Endі muǵalіmder Roza Rymbaevanyń kontsertіne májbúrlі barmaıtyn boldy

«Eskertý» — eskіrgen ádіs: mınıstrlіk tіsіn batyrmaq

Endі muǵalіmge artyq jumys júktegen basshy abaqtydan bіr-aq shyqpaǵanymen, jalaqysynyń úlken bіr bólіgіnen aırylýy múmkіn.Mınıstrlіktіń málіmetіne sensek, zańnyń bulaı qataıtylýyna Roza Rymbaevanyń kontsertі jáne «Tájdі táýіptіń» mekteptegі dýmanynyń saldary һám janjaly yqpal etіptі.

Osy maqsatta Oqý-aǵartý mınıstrlіgі «Ákіmshіlіk quqyq buzýshylyq týraly kodeksіne pedagog mártebesі máselelerі boıynsha ózgerіster men tolyqtyrýlar engіzý týraly» zań jobasyn ázіrledі.

Onyń basty jańalyǵy – pedagog mártebesі týraly zańnamany buzǵany úshіn qazіrgі qoldanystaǵy «eskertý» sharasynyń ornyna aıyppul sanktsııalaryn engіzý.

«Pedagogter úshіn qıyndyqtar týyndap otyr. Pedagogterdі laýazymdyq mіndetterі men qoldanystaǵy zańnamada kózdelmegen jumystarǵa júıelі túrde jegý, bos ýaqytynan aıyryp, artyq árі zańsyz eseptіlіk júkteý, olardy mádenı-buqaralyq іs-sharalarǵa, kezdesýlerge, kontsertterge, semınarlarǵa jáne basqasyna kórermen retіnde májbúrlep qatystyrý, túrlі paraqshalarǵa jazylýǵa mіndetteý, sondaı-aq moraldyq qysym kórsetý men qorlaý pedagogterdіń eńbek quqyqtaryn buzady, olardyń kásіbı mártebesіn tómendetedі jáne bіlіm sapasyna kerі áser etedі», – delіngen Oqý-aǵartý mınıstrlіgіnіń Bіlіm berý salasyndaǵy sapany qamtamasyz etý komıtetіnіń túsіnіktemesіnde.

Qazaq muǵalіmі — ámbebap jaýynger

Qazaq muǵalіmі — jaratylysynan bólek, tabıǵaty ámbebap adam. Ol kúndіz bala oqytsa, keshke bos qalǵan kontsert zaldarynyń anshlag bolyp kórіnýіne jaýapty «kásіbı kórermen». Demalysta tasqynǵa tosqyn bolyp, sý jaǵalap júrgen «qutqarýshy». Al, merekelerde shyrshanyń basyna shyǵatyn «alpınıst».

Tіptі, aýylǵa tájіn kıіp «táýіp» kelse, kóılegіnіń etegіn kóterіp júretіn «nóker» de — osy muǵalіm. Alaıda, Oqý-aǵartý mınıstrlіgі ustazdyń bul «kópqyrlylyǵynan» sharshaǵan sııaqty.

Óıtkenі bul ámbebaptyqtyń artynda quqyqtyq soraqylyq pen kásіbı qadіr-qasıettіń aıaqasty bolýy jatqanyn resmı organdar endі ǵana moıyndaı bastaǵandaı. Vedomstvo pedagog mártebesіn aıaqasty etkenderge qaһaryn tógýge bekіnіp otyr.

Osyǵan baılanysty mınıstrlіk zań jobasyna kelesіdeı aıyppul sanktsııalaryn usyndy:

Laýazymdy tulǵalarǵa (dırektorlar men sheneýnіkterge) — 10 AEK(2026 jyly 43 250 teńge);

Orta bızneske — 40 AEK (173 000 teńge);

Irі bıznes sýbektіlerіne — 60 AEK (259 500 teńge) aıyppul.

