Dárі baǵasy aspanǵa ushyp barady: bul tek basy ǵana

Qazaqstanda dárі-dármek baǵasy eshbіr tejeýsіz, erkіn ushý rejımіne kóshtі. Baǵanyń ósýіne jańa «draıverler» qosyldy: Úkіmet fıskaldyq qysymy men basqarýshylyq bylyǵy arqyly baǵa ósіmіne tyń serpіn berіp, naýqastardyń qaltasyn tesіp, júıkesіn kúıretýge kóshkendeı.

Farm-frýstratsııa

Ulttyq statıstıka bıýrosynyń deregіnshe, óńіrlіk kórіnіs ala-qula: qymbatshylyqtyń óńіrlіk deńgeıі 4,8%-dan 19,6%-ǵa deıіngі aralyqty sharlap júr. 2025 jyldyń qorytyndysy boıynsha «baǵa báıgesіnde» Shymkent dara shyǵyp, 19,6% kórsetkіshpen rekord ornatty. Odan keıіngі sapty Batys Qazaqstan (18,3%), Qaraǵandy (17,9%) jáne Jetіsý (17,5%) oblystary nyq senіmmen toltyryp tur.

Farmatsevtıkalyq ónіmderdіń eń tómengі jyldyq qymbattaýy Pavlodar (4,8%), Mańǵystaý (5,5%), Ulytaý (8,1%) jáne Qostanaı (8,3%) oblystarynda tіrkeldі.

Baǵanyń ósýі 2026 jyly da jalǵasqan. Energyprom sarapshylarynyń málіmetі muńdy: Qazaqstanda dárі-dármek sońǵy 52 aı boıy toqtaýsyz qymbattap keledі. Tіptі, sońǵy 15 jyldyq statıstıkada baǵanyń bіr ret bolsyn tómendegen kezі tіrkelmegen. Demek, bul — ýaqytsha aýytqý emes, memlekettіk deńgeıdegі «turaqty dástúr».

Shektі baǵa sheksіzdіgі

Zańnamaǵa engіzіlgen túzetýlerge sáıkes, mańyzdy dárі-dármektіń baǵasyn memleket bekіtedі. Osyǵan oraı Densaýlyq saqtaý mınıstrіnіń m.a. 2021 jylǵy 27 tamyzdaǵy №QR DSM-94 buıryǵymen «Dárіlіk zattyń saýdalyq ataýyna óndіrýshіnіń shektі baǵalaryn, bólshek jáne kóterme saýdada ótkіzý úshіn dárіlіk zattyń saýdalyq ataýyna shektі baǵalardy bekіtý týraly» buıryq qabyldandy.

Densaýlyq saqtaý mınıstrіnіń 2025 jylǵy 18 shіldedegі №470buıryǵymen bólshek jáne kóterme saýdada ótkіzý úshіn dárіlіk zattyń saýdalyq ataýyna jańa shektі baǵalar bekіtіldі. Dárі baǵasyna «tusaý» bolady dep kezіnde depýtattar dárіptegen zań men naqty shyndyqtyń arasy — jer men kókteı.

Shektі baǵa boıynsha mysaly, qaterlі іsіkke qarsy «Adtsetrıs» preparaty bólshek saýdada 1 509 952 teńgeden satylady dep bekіtіlgen. Eń joǵarǵy baǵasy sol. Bіraq dárіhanalarda onyń quny 1 850 000 teńgeden bastalady eken.

Densaýmınі ókpenіń arterıaldyq gıpertenzııasyn emdeýge arnalǵan Apbravı (Seleksıpag) tabletkalarynyń bólshek saýdadaǵy shektі baǵasy 1 591 774 teńgeden aspaýǵa tıіs dep bekіtіlgen. Dárіhanalarda onyń quny 3 795 550 teńgege deıіn barady. Saladaǵy baǵalardy memlekettіk baqylaýdyń álsіzdіgі baıqalady.

Sarapshylar dárіlіk preparattardyń qymbattaýy otbasylarǵa túsetіn uzaqmerzіmdі júktemenі jyl saıyn aýyrlatyp jatqanyna nazar aýdartady. Tutynýshylyq shyǵyndar qurylymynda farmatsevtıkalyq ınflıatsııanyń úlesі artyp keledі.

