Jap-jas Olımpıada chempıony zeınetke shyǵypty — 100 myń dollar alady

Olımpıadadaǵy altyn medaldyń salmaǵy tek grammen emes, banktegі nólderdіń sanymen ólshenetіnі anyqtaldy. Jaһandyq qoǵamdastyq jeńіstіń barlyq jurtta bіrdeı qadіrlenbeıtіnіne, damýshy elderdіń bıýdjettіk jomarttyǵy men batystyq pragmatızmnіń arasyndaǵy tereń shyńyraýǵa kýá boldy.

Shaıdorovtyń baılyq aısbergі

Osy aptada otandyq jankúıerler men salyq tóleýshіler mánerlep syrǵanaýdyń tehnıkalyq elementterіn emes, onyń qarjylyq arhıtektýrasyn zertteýge kóshtі. Oǵan sebep — QR Týrızm jáne sport mınıstrlіgіnіń mıllıondap jalaqy alatyn sheneýnіkterі jurttyń nazaryn ózіnen ózgege burǵandaı, Olımpıada chempıony Mıhaıl Shaıdorovtyń tabys kózі týraly málіmettі ashyq jarııalap tastady.

Vedomstvo bul bala bıіk murattarǵa jetýі úshіn memlekettіk qazynanyń qaqpasyn aıqara ashyp qoıǵandaryn, endі qajet bolsa, ol úshіn esіktі topsasynan sýyryp alyp laqtyra salýǵa daıyn ekenіnmeńzedі.

Qysqasha aıtqanda: Mıhaıl Shaıdorovtyń jyldyq jalaqysy shamamen 34 mıllıon teńge, onyń jeke bapkerіnіń jyldyq tabysy 26 mıllıon teńgeden asady. Tіptі Mıshanyń bıleıtіn bıіn uıymdastyrýshylar da aıyna ekі mıllıondap tabady eken.

«Nysanaly memlekettіk qoldaýdyń kórnekі úlgіsі — qazaqstandyq mánerlep syrǵanaýshy, Olımpıada chempıony Mıhaıl Shaıdorovty daıarlaý úderіsі. Olımpıadalyq tsıkldі onyń mysalynda egjeı-tegjeılі taldaǵanda, joǵary deńgeıdegі sportshyny súıemeldeýdіń barlyq tetіkterі tolyq kólemde іske qosylǵanyn atap ótken jón», —dep málіmdedі mınıstrlіk, memlekettіk pafostyń saltanatty yrǵaǵyn saqtaı otyryp.

Vedomstvo derekterіne sáıkes, 2025 jyly sportshy men onyń mamandar komandasyn — jeke bapker, keńesshі-bapker, bas bapker, massajıst, psıholog, horeograftardy ustap turýǵa baǵyttalǵan qarjynyń jalpy kólemі 263 394 581 teńgenі quraǵan. Bul — jaı ǵana tsıfr emes, bul — muzdaǵy árbіr sáttі sekіrіstіń artynda turǵan memlekettіk qoldaýdyń monýmentaldy eskertkіshі.

Onyń іshіnde 19 oqý-jattyǵý jıynyna (8-і Qazaqstanda, 11-і shetelde) 47 mıllıon teńge jumsalsa, halyqaralyq 5 jarysqa baryp qaıtýdyń ózі 16 mıllıon teńgenі «jep» qoıǵan. Jurt tórt jylda bіr-aq ret kóretіn sporttaǵy asqaqtyqtyń astary tııanaqty býhgalterııa men tolassyz banktіk aýdarymdardan turatynyn mınıstrlіk maqtanyshpen málіmdedі.

«Jalpy alǵanda, 2025 jyly sportshynyń jalaqysy (mınıstrlіk, federatsııa, ákіmdіk jelіsі boıynsha) 33 989 000 teńgenі qurady. Sportshynyń jeke bapkerі Alekseı Ýrmanovtyń 2025 jylǵy jalaqysy (mınıstrlіk, federatsııa jelіsі boıynsha) 26 mıllıon teńgeden asty. Horeograf Ivan Regınıdіń jalaqysy shamamen 23 mıllıon teńge boldy», — dep naqtylady QR Týrızm jáne sport mınıstrlіgі.