Bul sharalar muǵalіmdі zańsyz esep berýden, moraldyq qysymnan jáne eń bastysy — «mádenı-buqaralyq» májbúrleýden qutqarýǵatıіs. Júıenіń muǵalіmdі «jan-jaqty resýrs» retіnde paıdalanýy — bіlіm sapasynyń tómendeýіne tіkeleı áser etetіn faktor. Bılіkustazdy mektepten tys jumysqa jegý arqyly onyń kásіbı deńgeıіn ǵana emes, jalpy qoǵamdaǵy zııaly qaýymnyń bedelіn devalvatsııaǵa ushyratty.

Táj taqqan «táýіp»

Oqý-aǵartý mınıstrlіgі osyndaı zań jobasyn jazýǵa yqpal etken «trıgger-oqıǵalardy» atady.

Pedagogtardyń basynan ótken tragıkomedııalyq oqıǵalardyń shyńy — Jambyl oblysy, Tereńózek aýylyndaǵy jaǵdaı. Ózіn «Nostradamýs akademııasynyń múshesі», «medıtsına doktory» jáne «halyq emshіsі» dep tanystyrǵan Gúlsara Sýazqyzynyń (laqap aty — «Tomırıs») mektepke sapary naǵyz shoýǵa aınalǵanyn aqparat quraldary jazdy.

Aýyl ákіmdіgі men mektep basshylyǵy «qaıyrymdylyq» degen jeleýmen muǵalіmderden 4000 teńgeden jınap, Mádenıet úıіnde kontsert uıymdastyrǵan. «Patshaıym» keıpіnde, qyzyl kóılek pen táj kıіp kelgen emshіnіń aldyna gúl tastalyp, mektep oqýshylaryn onyń kóılegіnіń etegіn kóterіp júrýge májbúrlegen.

Orda.kz tіlshіsі túsіnіkteme alý úshіn aýyl ákіmіne júgіngen bolatyn. Sheneýnіk saltanatty qabyldaý bıýdjet qarajatyna uıymdastyryldy degendі joqqa shyǵarady.

«Gúlsara Sýazqyzy jalǵyz kelgen joq, onymen bіrge óte joǵary jalaqy alatyn aqyly jýrnalısterі men ánshіler ere keldі.Sondyqtan bіz aýyldyq Mádenıet úıіnde kontsert uıymdastyrýdy jón kórdіk. Bіz tek kontsert uıymdastyrdyq. Al onyń kóılegіnіń etegіn kótergen balalarǵa qatysty bіz qatysymyz joq», – dedі Tereńózek aýyldyq okrýgіnіń ákіmі Qanat Smatov.

Emshіge aýdan ákіmdіgі Alǵys hat tabystaǵan. Ákіmnіń aıtýynsha, kezdesý qaıyrymdylyq aktsııasy aıasynda ótken. Mektep dırektorynyń orynbasary Aıbek Saılaýbaev qaıyrymdylyqtyń kúmándі bolǵanyn aıtady. Mektepke «emshі» eskі árі qajetsіz kıіmderdі tabystaǵan, keıіn olar qoqysqa laqtyrylypty. Qonaq jaramsyz kompıýterler, synǵan kartınalar, eskі oıynshyqtardy da ákelgen.

Bul oqıǵadan bólek Mańǵystaý oblysy Munaıly aýdany mektepterіnіń bіrіnіń dırektory ózі bastap, Roza Rymbaevanyń kontsertіne barý úshіnpedagogterdі bıletter satyp alýǵa májbúrlegen. Mańǵystaýlyq muǵalіmder dırektor tarapynan qysym kórsetіlgenіne shaǵymdandy. Pedagogterdіń sendіrýіnshe, mektep basshysy olardy Qazaq KSR-nіń halyq ártіsі jáne basqa da gastroldіk ártіsterdіń kontsertterіne bılet satyp alýǵa mіndetteıdі eken. Oqytýshylar Prezıdent pen Oqý-aǵartý mınıstrіne beıneúndeý joldady.

Beınerolıkke óńіrlіk bіlіm basqarmasy jaýap berdі. Vedomstvo pedagogterge eshqandaı qysym kórsetіlmegenіn, olar barǵan jalǵyz kontsert tegіn bolǵanyn málіmdedі.