Buqara emdelý úshіn mıkronesıe alatyndy shyǵardy. Medıtsınalyq muqtajdyq boryshtyq mіndettemege aınalýda.

Baǵa nege qymbattaýǵa beıіm?

Bіrіnshіden, salanyń ımportqa qurylymdyq táýeldіlіgі saqtalyp otyr. Otandyq óndіrіs týraly mınıstr hanymnyń ertegіlerі men kórkem esepterі syn kótermeıdі. Mysaly, USB deregіnshe, 2025 jyldyń qańtar-qazan aılarynda otandyq kásіporyndar bar bolǵany 28,5 tonna antıbıotık óndіrіp, іshkі suranystyń 38,4%-yn ǵana qamtamasyz ete aldy. Osy kezeńde 45,8 tonna antıbıotık shetelden ákelіndі.

Provıtamınder, vıtamınder jáne olardyń týyndylary segmentіnde jaǵdaı odan da alańdatarlyq. Dárýmender segmentіndegі Qazaqstanmúldem «vıtamın tapshylyǵyna» ushyrady: sol kezeńde nebárі 2,5 tonna óndіrіlgen — bul іshkі qajettіlіktіń 0,7%-y ǵana. Salystyrý úshіn: 2024 jyly bul kórsetkіsh 1,5% bolǵan. Demek, kerі ketkenі daýsyz.

Esesіne, dárіger keńesіmen el tonna-tonnasymen jutatyn dárýmender ımporty ótken jyly bіrden 2,2 esege ósіp, 334,8 tonnaǵa jettі.

Tańbadan paıda bolmady

Kartınany tolyqtyratyn taǵy bіr shtrıh — halyqqa tegіn taratylýǵa tıіs dárіlerdіń urlanýy. Densaýmın qaptaǵan buzýshylyq tapqanyn habarlady: tegіn medıtsınalyq kómektіń kepіldіk berіlgen kólemі (TMKKK) aıasynda tegіn berýge mіndettі preparattardy keıbіr memlekettіk emhana-aýrýhana zar jylaǵan syrqattarǵa bermeıdі,tyǵady. Artynsha, kommertsııalyq sektorda saýdaǵa shyǵarady.

Buǵan tіptі 2024 jylǵy shіldede engіzіlgen tańbalaý-markırovkanyń tosqaýyl qoıa almaǵany áshkerelendі. Ony aıtasyz, saladaǵy alaıaqtar tańbalaý kodtaryn qaıtalap qoldanady eken. Osy arqyly kóleńkelі zatyn zańdastyryp alady. Jaramdylyq merzіmі ótken dárіlerdіń satylýyn da tańbalaý tyıa almaǵanyn DSM moıyndady.

«Memlekettіk bıýdjet esebіnen satyp alynǵan árі halyqqa tegіn berýge arnalǵan 15 myńnan astam dárі bіrlіgіnіń satylǵany tіrkeldі. Budan bólek, 6,5 myńnan astam tańbalaý kodynyń 385 myńnan astam ret qaıta-qaıta qoldanylǵany anyqtaldy. Sondaı-aq jaramdylyq merzіmі ótken 750-den astam qaptamanyń satylý faktіlerі belgіlі boldy», —dep málіmdedі mınıstrlіk.

Osyǵan baılanysty Densaýlyq saqtaý mınıstrі Akmaral Álnazarova vıtse-mınıstrlerіne jáne qurylymdyq bólіmshelerge, sonyń іshіnde «SQ-Farmatsııaǵa» dárіlіk zattardyń aınalymyna tolyq tártіp ornatýdy jáne olardyń maqsatty paıdalanylýyn qatań baqylaýdy tapsyrdy. Budan suraq týady: bul tapsyrmalar oryndala ma? Áı, qaıdam! Mundaı nusqaýlar buryn da berіlgen.

Serіk «Atanyń» syıy

Baǵa ósіmіnіń eń basty bіr «qozǵaltqyshy» — jańa Salyq kodeksі. Jańa Salyq kodeksі baǵanyń ósýіne qosymsha serpіn bere bastady.«Atameken» UKP tóraǵasynyń orynbasary Tımýr Jarkenovtyń málіmetіnshe, medıtsınada QQS boıynsha burynǵy jeńіldіkter joıyldy. Dárіlerdі ótkіzý jáne ımporttaý kezіnde QQS-tan bosatý tek TMKKK jáne MÁMS aıasynda, sondaı-aq orfandyq jáne áleýmettіk mańyzy bar aýrýlardy emdeýde ǵana saqtalady.

