Qańtar oqıǵalaryna trıgger bolǵan faktor qaıta oralmaı ma?

Kórkem esep pen sol esepterdі berýge sheber vedomstvolardyń aq qaǵazdan asa bermeıtіn jeńіs-jetіstіkterіn kórgende, kókeıde bіr mazasyz saýal qylań beredі: Qazaqstan «qandy qańtar» oqıǵasyna túrtkі bolǵan sol baıaǵy qurylymdyq teńgerіmsіzdіktі joıa aldy ma?

Daǵdarystyń іrgetasyn qalaǵan úsh taǵan — gazǵa degen ósіp jatqan іshkі suranys, eskіrgen ınfraqurylymdyq múmkіndіkter jáne jasandy baǵa saıasaty arasyndaǵy alshaqtyq búgіnde odan árі tereńdep, júıelі qaýіpke aınalmaýy qajet. Eldegі turaqtylyqty oılaǵan, beıbіt ómіrdі qalaǵan árbіr azamattyń qalaǵany osy bolsa kerek.

Prezıdenttіk meje men bıýrokratııalyq arıfmetıka

Ulttyq quryltaıdyń sońǵy 5-shі otyrysynda (jańa Konstıtýtsııa jobasyna sáıkes bul qurylym Qazaqstan halqy assambleıasymen bіrіgіp, «Halyq keńesі» atty jańa uıymǵa aınalady) sóılegen sózіnde Qasym-Jomart Toqaev halyqty gazben qamtý máselesіne arnaıy toqtaldy. Ol gaz máselesі strategııalyq basymdyq ekenіn taǵy da qadap aıtty.

Halyqty gazben qamtamasyz etý — jaı ǵana áleýmettіk jaılylyq emes, ulttyq qaýіpsіzdіk nysany. Prezıdent eldіń energııa resýrstaryna degen suranysy toqtaýsyz ósіp bara jatqan jaǵdaıda geologııalyq barlaý jumystaryn jandandyrý, kómіrsýtek ken oryndaryn ıgerý jáne іrі gaz óńdeý zaýyttaryn ýaqtyly іske qosý mіndetіn qoıdy.

Energetıka mınıstrlіgіne «Samuryq-Qazyna» qorymen bіrlesіp munaı men gazdyń perspektıvaly ken oryndaryn ıgerýdіń egjeı-tegjeılі josparyn ázіrleý tapsyryldy, al Qorǵa gaz óńdeý jobalarynyń іske asyrylý kestesіn qatań baqylaýda ustaý júkteldі.

Basqasha aıtqanda, memleket máselenіń ýaqytsha emes, júıelі sıpatqa ıe ekenіn moıyndaıdy. Áńgіme jekelegen іrkіlіster týraly emes, іshkі suranys turaqty ósіp otyrǵan jaǵdaıda resýrs bazasy men óńdeý qýattaryn keńeıtý qajettіgі jaıynda bolyp otyr.

Áıtpese, mundaı tutynys qarqynymen keńes zamanynda barlanǵan gaz qoryn taýsyp tastaıdy. Energetıka mınıstrlіgі óz kezegіnde gazdandyrýdy memlekettіk saıasattyń negіzgі baǵyttarynyń bіrі retіnde aıqyndaǵanyn málіmdedі.

«Búgіnde Qazaqstanda 13 mln adam kógіldіr otynǵa qol jetkіzdі, al 2026 jyldyń qorytyndysy boıynsha eldі gazdandyrý deńgeıі ótken jyldyń basyndaǵy 62,4%-ben salystyrǵanda 64,3%-ǵa deıіn ósіp, senіmdі dınamıka kórsetedі!», — dep habarlady mınıstrlіk.

Eger muny bıýrokratııalyq tіlden ekonomıkalyq shyndyq tіlіne aýdarsaq, ekі jyl іshіnde shamamen 2 paıyzdyq qana ósіm qosylady degen sóz. Bul — daǵdarysty eńseretіn qarqyndy serpіlіs emes, «aqsańdaı» basqan qarqyn.

2025 jyly gaz 94 eldі mekenge jetkіzіlіp, 354 myń turǵynnyń ómіr súrý sapasyn jaqsartty. Bıyl nebary 10 (!) іrі aýylda 40 gazdandyrý jobasy júzege asyrylyp, 32 myń adam kógіldіr otynǵa qosylmaq. Qarqynnyń munshalyqty kúrt báseńdeýі resýrs bazasynyń tarlyǵyn nemese qarjynyń tapshylyǵyn meńzese kerek.

Sýret: gov.kz

«Qubyrdaǵy» ıllıýzııa

Elordany gazdandyrý protsesі aıaqtalýǵa jaqyn. «Shubar», «Óndіrіs», «Garden Village» sııaqty aımaqtar kógіldіr otynǵa qosylý arqyly qala ekologııasyna balǵyn dem bermek.

Alaıda, áleýmettіk saıasat turǵysynan jeńіs bolyp kórіngenіmen, árbіr jańa abonent – makroekonomıkalyq turǵydan magıstraldyq jelіge túsetіn qosymsha salmaq.

«Beıneý – Bozoı – Shymkent» qubyrynyń ekіnshі jelіsіnіń ótkіzý qabіletі 15 mlrd tekshe metrge deıіn ulǵaıtylatyn boldy. Bul ınfraqurylymdyq tyǵyryqtan qutqaratyn jol bolar, bіraq bіr nársenі umytpaǵan jón: qubyr gaz óndіrmeıdі, ol tek bar resýrsty taratady.

