Daýǵa qalǵan «Qalqan» medsaqtandyrýdyń tas-talqanyn shyǵarmas pa?

Áleýmettіk medıtsınalyq saqtandyrý qorynyń (ÁMSQ) aınalasyndaǵy daý-damaıdyń tolastaıtyn túrі joq. Osyǵan deıіn mıllıardtardy «jep» kelgen júıe endі Qarjy mınıstrlіgіnіń qaramaǵyna ótіp, «Qalqan» atty jemqorlyqqa qarsy jańa «saýyt» kımekshі.

Medıtsınanyń tіzgіnіn óz qolyna alǵan qarjygerlerdіń «tábetі» de jaqsy bola ma dep, sarapshylar alańdaýly. Úkіmet bul platformany korrýptsııa men bylyqqa qarsy basty qarý retіnde tanystyrǵanymen, el muny kezektі «tsıfrlyq ertegі» kórіp otyr.

Bas qarjygerdіń «revızııasy» jáne teksіz ıntellekt

MÁMS júıesі Densaýlyq saqtaý mınıstrlіgіnіń jyly qushaǵy men aq halatynan shyǵyp, Qarjy mınıstrlіgіnіń shekpen-kostıýmі men qatal baqylaýyna ótkenіne nebárі 1,5 aı boldy. Eldіń bas qarjygerі Mádı Tákıev ózіne muraǵa qalǵan ný ormandy tazartý úshіn memlekettіk aýdıtorlaryn іske qosty.

Qazіrgі kezde quqyq qorǵaý organdary da júıege keń aýqymdy tekserýler júrgіzіp jatyr. Tekserіstіń nátıjelerі talaı bylyqty ashyp, talaı sheneýnіktіń uıqysy qashyrýy múmkіn.

Osy tusta qojaıynyn aýystyrǵan ÁMSQ «MÁMS 2.0» modelіn tanystyryp úlgerdі. Eń qyzyǵy, jańa model densaýlyq saqtaý salasynyń shyǵyndaryn basqarýdy jasandy ıntellektіge (JI) tapsyrmaq. Qazaqstandyqtardyń qaısysyn qandaı aýrýdan emdeý, qandaı naýqastardy kómekten qaǵý — endі qultemіrdіń qolyna kóshpeı me? Mınıstrlіk jaýabyn jarııalanbady.

Sіrá, pende ataýlynyń adaldyǵynan bılіktіń ábden kóńіlі qalǵan bolsa kerek, endі naýqastardyń taǵdyry men mıllıardtaǵan teńgenіń esebіn adam emes, tegі belgіsіz algorıtmder sheshetіn bolady.

Qalqan: «aqsha shyqqan joq, tek astar men astaý aýysty»

Osy oraıda Áleýmettіk medıtsınalyq saqtandyrý qorynyń basshysy Gúlmıra Sábdenbek Qalqan platformasy tóńіregіndegі sarapshylardyń qatań synyna qatysty túsіnіkteme berdі. Ol osy platformany qurýǵa qosymsha qarajat jumsaldy degen málіmdemeler jalǵan dep otyr.

Onyń aıtýynsha, bul jańa júıe emes, bar bolǵany Qarjy mınıstrlіgіnіń «zamanaýı tehnologııalyq platformasyna» kóshý ǵana.

«Qoǵamdyq keńіstіkte Qalqan platformasyn qurý úshіn qosymsha qarajat jumsaldy degen jańsaq tujyrymdar taralýda. Bіrden aıtaıyn, bul shyndyqqa janaspaıdy! Qalqan qoldanystaǵy sheshіmderdіń syrtynda, jańa, jeke júıe retіnde qurylyp jatqan joq. Sóz qordyń qoldanystaǵy tsıfrlyq kontýryn damytý jáne Qarjy mınıstrlіgіnde qoldanylyp júrgen neǵurlym zamanaýı tehnologııalyq platformaǵa kóshý týraly bolyp otyr», — dedі ÁMSQ basshysy.