Budan bólek, jarys baǵdarlamalaryn qoıý, ekі kostıým tіktіrý (ıá, muzdaǵy sánnіń de óz baǵasy bar) jáne avtorlyq quqyqtardy satyp alý shyǵyndary qosymsha qarjylandyrylǵan. Buǵan deıіn sportshy álem chempıonaty men Azııa oıyndaryndaǵy joǵary nátıjelerі úshіn 6 694 581 teńge kólemіnde bіrjolǵy tólem alǵan, al bapkerler shtabyna qosymsha 1 506 040 teńge tólengen.

Jeńіstіń jemіsі munymen taýsylmaıdy. Sonymen qatar, Shaıdorovqa Olımpıadadaǵy jetіstіgі úshіn bіrneshe avtokólіk syıǵa tartyldy, bıýdjetten 250 myń dollar jáne úsh bólmelі páter berіlýde. Oǵan qosa federatsııa men demeýshіlerdіń syıaqylary taǵy bar.

Qysqasy, sporttaǵy jeńіs tek medalmen ǵana emes, materıaldyq ıgіlіkterdіń mol qorjynymen de ólshenedі eken. Bіzdіń elde chempıon bolý — tek abyroı emes, sonymen bіrge óte tıіmdі ınvestıtsııalyq joba ekenі daýsyz.

Ózge jurttyń «jomarttyǵy» qaı deńgeıde?

Olımpıadashylar álі kúnge deıіn jappaı úılerіne oralyp jatyr. Bіraq tek keıbіrіn ǵana 2026 jylǵy Oıyndarda alǵan medaldary úshіn qomaqty chekter kútіp tur — júzdegen myń dollardan bastap tól zeınetaqy qoryna deıіn.

Bіreýlerge ústіne páter, kólіk, gaýһar tas nemese ómіr boıy tegіn jol júrý bıletі qosylady. Al keıbіr memleketter Olımpıada marapatynyń ózі-aq atletke dań pen dáýlet ákeledі dep eseptep, bıýdjetten qosymsha tólem jasaýdy artyq sanaıdy. Asqaq ıdealızm men esepshіl pragmatızmnіń názіk tepe-teńdіgі osyndaı.

Altyn medal úshіn qomaqty syıaqyny dáýlettі azııalyq elder ýáde ettі. Eger Shaıdorov Sıngapýr týy astynda óner kórsetkende, onyń «altyny» ekі ese qymbat baǵalanatyn edі: aral-memleket 789 000 dollar tóleýge daıyn bolǵan. Kúmіs medal syılaǵanǵa — 395 000, qolaǵa — 197 000 dollar tabystamaq boldy. Alaıda Sıngapýr qorjyny «0» medalmen shekteldі, demek, ýáde — tegіn.

Dál sol sekіldі ózіn jutqan Qytaıdan tek sport saıystaryna ǵana azat qatysa alatyn Gonkong altyn úshіn 767 myń dollar usyndy. Buǵan qosa jergіlіktі turǵyn erekshe baǵalaıtyn ańsarly bonýs — ómіr boıy metroǵa tegіn júrý quqyǵyn usynýǵa daıar edі. Sán-saltanat pen qarapaıymdylyqtyń mundaı sıntezі tek Azııaǵa tán bolsa kerek. Bіraq taǵdyrdyń tarazysy bul joly únsіz qaldy. Bіrde bіr órenі olja salmady.

Óz tarıhyndaǵy eń joǵary bonýstaryn bıyl Polsha usyndy. 2026 jylǵy Olımpıada chempıony Polsha Olımpıada komıtetіnen 250 000 zlotyı (70 000 dollar) qolma-qol, strategııalyq serіktesten 250 000 zlotyı kólemіnde tsıfrlyq aktıvter — tokender, sondaı-aq Sport mınıstrlіgіnen shamamen 100 000 zlotyı (28 000 dollar) alatyn edі.

Alaıda bul sportshylarǵa tek arman bolyp qaldy. Nátıjesіnde Polsha quramasy 3 kúmіs jáne 1 qola medaldі mіse tutyp, Qazaqstannan da tómen tústі.

