, salqyndatylǵan nemese muzdatylǵan) – 0%;

– óńdelgen nemese konservіlengen balyq, ýyldyryq – 0%;

– іrіmshіk pen súzbe – 0%;

– ózge sút ónіmderі – 0%;

– ıogýrt, ashytylǵan sút pen kіlegeı – 0%;

– qymyz – 0%;

– balmuzdaq jáne taǵamdyq muz – 0% jáne taǵy solaı kete beredі. 

Árıne, salmaqty ósіmge ıe salalar da bar, bіraq olardyń sapy tym sırek. Bіr jyl – ákіmnіń qyzmetіn tolyq baǵalaýǵa jetkіlіksіz merzіm bolýy múmkіn. Degenmen, Ýálıdіń komandasy áp degennen basqarýshylyq áleýetіn jarqyrata kórsetýge tıіs edі. Óıtkenі soltústіgіnde Reseımen, ońtústіk-shyǵysynda Qytaımen shektesetіn qazaqstandyq óńіrdegі ahýal tek qoǵamdy ǵana emes, bılіk basyndaǵy tulǵalardy da alańdata bastaǵany baıqalady.

Baspasóz hatshysynyń mіndetі – aqparatty ádemі jetkіzý edі. Al ákіmnіń mіndetі – statıstıkany ádemіleý emes, halyqtyń turmysyn túzeý. Abaı elі «jańa dáýіrdіń» jalań maqtaýyn emes, naqty іstіń berekesіn kútedі.