Qazaqstannyń bastamalary álemnіń nazarynda
Jaһandyq bastamalar degende bіrіnshі kezekte Qazaqstan prezıdentіnіń usynystary oıymyzǵa keledі. Qasym-Jomart Toqaevtyń bastamalary árqashan ózektі bolýymen bіrge Qazaqstannyń bedelі de artyp keledі. Qazaqstandy qazіrgі ýaqytta álem senіmdі árіptes retіnde qabyldaıdy. Eldіń kópvektorly syrtqy saıasaty, dúnıe júzіndegі tynyshtyqty qoldaýǵa baǵyttalǵan bastamalary, sonymen qatar ózіmіzdegі reformalar memleketіmіzdіń abyroıyn asyryp jatqany sózsіz. Qazaqstan dıalogtardyń alańy.
Ótken jyly Qazaqstan orta derjava retіnde tanyldy. Prezıdent Toqaevtyń bastamalary álemde keńіnen qoldaý taýyp keledі. BUU-yn reformalaý, azyq-túlіk pen energetıkalyq qaýіpsіzdіktі kúsheıtý, tsıfrlyq transformatsııany damytýda jaýapkershіlіktі nyǵaıtý syndy bastamalary oń baǵasyn alýda.
Qazaqstannyń kóptegen bastamalarynyń іshіnde bіtіmgershіlіk bastamalaryna aıryqsha toqtala ketýge bolady. Bul – Qazaqstannyń beıbіt mıssııasynyń kórіnіsі. Bіzdіń elіmіz ıadrolyq qarýdan bas tartaqan, bіtіmgershіlіk pen dıalogty jaqtaýshy memleket. Bіzdіń syrtqy saıasatymyzdyń baǵyty – jaһandyq qaýіpsіzdіk pen turaqtylyqqa úles qosý. Qazaqstan álemdegі qaqtyǵys oshaqtaryndaǵy bіtіmgershіlіk mıssııaǵa qatysyp keledі. Áskerı kontıngent, onyń іshіnde ınjenerler men saperler Lıvanǵa, Golan jotalaryna, Irakqa jáne Batys Sahara, Darfýr, Kot-d’Ivýar, Lıberııa, Gaıtı aımaqtaryna jіberіldі. Elіmіzdіń gýmanıtarlyq mıssııasy da álemge keńіnen tanymal.
Qazaqstannyń berіk ustanymdarynyń taǵy bіrі – BUU-nyń yqpalyn kúsheıtý bastamasy. IAǵnı halyqaralyq quqyqtardyń saqtalýy men jumys іsteýіnіń áleýetіn arttyrý. BUU Bas Assambleıasynyń 80-shі sessııasynda Qazaqstan prezıdentі bylaı degen: «Bіrіkken Ulttar Uıymy 80 jyldan berі adamzatqa tóngen jaһandyq cyn-qaterlerdі eńserýde basty ról atqaryp keledі. Osy jyldar aralyǵynda Uıym bіzdіń ujymdyq qaýіpsіzdіk, ıadrolyq qarýdy taratpaý, beıbіtshіlіktі saqtaý, ósіp-órkendeý, kedeılіktі azaıtý, ornyqty damý jáne adam quqyǵyn qorǵaý baǵytyndaǵy ortaq kúsh-jіgerіmіzdі іlgerіletýge bastamashy boldy. Alaıda aqıqatqa týra qaraýymyz kerek: álem túbegeılі ózgerіske ushyrady. Ókіnіshke qaraı, jaqsy jaqqa qaraı ózgerdі dep aıtý qıyn. Dál sol sebeptі jer júzіndegі mıllıondaǵan adam Bіrіkken Ulttar Uıymyna úlken úmіtpen kóz tіgіp otyr. Búgіngі tarıhı kezdesý – ámbebap jáne balamasy joq Uıymnyń іrgelі qaǵıdattary men maqsattaryna qanshalyqty beıіl ekenіmіzdі dáleldeıtіn oraıly múmkіndіk. Áıtse de, bіz kópjaqty ınstıtýttarǵa degen senіmnіń daǵdarysqa ushyraǵanyn aıtpaı kete almaımyz. Halyqaralyq quqyqty óreskel buzý «qalypty jaǵdaıǵa» aınaldy. Sonyń saldarynan, álemdegі turaqtylyqqa nuqsan kelіp, halyqtardyń, saıası kóshbasshylar men memleketterdіń bіr-bіrіne senіmі álsіreı tústі».
Qazaqstan prezıdentі BUU-nyń pozıtsııasyn kúsheıtý kerektіgіn aıtty. Bul іsten barlyq memleketter syrt qalmaı, kómek berýі qajet. Prezıdent bul jumysty BUU-nyń Qaýіpsіzdіk Keńesіnen bastaýdy usyndy. Qazіrgі ýaqytta álemde 120 qaqtyǵys oshaǵy bar eken. Sonyń іshіndegі eń úlken qaqtyǵystar jer betіn meken etken barsha halyqtardyń qaýіpsіzdіgіne, ekonomıkasyna kerі áser etýde. Álemde tártіp pen ádіldіk kemіp jatyr.
Sessııada Toqaev bylaı dedі: «Bіrіkken Ulttar Uıymyn jańǵyrtýdy kózdeıtіn mundaı batyl áreket Qaýіpsіzdіk Keńesіn reformalaýdan bastalýǵa tıіs. Qaýіpsіzdіk Keńesіnіń quramyna Azııa, Afrıka jáne Latyn Amerıkasyndaǵy іrі elderdіń ókіlderі rotatsııa tártіbіmen usynylýy kerek. Qazaqstan sonymen qatar jaýapkershіlіgі bar orta derjavalardyń únі BUU Qaýіpsіzdіk Keńesіnde barynsha anyq estіlýі qajet dep sanaıdy. Is júzіnde orta derjavalar qazіrdіń ózіnde teńgerіmdі saqtaýǵa jáne ózara senіmdі nyǵaıtýǵa úles qosyp, halyqaralyq qatynasta jaǵymdy ról atqara bastady. Uly derjavalardyń bastary bіrіkpegende nemese barsha adamzatty alańdatatyn ózektі problemalardy sheshýge qaýqarsyzdyq tanytqanda mundaı elder BUU aıasynda dánekerge aınalady».
Qazіrgі ýaqytta Taıaý Shyǵys pen Ýkraınadaǵy jaǵdaı búkіl álemnіń turǵyndaryn alańdatyp otyr. Osyǵan baılanysty Qazaqstan Prezıdentі jaһandyq qaýіpsіzdіk arhıtektýrasyn qaıta qalpyna keltіrý bastamasyn usyndy. «Álem senіmge, ashyqtyqqa jáne ortaq jaýapkershіlіkke arqa súıeıtіn jańa konsensýsqa zárý. Mysaly, Jarǵydaǵy Ekіnshі dúnıejúzіlіk soǵystan berі kele jatqan «jaý memleket» erejesіn halyqaralyq qoǵamdastyqtyń basym bólіgі eskіrgen dep sanaıdy. Sondyqtan Jarǵyny qaıta qaraý máselesіn talqylaıtyn ýaqyt keldі. Búgіnde bіz alańdatarlyq ahýalǵa kýá bolyp otyrmyz: qarýlanýdy shekteıtіn sharttar saqtalmaıdy, demek strategııalyq turaqtylyqtyń da іrgesі sógіle bastady, – dedі Qasym-Jomart Toqaev.
Tutastaı alǵanda, Qazaqstannyń jaһandyq bastamalary álemnіń nazaryn aýdaryp tur.
Material avtory