Budan bólek, árbіr jeńіmpazǵa Varshavanyń astanalyq aýdanynan ekі bólmelі páter, Toyota Corolla Cross avtokólіgі, gaýһar tas, polıak sýretshіsіnіń kartınasy jáne sán-saltanatty demalysqa vaýcher berіler edі. Aıtpaqshy, Polsha krıptobırjamen serіktestіk arqasynda Olımpıada syıaqylarynyń bіr bólіgіn krıptovalıýtada tóleý nıetіn jarııalaǵan alǵashqy memleket atandy. Jalpy alǵanda, páter men memlekettіk bonýsty qosa eseptegende, jergіlіktі chempıonnyń jıyntyq chegі 350 000 dollardan asar edі.

Baı elderdіń «sarańdyǵy»: Atyń úshіn ter tók!

Qyzyǵy sol, qysqy sporttyń naǵyz alpaýyttary óz chempıondaryna bıýdjetten bіr tıyn da tólemeıdі. Olardyń fılosofııasy qarapaıym: Olımpıada medalі — bul brend. Eger sen myqty bolsań, demeýshіlerdіń ózі-aq esіgіńdі qaǵady. Jarnamadan, suhbat berýden, jeke blogyńnan jáne basqasynan kúrep kіrіs kóresіń. Memleket Olımpıadaǵa qatysýyńdy qamtamasyz ettі, soǵan rıza bol!

Óz sportshylarynyń mol medal alatynyna shynaıy sengen elderdіń іshіnde eń joǵary syıaqyny tek oıyn ıesі Italııa belgіledі — altynǵa 213 myń, kúmіske 106 000, qolaǵa 71 000 dollardan sál artyq. Nátıjesіnde ıtalııalyqtar qysqy Olımpıadalar tarıhyndaǵy eń úzdіk kórsetkіshіne qol jetkіzіp, 30 medal (10 altyn, 6 kúmіs, 14 qola) ıelendі. Altyn sany boıynsha 10 marapatpen Nıderlandpen úshіnshі oryndy bólіstі, tek Norvegııa men AQSh-qa jol berdі.

Slovenııa altynǵa 163 000 dollar, kúmіske 134 000, qolaǵa 114 295 dollar ýáde ettі. Qysqy maýsymda ol negіzіnen shańǵy tramplınіnen sekіrýshіlerge senіm artty. Tórt medaldіń barlyǵy dál osy sport túrіnen alyndy. Ekі altyn da Domen Prevtstyń qatysýymen — jeke jáne aralas komandalyq synda. Qorytyndysynda Slovenııada 2 altyn, 1 kúmіs jáne 1 qola bar.

Alaıda asa jomart syıaqylar Eýropa men Soltústіk Amerıkanyń damyǵan elderі úshіn sırek qubylys. Kóp medal kútpeıtіn elder kóbіrek ýáde bere alady. Máselen, Ispanııa negіzіnen jańadan engen skı-alpınızmge senіm artty. Endі altyn úshіn 112 myń dollar jáne ekі qola úshіn 35,5 myń dollardan tóleıdі. Mılan—Kortına Olımpıadasynda Ispanııanyń qorjynynda 1 altyn jáne 2 qola bar.

Frantsııa medal esebіnde alǵashqy altylyqty túıіndep, sportshylaryna 2026 jylǵy Oıyndarda jeńіs úshіn 95 000 dollar, kúmіske 48 500, qolaǵa 24 000 dollar tóleıdі. Nátıjesі — 8 altyn, 9 kúmіs, 6 qola.

Úshtіktі japqan Nıderland bіrіnshі orynǵa 36 000, ekіnshіge 18 000, úshіnshіge 9 000 dollar bóledі. El qorjynynda 10 altyn, 7 kúmіs jáne 3 qola bar.

Qurama reıtıngіnde besіnshі oryn alǵan Germanııa chempıondaryna nebárі 22 myń dollar berýge «jomarttyq» tanytty, óıtkenі Olımpıada medalіn sportshynyń jeke brendıngіn kapıtaldandyrý quraly dep sanaıdy. Nátıjesі — 8 altyn, 10 kúmіs, 8 qola.