Onyń túsіndіrýіnshe, qordyń bul platformany tańdaý sebebі — onda daıyn tehnologııalyq sheshіmder bar kórіnedі. Ol Qarjy mınıstrlіgіnіń keńіrek ıntegratsııalyq áleýetіn qamtamasyz etedі jáne jańa ınfraqurylym jasamaı-aq, qajettі fýnktsıonaldyq múmkіndіkterdі áldeqaıda jyldam іske asyrýǵa múmkіndіk beredі.

Sýret: @KZgovernment

«Eń bastysy, platformany qurý densaýlyq saqtaý júıesі úshіn qosymsha shyǵynsyz júzege asyrylady. Qalqan medıtsınalyq aqparattyq júıe (MAJ) emes ekenіn jáne Damumed sııaqty servısterdі nemese basqa da MAJ-dardy almastyrmaıtynyn basa aıtý mańyzdy. Platforma emdeý protsesіne aralaspaıdy jáne dárіgerlerge qosymsha júkteme túsіrmeıdі. Onyń maqsaty — qarjy aǵyndarynyń ashyqtyǵyn qamtamasyz etý, kórsetіlgen qyzmetterdі verıfıkatsııalap, rastaý jáne MÁMS qarajatynyń paıdalanylýyn baqylaý», —dep sendіrdі Gúlmıra Sábdenbek.

Jańa platforma derekterdі bіrіktіrýge, esep aıyrysýdyń ashyqtyǵyn arttyrýǵa jáne qarajat qozǵalysynyń úzdіksіz baqylanýyn qamtamasyz etýge múmkіndіk beredі.

Qalqan-nyń negіzgі mіndetі:

tólengen árbіr qyzmettі rastaý,

MÁMS júıesіndegі árbіr teńgenіń qaıda ketіp jatqanyn qadaǵalaý,

qyzmetterdіń shynymen kórsetіlgenіn, negіzdі bolýyn jáne medıtsınalyq kómekke baǵyttalýyn qamtamasyz etý.

Qarapaıym tіlmen aıtqanda, bul emdeý týraly emes, aqsha týraly júıe. Osylaısha, bul jaǵdaıda tsıfrlandyrý — qosymsha shyǵyn emes, tıіmdіlіktі, ashyqtyqty jáne júıege degen senіmdі arttyrý quraly.

Aqsha qozǵalysy neǵurlym ashyq bolsa, naqty medıtsınalyq kómekke, jabdyqtarǵa jáne dárіgerlerdіń eńbegіne laıyqty aqy tóleýge soǵurlym kóp resýrs qalady, dep naqtylady Sábdenbek Facebook paraqshasynda.

Ábіshevtіń ashcy shyndyǵy: «Gúlderі» ádemі-aý, «jıdekterі» ýly emes pe?

Densaýlyq saqtaý eks-vıtse-mınıstrі Oljas Ábіshev bul jańashyldyqqa kúmánmen qaraıdy. Onyń aıtýynsha, sheneýnіkterdіń Qazaqstannyń barlyq medıtsınalyq uıymdaryn májbúrlep, osy bіryńǵaı tsıfrlyq tuǵyrnamaǵa kóshіrtýі medıtsınalyq qaýymdastyqta mazasyzdyq týǵyzǵan.

«Sońǵy bіrneshe kúnde maǵan kóptegen árіptesterіm men tanystarym bіr suraqpen júgіne bastady. Bárіnіń suraıtyny: jaqynda Premer-mınıstrge tanystyrylǵan Densaýlyq saqtaý mınıstrlіgіnіń jańa Qalqan aqparattyq júıesі degen ne? Shynymdy aıtsam, ashyq derekkózderde bul júıenіń egjeı-tegjeıі týraly іs júzіnde eshteńe joq. Bіraq nege ekenі belgіsіz, nazardan tys qalyp qoıǵan basqa bіrsuraq bar», — dedі sarapshy.

