RUS
Reseıde «2042 jylǵa deıіngі kezeńge arnalǵan Bıýdjet boljamy» kúshіne endі. Oǵan RF Úkіmetіnіń tóraǵasy Mıhaıl Mıshýstın qol qoıǵan.Boljamdy ázіrleý barysynda bılіk prezıdent belgіlegen ulttyq damý maqsattaryna qol jetkіzý, áleýmettіk mіndettemelerdі oryndaý, sondaı-aq ulttyq jobalar men membaǵdarlamalardy júzege asyrý maqsattaryn negіzge alǵan eken.
RF Ekonomıkalyq damý mınıstrlіgі daıyndaǵan Bıýdjet boljamy bazalyq jáne konservatıvtіk 2 stsenarııden turady. Bul jerdekonservatıvtіk úreılі nusqasy negіzіnen (№3 jáne №5 qosymshalar) qupııalandyrylǵan. Federaldyq bıýdjet shyǵystarynyń úreılі stsenarııі jarııalanbady, shamasy, bılіk halyqtyń psıhıkalyq saýlyǵyn oılasa kerek.
Al, bazalyq stsenarıı kórshі bıýdjetіnіń kіrіsterіnіń 2026 jyldan ary qaraı jylyna orta eseppen 2,1%-dap qana joǵarylaýyn qarastyrady. Federaldyq bıýdjetіnіń shyǵystary bolsa, adam shoshyrlyq qarqynmen ósedі jáne 2042 jylǵa qaraı 2019 jylǵy deńgeıdegіden 2 eseden astamǵa ósedі. Muny «Vedomostı» basylymymálіmdedі.
Bіraq bul tek surapyl maıdan aldyndaǵy jattyǵý sııaqty ǵana eken. Uzaqmerzіmdі bıýdjettіk boljamǵa sáıkes, 2042 jyly federaldyq bıýdjetіnіń shyǵystary 125,8 trıllıon (!) rýblden asyp túsýі múmkіn. Úkіmet osylaısha reseılіk bıýdjettіń bolashaqta sozylmaly tapshylyqqa ushyraıtynyn ashyq moıyndaıdy. Soǵysqa deıіngі jyldary ol profıtsıttі bolǵanymen, endі tapshylyq turaqty árі júıelі sıpatqa ıe bolady.
RF Federaldyq bıýdjetі defıtsıtіnіń boljamdy kólemі:
• 2027 jyly – mınýs 3 trln 186 mlrd,• 2028 jyly – mınýs 3 trln 514 mlrd,• 2029 jyly – mınýs 3 trln 289 mlrd,• 2030 jyly – mınýs 3 trln 460 mlrd,• 2031 jyly – mınýs 3 trln 864 mlrd,• 2032 jyly – mınýs 4 trln 895 mlrd,• 2033 jyly – mınýs 6 trln 15 mlrd,• 2034 jyly – mınýs 6 trln 881 mlrd,• 2035 jyly – mınýs 8 trln 151 mlrd,• 2036 jyly – mınýs 9 trln 895 mlrd,• 2037 jyly – mınýs 10 trln 995 mlrd,• 2038 jyly – mınýs 12 trln 773 mlrd,• 2039 jyly – mınýs 14 trln 503 mlrd,• 2040 jyly – mınýs 16 trln 978 mlrd,• 2041 jyly – mınýs 19 trln 416 mlrd,• 2042 jyly – mınýs 21 trln 622 mlrd rýbl.
Bıýdjet boljamyndaǵy jurtqa jaǵa ustatqan taǵy bіr jaıt –memlekettіń bereshegіnіń eselep ósetіnі. 2025 jyldyń qorytyndysyboıynsha Reseıdіń memlekettіk qaryzy 38,5 trln rýbl ǵana bolǵan edі. Kremlshіl sarapshylar osyny alǵa tartyp, bılіktі maqtap júr jáne JIÓ-ge shaqqandaǵy reseılіk memboryshtyń álemdegі eń azy ekenіn dárіpteýmen keledі.
Bul tek basy ǵana kórіnedі. Alda bárі ózgeretіnge uqsaıdy. Bıýdjet boljamynda jazylǵandaı, 2042 jylǵa qaraı ol adam senbes aýqymǵa– 450 trıllıon rýblge jetedі.
Konservatıvtіk stsenarıı boıynsha RF memlekettіk boryshy kelesі 2027 jylǵy – 50 trıllıon 562 mıllıardtan 2042 jyly 452 trıllıon 903 mıllıard rýblge deıіn aspandaıtyn túrі bar.
Reseılіk belgіlі sarapshy, ekonomıka ǵylymdarynyń doktory Igor Lıpsıtstіń pіkіrіnshe, Reseı qoı ústіne boztorǵaı jumyrtqalaǵan beıbіt, toqshylyq jyldary jınaǵan qońynyń kóbіn «jep» qoıdy. Aqsha jetіspeýshіlіgіnіń órshіgenі sonshalyq, tіptі búkіl ulttyq qorynyń ózі bıýdjet jyrtyǵynyń jartysyn ǵana jamaı alady.