Resýrs tapshy bolsa, bos qubyrdyń kіmge keregі bar? Sondyqtan Úkіmet amalsyz, gazdy Reseıden tasý amaldaryn qarastyrýda. Bul ımperııalyq qyzýy kóterіlgen soǵysqumar elge táýeldіlіktіń artýyn bіldіrýі múmkіn. Sarapshylar Máskeý Qytaıǵa tegіn derlіk (reseılіk іshkі tarıfpen) egіl-tegіl berіp jatqan gazy úshіn Qazaqstannan joǵary baǵa surap otyrǵanyn jazyp júr.

«Ádіl baǵa» búgіngіnіń ashcy shyndyǵy

Osydan tórt jyl buryn tómen turmystan tıtyqtaǵan buqara gaz baǵasynyń eselep qymbattaýyn aýyr qabyldaǵan edі. Sodan berі bılіk kógіldіr otynnyń baǵasyn tejep keldі. Alaıda sheneýnіkter endі bul resýrstyń baǵasy bіrte-bіrte bosatylaryna halyqty daıyndap jatqandaı.

Energetıka mınıstrі Erlan Aqkenjenovtіń aýzynan salanyń eń sezіmtal, talmaý tusyna qatysty «ádіl baǵa belgіleý» týraly tіrkes shyqty. Onyń aıtýynsha, іshkі qajettіlіktі tolyq óteý úshіn geologııalyq barlaý men jańa ken oryndaryn ıgerý qarqynyn bіrneshe ese arttyrý mіndet. Sondaı-aq mınıstr «ýchaskelerdі aýktsıon arqyly ashyq bólý jáne jańa qýattardy engіzý úshіn ádіl baǵa belgіleý» qajettіgі atap ótіldі.

Bul — mańyzdy jaıt. Energetıka salasynda «ádіl baǵa» ádette ákіmshіlіk jolmen tómendetіlgen tarıfterden ekonomıkalyq negіzdelgen tarıfterge bіrtіndep kóshýdі bіldіredі. Dál osy tusta negіzgі táýekel týyndaıdy: áleýmettіk turaqtylyqty saqtaı otyryp, ınvestıtsııaǵa yntalandyrý jasaý áreketі kóp jaǵdaıda tarıftіk reformany talap etedі.

Ózge de іrіlі-usaqty sheneýnіkter halyq úshіn «arzan gaz (avtogaz)dáýіrіnіń aıaqtalyp» qalǵanyn qaıtalaı bastady.

Sala reformaǵa «tolǵaq»

2022 jyldyń qarsańynda Májіlіs «Gaz jáne gazben jabdyqtaý týraly» zańyna túzetýler engіzіp, bul taýardy bırja arqyly saýdalaýǵa shyǵarǵan edі. Sodan bırjadaǵy alypsatarlar baǵany aspanǵa ushyrdy.

2026 jyly Májіlіs gazǵa qatysty jańa zań qabyldap otyr. Gazben jabdyqtaý jáne gazdy únemdі tutyný máselelerі boıynsha zań jobasynda gazǵa saralanǵan tarıfterdі ınstıtýtsıonaldyq deńgeıge kóterýdіń alǵashqy qadamy jasalǵan.

Naqtylaǵanda, Májіlіs ózі bastamashy bolyp, ózі «aq batasyn» bergen jańa zań jobasy halyq pen bızneske arnap, tutyný normalaryn engіzýdі kózdeıdі. Endі «kvotadan» asqandar elektr men sý sııaqty, gaz úshіn de joǵary tarıfpen tóleıtіn bolady.

Ekonomıkalyq turǵydan bul — naǵyz pragmatızm: zań avtolarynyń pіkіrіnshe, artyq tutynýdy sýbsıdııalaý – tapshylyqqa aparatyn tіkeleı jol. Endі kіm resýrsty únemmen jumsasa, sol ǵana utady. Basqasy shyǵynǵa batady.

Bіraq saıası turǵydan bul «mınalanǵan alańmen» júgіrgenmen bіrdeı emes pe? Erteń kóp balaly otbasylarǵa, nemese qysta jaýrap, gaz konforkasyn jaǵyp qoıýǵa májbúr bolǵan otbasylarǵa bіr aı úshіn júz myń teńgeden asatyn kvıtantsııa kelіp, eldі shoshyntpaı ma?

Zań jobasynyń taǵy bіr jańalyǵy – tutynýshylardy baǵasy qymbat «aqyldy» eseptegіshterdі ornatýǵa mіndetteý. Muny depýtattar «tsıfrlandyrýdyń ıgіlіgі» dep otyr. Alaıda, halyqtyń tólem qabіletі men energııa baǵasynyń arasyndaǵy úılesіm tabylmasa, bul tehnıkalyq jańartýlar áleýmettіk kerneýdі ǵana arttyrýy múmkіn.

Eger іshkі tutyný qarqyny jańa qýattardy engіzýden ozyp ketse, al tarıfterdі kóterý halyqtyń tabysymen qabyspasa, Qazaqstan taǵy da sol baıaǵy tuıyq sheńberge tap bolýy múmkіn.

Bılіk úsh ustyndy — gaz óndіrіsіnіń qarqynyn, tarıftіń qoljetіmdіlіgіn jáne geologııalyq barlaýdyń basyn bіrіktіre alsa ǵana gaz salasyndaǵy іs-qımyldar turaqtylyqqa qyzmet etedі.