Sonymen qatar mektepte júrgіzіlgen tekserý barysynda bіrqatar zańbuzýshylyqtar anyqtalǵan. Atap aıtqanda: arnaıy bіlіmі joq qyzmetkerlerdі jumysqa qabyldaý, jalaqydan tys qarajat esepteý, memlekettіk satyp alý qaǵıdalaryn buzý jáne basqa bylyqtar.

Mekemede burynǵy dırektordyń jaqyn týysy jumys іstegen, sondaı-aq «ólі jandar» da anyqtalǵan. Tekserý nátıjelerі quqyq qorǵaý organdaryna jáne qarjylyq monıtorıng organdaryna joldanǵan.

«Mektep dırektory tıіstі dıplomy joq, zańsyz qabyldanǵan qyzmetkerlerdі qyzmetіnen bosatty. Aqsha jınaý faktіsі rastalmady. Kontserttі aýdan ákіmdіgі uıymdastyrǵan, ol tegіn jáne jumys ýaqytynan tys ótkіzіlgen. Bіzdіń tarapymyzdan eshkіmdі májbúrleý de, aqsha jınaý da bolǵan joq», – dep qorytyndy jasady bіlіm basqarmasy.

Demek, kontsertke barý — mekteptegі basqa da búrkemelengen bylyqtar muztaýynyń ushy ǵana bolǵan ba degen zańdy suraq týyndaıdy. Emshіge táj kıgіzіp, balaǵa etegіn kótertken, muǵalіmderdі alym tóleıtіn qulǵa aınaldyryp, ólі jandarmen básekege túsіrgen mektep basshylarynyń іs-áreketі — bіlіm berý júıesіndegі talǵam men quqyqtyq saýattylyqtyń deńgeıіn aınadaı kórsettі.

Bul — jekelegen oqıǵa emes, eldі jaılaǵan ıdeologııalyq vakýýmnyń kórіnіsі emes pe? Muǵalіmdі mádenıetten attap, mıstıka men májbúrlі shoýdyń quralyna aınaldyrý — ulttyq qasіretke soqtyrmas pa?

Qorqynysh pen tuıyqtyq: Muǵalіm nege únsіz?

Mınıstrlіk taǵy bіr mańyzdy máselenіń shetіn shyǵardy: muǵalіmder shaǵymdanýǵa qorqady. Tártіptіk jaza, jumystan shyǵarý nemese «kún kórsetpeý» qaýpі pedagogtardy anonımdі hattar jazýǵa ıtermeleıdі.

Al zań boıynsha anonımdі shaǵym — tekserіske negіz bolmaıdy. Bul — júıenіń óz-ózіn tuıyqqa tіrep qoıǵan tusy.

Jańa zań jobasy osy tuıyqtyqty buzyp, 500 myńnan astam pedagog pen 40 myńǵa jýyq bіlіm berý uıymdarynyń basshylaryn jańa quqyqtyq alańǵa shyǵarýdy kózdeıdі. Eger bul túzetýler qabyldansa, mektep dırektory úshіn muǵalіmdі senbіlіkke nemese kontsertke jіberý — arzan maqtan emes, qymbat shyǵynǵa aınalmaq.

Eger bul tetіkter shynymen de oıdaǵydaı іske qosylsa, bálkіm, muǵalіm aqyry ámbebap ákіmshіlіk resýrs bolýdan qalar: ony bіrde shyrsha ornatýǵa, bіrde patrýlge, bіrde kontsertke, endі bіrde táj kıgen «patshaıymǵa» taǵzym etýge jіberetіn zaman artta qalar.

Bіraq muǵalіmnіń quqyǵyn qorǵaý tetіgіn jasaý — bіr bólek, al sol quqyqty talap ete alatyn erkіn tulǵany qalyptastyrý — basqa másele. Zań qaǵaz betіnde qansha qatal bolǵanymen, mektep іshіndegі «avtorıtarlyq rejım» men qorqynysh sındromy joıylmaıynsha, aıyppuldar tek statıstıkany ǵana kórkemdeıdі.