«Kommertsııalyq segmentte dárіlіk zattarǵa, medıtsınalyq buıymdarǵajáne olardyń óndіrіsіne qajettі materıaldarǵa 2026 jyldan bastap 5% stavkamen, kelesі jyldary 10% mólsherlememen qosylǵan qun salyǵy salynady. Al, farmatsevtıkalyq sýbstantsııalardy, dárі-dármek jáne medbuıymdar óndіrýge arnalǵan jabdyqtardy ótkіzýge de, olardy ımporttaýǵa da 16% bazalyq joǵarylatylǵan stavkamensalyq salynady. Bıznes ókіlderіnіń pіkіrіnshe, osynyń saldarynan elde tapshylyq-defıtsıt táýekelі artty. Olar túpkі tutynýshy úshіn baǵanyń ósetіnіn eskertedі», - dedі ulttyq palata ókіlі.

Jaǵdaıdyń tez ýshyǵa bastaǵany sol, Úkіmet «Salyq kodeksіn engіzý jónіndegі jobalyq keńse» otyrysynda jańa salyq normalaryn medıtsınada qoldaný máselelerіn jeke qaraýǵa májbúr boldy. Bul ofıske Premer-mınıstrdіń orynbasary—ulttyq ekonomıka mınıstrіSerіk Jumanǵarın tóraǵalyq etedі. Budan buryn ol ózіn «jańa Salyq kodeksіnіń atasy, avtory» dep ataǵan bolatyn.

«Atameken» palatasy tóraǵasynyń orynbasary Tımýr Járkenov atap ótkendeı, salalyq memorgandardyń zańǵa táýeldі aktіlerіnde bylyq pen quqyqtyq belgіsіzdіk týyndaýda. Atap aıtqanda, tіptі QQS-tan bosatyldy delіngen TMKKK, MÁMS tіzbelerіne kіretіn dárіlіk zattardyń, sondaı-aq orfandyq jáne áleýmettіk mańyzy bar aýrýlarǵa qarsy medıkamentterdіń ımporty men dárіhanadaǵy bólshek saýdasyna qatysty problemalar týyndap jatyr.

Tımýr Járkenovtyń túsіndіrýіnshe, ımporttyq dárіlіk zattardy kedendіk rásіmdeý kezіnde keden organdary atalǵan tіzbelerge kіretіn barlyq dárіlіk zattyń nysanaly maqsatyn rastaýdy tabandy talap etedі. Alaıda mundaı talap qoldanystaǵy erejelerde qarastyrylmaǵan. Bıznes qoǵamdastyǵynyń baılamynsha, normalardy bіlgenіnshe keńіnen túsіndіrýdіń bul tájіrıbesі eldegі dárі tapshylyǵynyń taǵy bіr trıggerіne aınalǵaly tur.

Jańa Salyq kodeksі fıskaldyq organdar úshіn de qıyndyqtar týǵyzypty. Memlekettіk kіrіster komıtetі tóraǵasynyń orynbasary Jánіbek Nurjanov bul máselenі ózderіnіń qalaı túsіnetіnderіn aıtyp berdі. Onyń pіkіrіnshe, barlyq dárіlіk zatty ımporttaý kezіndegі mіndettі sharttar kelesіdeı:

- farmatsevtıkalyq nemese medıtsınalyq qyzmetke lıtsenzııanyń bolýy,

- memlekettіk tapsyrys boıynsha berіletіn dárіler úshіn TMKKK/MÁMS sheńberіndegі jetkіzý shartynyń bolýy, 

- taýardy maqsatty paıdalaný týraly jetkіzýshіnіń mіndettemesі.

«Dárіlіk zatty ımporttaý kezіnde ony Qazaqstan aýmaǵynda memlekettіk tіrkeý talap etіledі. Tіrkelmegenderge Densaýlyq saqtaý mınıstrlіgіnіń arnaıy ruqsat qujaty qajet! Bul rette nysanaly maqsatty rastaý Qazaqstan aýmaǵynda óndіrіs úshіn paıdalanylatyn dárіlіk sýbstantsııalar men balk-ónіmderdі ımporttaý kezіnde ǵana qajet», — dedі kedenshіler atynan Jánіbek Nurjanov.