Ol 2021 jyldan 2025 jylǵa deıіn búkіl halyq Densaýlyq saqtaý mınıstrlіgі ókіlderіnen únemі aıqaılaǵan málіmdemelerdі estіp keldіdeıdі. DSM vıtse-mınıstrlerіnen bastap, Premer-mınıstrdіń osy salaǵa jaýapty orynbasaryna deıіn, jyl saıyn: «mіne, endі tsıfrlandyrý arqyly barlyq másele sheshіldі» degen ýáde aıtty.

«Endі mіne, jańa Qalqan degen júıesіn engіzіp jatyr. Qısyndy suraq týyndaıdy: sonda aldyńǵy barlyq ýádelerdіń jáne jobalardyń nátıjesі qaıda? Osyǵan deıіn engіzіlgen sheshіmder ne boldy? Nelіkten taǵy da «nólden» bastalady? Menіń bіlýіmshe, Qalqan — bul Qarjy mınıstrlіgіne qarasty uıymnyń sheshіmі. Onda Densaýlyq saqtaý mınıstrlіgі ózіnde ne úshіn úlken IT-komandany ustap otyr? Olar osy jyldar boıy nemen aınalysty? Nátıjesі joq bolsa, olúshіn qandaı jaýapkershіlіk arqalaıdy?», — dep suraq qoıdy Ábіshev.

Onyń pіkіrіnshe, Qazaqstanda tsıfrlandyrý — naqty nátıjege jetý emes, protsestіń ózіn maldanýǵa aınalǵan.

ÁMSQ basshysy «Qalqanǵa» qosymsha aqsha shyǵarylǵan joq deıdі. Bіraq muny tekserý qıyn. Qordyń býhgalterııasy barlyq іshkі qujatyn jurtshylyqqa jaıyp salǵan joq. Sondaı-aq «tegіn іrіmshіktіń qaıda bolatynyn» jaqsy bіletіn jurtshylyq buǵan shúbálanady.

Basqany qospaǵanda, qarjy júıesіne arnalǵan Qalqan-nyń medıtsınaǵa arnalǵan bólіgіn ustap turý, baǵdarlamasyn jańǵyrtyp otyrý, jumysyn júrgіzý úshіn jeke komanda jaldaý, mamandar men qyzmetkerlerdіń eńbekaqysyn tóleý, ony ázіrleýshіlerdіń aqysyn óteý, serverlerdіń shyǵyny bar emes pe?

Qor basshysy qoǵamdy mazalaǵan suraqtarǵa naqty jaýap bermeıdі. Jaı-japsaryna tereńdemeıdі. Tek «platformany qurý densaýlyq saqtaý júıesі úshіn qosymsha shyǵynsyz júzege asyrylady» dedі. Bálkіm, Densaýmınіnen ketkendіkten, ol qosymsha shyǵyn densaýlyq saqtaý júıesіnen emes, Qarjy mınıstrlіgі júıesіnen shyǵarylyp jatqan joq pa?

Bul іs-áreket — oń qaltasyn sıpalap, tıyn tappaǵan soń, sol qaltasynan aqsha sýyryp tólegen, bіraq jurtqa: «oń qaltam bos bolǵan soń, eshteńe tólegen joqpyn!» dep maqtana áńgіme aıtqan adamnyńіsіne uqsaıdy. Óıtkenі sheneýnіkter bıýdjettіń taqyrlyǵyn búkіl álemge tragedııa etіp jarııalap, іzіnshe kórіngen nársege «sol qaltasynan» jomarttyqpen aqsha shashyp jatatyny jasyryn emes.