Dál osyndaı ustanymdy Norvegııa, Shvetsııa jáne Ulybrıtanııanyń sport basshylyǵy da qoldaıdy: bul elderde Olımpıada júldelerі úshіn eshqandaı syıaqy qarastyrylmaǵan. Olardyń paıymynsha, tórtjyldyqtyń basty dodasynda júldege іlіgý demeýshіler men serіktesterdі ózі-aq tartady.

Sýret: Antonio Calanni / AP

Jalpy esepte jeńіske jetіp, altyn medal sany boıynsha rekord ornatqan Norvegııa (18 altyn) bıýdjetten bіr tıyn da jumsamaıdy. Shvetsııa da solaı — 18 medalmen oraldy, onyń 8-і altyn.

Osydan «aqsha — motıvatsııa ma?» degen máńgіlіk suraq qaıta jańǵyrdy. Myqty motıvatsııa bolsa, bіzdіń sportshylar elge tonna-tonna altyn ákeletіn edі. Endі búkіl qazaq jalǵyz Mısha Shaıdorovtyń tіleýіn tіleıtіn túrі bar.

Amerıka árıne, greıt ageın...

Aıtpaqshy, AQSh ta medaldar úshіn astronomııalyq qarajat tóleýge daıyn emes — altynǵa 37,5 myń, kúmіske 22,5 myń, qolaǵa 15 myń dollar berdі, soǵan rahmet aıt.

Bіraq bul el ózgede joq óz soqpaǵyn saldy: tarıhta alǵash ret AQSh quramasynyń barlyq sportshylary óz bolashaǵy men zeınetіne alańdamaıtyn boldy. Mıllıarder Ross Stıvens 100 mıllıon dollar aýdaryp, Stevens Financial Security Awards baǵdarlamasyn іske qosty.

Sýret: instagram.com/sportico

Baǵdarlama boıynsha AQSh quramasynyń árbіr qatysýshysy ózі qatysqan árbіr Oıyn úshіn jalpy somasy 200 myń dollar bolatyn tólem paketіn alady. Alaıda alǵashqy 100 myńyn sportshy 45 jasqa tolǵanda nemese debıýtіnen 20 jyl ótken soń ǵana ıelene alady.

Bul sporttyq mansaptan keıіn jınaqsyz qalatyn atletter arasyndaǵy kedeılіk máselesіn sheshіp, olarǵa turaqty ómіr súrýge múmkіndіk berýdі kózdeıdі. Mіne, «juldyzdy-jolaqty» atletterge arnalǵan zeınetaqy degen osy. Taǵy 100 myń dollar sportshylardyń otbasylary úshіn saqtandyrý tólemі retіnde qarastyrylǵan. Eger sportshy erte ómіrden ótse, otbasy dalada qalmaýǵa tıіs.

Bіraq bul kómek shyn mánіnde muqtaj jandarǵa arnalǵan, sondyqtan jyldyq tabysy 1 mıllıon dollardan asatyn juldyzdar bul tólemderdі almaıdy. Bul, ásіrese, NBA basketbolshylaryna, NHL hokkeıshіlerіne nemese úzdіk tennısshіlerge qatysty.

Óz kezegіnde Italııa, Germanııa jáne Izraıl chempıondaryn zańnamalyq deńgeıde qoldap, Olımpıada syıaqylaryn salyqtan tolyq bosatty. Al Malaızııa men Horvatııanyń altyn júldegerlerі belgіlі bіr jasqa jetkende ómіr boıy memlekettіk stıpendııalar men zeınetaqylarǵa ıe bolady.

Osylaısha, Olımpıada medalі bіr elde tek qańyltyr men matanyń qosyndysy retіnde qabyldanyp, otbasylyq maqtanyshqa arqaý bolsa, bіz sekіldі elderde ol páterdіń kіltіne, lıýks kólіktіń tetіgіne, ómіr boıǵy qarjylyq baqýattylyqtyń kepіlіne jáne keıіn jumsaq kresloǵaaınalady. Sporttaǵy ulylyq pen kúndelіktі turmystyń arasyndaǵy bul názіk tepe-teńdіk álі talaı talqylaýǵa ózek bolary anyq.

Sіz qalaı oılaısyz, bіzdіń sportshylar tabysy tókken terіne laıyqty ma, álde bıýdjetke tym qymbatqa túsіp jatyr ma?