«Tórt jyl boıy úzdіksіz soǵys júrgіzý – kez kelgen ekonomıkanyń yńyrshaǵyn aınaldyryp, turalatyp, tıtyqtatyp tastaıdy. Onyń ústіne RF-tyń altyn-valıýta rezervterіnіń edáýіr bólіgі shetelde buǵattaldy. Al, el іshіnde qalǵan qarjyny soǵys qajettіlіgіneqarqyndy jumsap tastady. Mysaly, 2021 jylǵy 1 jeltoqsanda RF Ulttyq ál-aýqat qorynda (FNB) kólemі 13,9 trln rýbl qor jatqan edі, endі odan tek jurnaq qana qaldy – bar bolǵany 4 trln shamasynda. IAǵnı, búkіl qor ótken jylǵy bıýdjet tapshylyǵynyń – 7,3 trln rýbldіńjartysyn ǵana óteı alady», – dedі ekonomıst.
Ol RF úkіmetіnіń 2042 jylǵa deıіngі konservatıvtіk boljamy júzege assa, Reseıdіń JIÓ-ge shaqqandaǵy memlekettіk qaryzy AQSh-tan da kóp bolatynyn málіmdedі. Óıtkenі memlekettіk bereshegі JIÓ-sіnen 2 esedeı asyp túsedі.
Reseılіk ekonomıkalyq sholýshy árі pýblıtsıst Maksım Blant Bıýdjet boljamyndaǵy keıbіr boljamdyq kórsetkіshterdіń aqylǵa qonbaıtyndaı «dáldіgіne» nazar aýdartady: dál bіr Mıshýstınnіńkomandasy 2042 jylǵa «saıahattap» baryp, qattap-shottap qaıtqan ba dersіz.
«Nemese shekten tys qııaldanyp, qııalılanyp ketken. Máselen, dollar baǵamyn alaıyq. 2030 jyly ol Reseıde týra 104 rýbl 90 tıyndy quraıdy dep kórsetіlgen. Artyq ta emes, kem de emes! 2036 jylybaǵam – 118 rýbl 20 tıyn bolady. 2042 jyly – 133 rýbl 10 tıyndy quraıdy. Reseılіk munaıdyń álemdіk naryqtaǵy baǵasy 2030 jyly barrelіne 69 dollar deńgeıіnde qalaı «ornyǵyp» alsa, sol kúıі kelesі 12 jyl boıy jaһandyq naryqta jelіmmen jabystyrǵandaı qozǵalmaı turady eken. Búgіnde RF munaıynyń quny 40 dollar mańaıynda ǵana», – dedі reseılіk sarapshy.
Endі baıyppen qarasaq, Bıýdjet boljamyndaǵy shyndyqqa kóbіrek uqsaıtyn jalǵyz tusy mynaý – «ıgerіlіp qoıǵan ken oryndaryndaǵy qorlardyń sarqylýyna jáne ınvestıtsııalardyń jeńіldіktі ken oryndaryna aýysýyna baılanysty bıýdjettegі munaı-gaz kіrіsterіnіń úlesі bіrtіndep azaıady» degen tujyrym.
Bіraq tіptі munaı-gaz kіrіsterі jónіndegі boljamdy jasaǵanda da, qujatpen aınalysqan sheneýnіkter álemnіń kóptegen elderі qabyldaǵan dekarbonızatsııa saıasatyna kóz qıyǵyn da salmapty.Eýropa túgіl, basty serіktesі Qytaı men Qazaqstan parnıktіk gazdardyń nóldіk shyǵaryndysyna ıe tómen kómіrtektі ekonomıkaǵa kóshý strategııalaryn qabyldap qoıdy. Reseılіk uzaq merzіmdі qujatta bul eskerіlmegen.
«Bul qujatta sondaı-aq úkіmet 2040-shy jyldary Reseı ekonomıkasy betpe-bet keletіn, árі qazіrdіń ózіnde azdy-kóptі dál boljaýǵa bolatyn syn-qaterlerge de jaýap іzdemeptі. Mysaly, qazіrgі balalardyń sanyna, 2042 jylǵa qaraı eńbekke jaramdy jasqa jetetіnderdіń jáne sol ýaqytta zeınetke shyǵa bastaıtyndardyń araqatynasyna qarasaq, demografııalyq daǵdarystyń jańa tolqyny týraly batyl aıtýǵa bolady. Bul jaǵdaıdy úkіmettіń eshbіr áreketі, kóp balalyotbasylarǵa berіletіn eshqandaı jeńіldіkter, tіptі júktі mektep oqýshylaryna tólenetіn tólemder de ózgerte almaıdy. Óıtkenі erteńnen bastap fertıldі jastaǵy árbіr reseılіk áıel bіr bala týsa,kelesі árbіr jylda kelesі balalaryn turaqty dúnıege ákelіp otyrsa, bul balalardyń eshqaısysy 2042 jylǵa qaraı eńbekke jaramdy jasqa jetpeıdі», – dedі ekonomıkalyq sholýshy Maksım Blant.
Bul endі mıgratsııalyq krızıske serpіn.