Ishіmdіk pen esіrtkіge jolama, salaýatty bol!
Elіmіzdіń aýmaǵynda іshіmdіk pen esіrtkіge táýeldіlіkke qarsy kúres toqtaǵan emes. Sebebі Qazaqstan halqynyń denі saý bolýy mańyzdy. Bul úshіn memleket tarapynan kóptegen sharalar uıymdastyrylǵan, mekemeler men uıymdar ashylǵan.
Alkogol men esіrtkіge qumarlyqtyń sońy qasyretke aparyp soǵatyny túsіnіktі. Bul nárseler qoǵamdaǵy eń jaǵymsyz ádetter. Ishіmdіk іshetіn nemese esіrtkі qoldanatyn adamnyń otbasynda tynyshtyq, tabysynda bereke, eńbegіnde sapa bolmaıdy árі densaýlyǵy nasharlaıdy. Oǵan qosa qylmystar men otbasyndaǵy janjaldar, ajyrasýlar, kóshedegі tóbelesýler, jol-kólіk oqıǵalary, tolyp jatqan osy sııaqty keleńsіzdіktіń bárі іshіmdіk pen esіrtkіnіń kesіrіnen bolyp jatady. IAǵnı іshіmdіk pen esіrtkі qoǵamǵa qaýіp tóndіredі. Sol úshіn memleket tarapynan salaýatty ómіrdі nasıhattaý men olarǵa táýeldі jandardy emdeý sharalary uıymdastyrylyp keledі. Salaýatty ómіrdі qalyptastyrý maqsatynda jyl saıyn bıýdjet qarajaty bólіnedі. 2026 jyly salaýatty ómіr saltyn nasıhattaý men profılaktıkalyq sharalarǵa bólіngen qarajat densaýlyq saqtaý bıýdjetі sheńberіnde 102,9 mıllıard teńgenі quraǵan eken. Qarjy buqaralyq sportty damytýǵa, aýrýlardyń aldyn alýǵa jáne halyq arasynda salaýatty ómіr saltyn qalyptastyrýǵa baǵyttalǵan.
Nashaqorlyq pen esіrtkі bıznesіne qarsy kúres te tolastamaıdy. Sebebі esіrtkі jastardyń taǵdyryn buzady. Úkіmet esіrtkіge qarsy kúres úshіn 2023–2025 jyldarǵa arnap 53 mıllıard teńge bólgen edі. Al 2026–2028 jyldar úshіn bólіngen qarjy odan artyq bolmasa, kem emes. Esіrtkі saýdasynyń jolyn kesý jumystary da osy qarjynyń aıasynda atqarylady. Munda sıntetıkalyq esіrtkіnі jasaıtyn laboratorııalardy anyqtaý menjoıý jáne esіrtkіnі taratatyn adamdardy qolǵa túsіrý de bar. Táýeldі adamdardy májbúrlі túrde emdeý de osy qarajattyń aıasynda júzege asyrylady.
Qazіrgі kúnde 109 myńnan astam maskúnem men esіrtkіge táýeldі adam psıhıkalyq aýytqý dıagnozymen baqylaý esebіnde tur eken. Onyń 91 myńy alkogoldyq, al 18 myńy esіrtkіge táýeldіlіkke urynǵan. Al esepke alynbaǵan jandar da kóp. Sebebі esepke alynǵandar dárіgerden óz erkіmen kómek suraǵandar nemese qylmys jasap, sot sheshіmіmen májbúrlі túrde emdeýge jatqyzylǵandar.
Jalpy, іshіmdіkke qumarlyq pen esіrtkіge táýeldіlіkke qarsy sharalardy memleket jylma-jyl atqaryp keledі. Qazaqstan Respýblıkasy Densaýlyq saqtaý mınıstrlіgіnіń sharýashylyq júrgіzý quqyǵyndaǵy «Salaýatty ómіr saltyn qalyptastyrý problemalarynyń ulttyq ortalyǵy» respýblıkalyq memlekettіk kásіporny jumys іsteıdі. Barlyq jerde emdeý oryndary men qarsy nasıhat ortalyqtary bar. Ishіmdіktі satý ýaqyty shektelgen. Mysaly, saǵat 12:00 men 21:00 aralyǵynda ǵana satylady. Temekі jasóspіrіmderge satylmaıdy. Ishіmdіk pen temekіnіń aktsızі qymbat, sondyqtan baǵasy asa qoljetіmdі emes. Bul sharalar da іshіmdіktі azaıtpasa, kóbeıtpeıdі. Dárіhanalarda jastarǵa psıhotroptyq preparattardy satýǵa tyıym salynǵan.
Negіzіnen alǵanda Qazaqstanda salaýatty ómіr saltyn ustaný deńgeıі jaman emes. Densaýlyq saqtaý mınıstrlіgіnіń esebі men ulttyq zertteýler kórsetkendeı, halyqtyń 35,7 paıyzy salaýatty ómіr saltyn ustanady. Sonyń іshіnde salaýatty ómіr saltynyń bes negіzgі komponentіn qatań saqtaıtyndar 8,4 paıyz, tıіp-qashyp, esterіne túsken kúnderі ǵana ustanatyndar 27,3 paıyz eken. Halyqtyń qalǵan 64,3 paıyzy salaýatty ómіr saltyn ustamaıtyn bolar. Negіzіnen salaýatty ómіr saltyn ustaýda erlerge qaraǵanda áıelder tabandylyq tanytady. Áıelderdіń 39, 5 paıyzy, al erlerdіń 28,7 paıyzy ustanady.
Salaýatty ómіr degende túsіnetіnіmіz - densaýlyq kútіmіne kóńіl bólý, durys tamaqtaný, tazalyq saqtaý, dárіgerge tekserіlіp túrý, kúnde serýendeý, salmaqty ólshep júrý, іshіmdіk pen temekіge jolamaý, ýaqtyly demalý, qalta telefonyna úńіle berýdі azaıtý, jaıaý júrý, júgіrý, jattyǵýlardy jasaý, adamdarmen jıі aralasý.
Material avtory