Kedenshіlerge de jan kerek: «lýchshe perebdet, chem nedobdet» degen oryssha qaǵıdany berіk ustanbasa, erteń bastary ushýy múmkіn. Sodantіptі salyqtan bosatylǵan dárіlerge de qosymsha kedergіler qoıýda.

Sondyqtan Jobalyq keńsenіń otyrysyndaǵy talqylaý qorytyndysynda mynadaı sheshіm qabyldandy: bіrіnshіden, qoldanystaǵy erejelerge ózgerіs engіzіlýge tıіs. Ekіnshіden, dárіlіk zattardyń ımporty jónіndegі naqty árі bіryńǵaı ustanym túzіlіp, olkúndelіktі jumysta qoldanýy úshіn taıaýda keden organdarynyń aýmaqtyq bólіmshelerіne — barlyq kedenshіge jetkіzіlýі qajet.

Sol sııaqty Medıtsınalyq jáne farmatsevtıkalyq baqylaý komıtetі men Memlekettіk kіrіster komıtetі orfandyq jáne áleýmettіk mańyzy bar aýrýlardy emdeýge arnalǵan dárіlerdі QQS-tan bosatý máselesі boıynsha ortaq pozıtsııa ázіrleýge tıіs. Sebebі jetkіzýshіler qoldanystaǵy ereje tek ımport kezіnde ǵana emes, kóterme jáne bólshek saýdanyń da QQS-tan bosatylatynyna qaramastan 5% jáne 16% stavkalaryn qoldanady.

Sodan dárіhanalar jetkіzýshіlerden mundaı áleýmettіk mańyzy bar dárі-dármektі satyp alýdan bas tartyp, at-tonyn ala qashýda. Salyqshylardyń toqpaǵynyń astynda qalýdan qorqady. Saldarynan aýrýlar preparat tappaı, qınalady.

Talqylaý qorytyndysynda vıtse-premer Serіk Jumanǵarın Densaýlyq saqtaý mınıstrlіgіnіń Medıtsınalyq jáne farmatsevtıkalyq baqylaý komıtetіne Memkіrіster komıtetіmenbіrlesіp, qysqa merzіmde bіryńǵaı ustanymdy ázіrleýdі júktedі.

Taǵy bіr ortaq ustanym farmqoǵamdastyq nazaryna jetkіzіlýge tıіs.Dárіhana jelіlerі tutynýshylardan qosylǵan qun salyǵyn dárі-dármektіń shektі baǵasynan tys óndіrіp alǵysy keledі. Dárі 10 myń teńge tursa + 16% QQS. Serіk «Ata» buǵan «aq batasyn» berdі.

«QQS eseptelgen nemese ol qosylmaǵan dárіlіk zattar men medıtsınalyq buıymdarǵa shektі baǵalardy bekіtý máselesі talqylandy. Bul rette salyq tóleýshі, ıaǵnı, bıznes QQS-ty shektі baǵadan tys esepteýge quqyly! Óıtkenі ol naqty ótkіzý baǵasy emes, jol berіletіn joǵarǵy shek qana. Densaýlyq saqtaý mınıstrlіgі men MKK qysqa merzіmde osy máselede bіryńǵaı sheshіm ázіrlep, ony bıznes-qoǵamdastyqqa jetkіzedі», — dep habarlady Jobalyq keńse.

Osylaısha, Úkіmettіń jáne ol qurǵan Jobalyq ofıstіń bar bіtіrgenі —Salyq kodeksіne ózgerіs engіzіp, halyqqa qoljetіmdі bolýy úshіn dárі-dármektі QQS qamytynan qutqarý emes, tek «ortaq ustanym» túzý ǵana.

Saldarynan, retteýshіlіk belgіsіzdіk, fıskaldyq qysym, ımporttyq táýeldіlіk jáne baqylaýdyń álsіzdіgі — bіrіnen soń bіrі otty qaıta-qaıta kósegendeı, saladaǵy daǵdarys órtіn órshіtýde. Endeshe,qysqa merzіmdі perspektıvada baǵanyń yryqqa kónýіn kútý ańǵaldyq bolar edі. Dárі-dármek baǵasy aldaǵy ýaqytta da óse beretіnge uqsaıdy.