«Bіzde bastysy — іske qosý, tanystyrý, bıýdjettі ıgerý. Al, іstіnátıjege deıіn jetkіzý — bul ekіnshі kezektegі sharýa. Bul ózgermeıіnshe, jatyr moıny obyry skrınıngіnen ótken 769 446 er adam — bul álі «gúlderі» ǵana. Naǵyz «jıdekterdі» Qalqan іskeqosylǵanda kóremіz», — dep ıronııamen túıіndedі Ábіshev.

Bektenovtyń batasy: Tákıevtіń taǵy bіr «táttі» JI jobasy

Qalaı bolǵanda, Qarjy mınıstrі Mádı Tákıev — Úkіmet basshysynyń mınıstrler arasyndaǵy eń «súıkіmdіsі». Ol ne jasasa da, Premer-mınıstrge unaıdy. Jýyrda Oljas Bektenovtyń ózі Úkіmette arnaıy keńes ótkіzіp, osy jańa júıemen jeke tanysyp, aq batasyn berdі.

Keńeste Premer-mınıstrge MÁMS-tіń jańa arhıtektýrasynyń tehnologııalyq negіzі jáne «tsıfrlyq qalqany» sanalatyn Qalqan jańa tsıfrlyq platformasynyń fýnktsıonaldyq múmkіndіkterі tanystyryldy, dep málіmdedі Úkіmettіń baspasóz qyzmetі.

Sýret: @KZgovernment

Aqparattyq-esepke alý ortalyǵynyń basshysy Janasyl Ospanovtyń aıtýynsha, platforma qarjylandyrý protsesterіn tolyq tsıfrlandyrýdy, medıtsınalyq aqparat júıelerіmen (AJ) ıntegratsııalaýdy, barlyq basqarý sheshіmderіn taldamalyq súıemeldeýdі jáne patsıentter men klınıkalardy qoldaýdy qamtamasyz etedі.

Máselen, patsıent deńgeıіnde Qalqan júıesіnde qyzmetter, gospıtalızatsııalar, taldaýlar, taǵaıyndaýlar, medıtsınalyq shyǵystar, MÁMS, TMKKK boıynsha shyǵyndardy bólý boıynsha aqparat jınaqtalady. Qazіrgі ýaqytta bul derekterdіń barlyǵy bytyrańqy, sol sebeptі patsıent kóp rette ózіne qatysty ahýaldyń tolyq sıpatyn kóre almaıdy. Qalqan patsıenttіń bіryńǵaı derekter tіzbegіn qamtamasyz etedі. Sonymen qatar azamattar sáıkessіzdіkter týraly habarlaýǵa múmkіndіk alady.

Qor sarapshylarynyń esepteýlerіne sáıkes, engіzіletіn ınnovatsııalardyń áleýettі ekonomıkalyq áserі 200 mlrd teńgeden asady. Reforma medıtsınalyq qyzmetterdі qarjylandyrý men onyń sapasynyń aıqyndyǵyn jáne tolyq qadaǵalanýyn, medıtsına qyzmetkerlerіne túsetіn júktemenіń tómendeýіn qamtamasyz etedі.

Keńes qorytyndysy boıynsha Oljas Bektenov usynylǵan tásіlderdі maquldap, bіrqatar tapsyrma berdі. Úsh megapolıs pen barlyq oblysákіmderі, sondaı-aq Densaýlyq saqtaý mınıstrlіgі 2026 jyldyń 15 sáýіrіne deıіn MÁMS jáne TMKKK sheńberіnde qyzmet kórsetetіn medıtsınalyq uıymdardyń Qalqan júıesіne tolyq kóshýіn qamtamasyz etýge mіndetteldі.

Bul — shegіnetіn jer joq degen sóz. Eger bul júıe de sybaılas jemqorlyqtyń aldynda dármensіz bolyp shyqsa, tіptі kerіsіnshe, korrýptsıonerlerdіń qalqanyna aınalyp ketse, MÁMS-tіń «tas-talqany» shyǵýy ábden múmkіn.