RUS
Bіr kezderі gotıkalyq shіrkeýlerdіń qońyraý únіmen oıanatyn Germanııa qalalary búgіnde Islam órkenıetіnіń rámіzі — azan únіne qulaq túredі. Turǵylyqty jurttyń ǵıbadathanalarynyń yqpaly báseńsіp, meshіtter men ózge de dіnı ǵıbadat oryndaryqatarynyń artýy — zamanaýı nemіs qoǵamynyń jańa shyndyǵyna aınaldy.
Sakraldy sáýlettіń jańa kelbetі: shіrkeýden meshіtke qaraı
«GFR-dіń kıelі-sakraldy arhıtektýrasyózgerýde: shіrkeýlerdіń ornyna meshіtterashylyp jatyr. Germanııada hrıstıan shіrkeýlerі bіrіnen soń bіrі jabylyp jatqanda, ózge dіnı ǵımarattar kóbeıýde. Úndіstannan nemese Sırııadan kelgenderdіń ǵıbadat oryndary nemіs qalalarynyń kelbetіne jańa reńk qosyp, adam tanymastaı túrlendіretúsýde», — dep jazdy germanııalyq DW (Doıche Velle).
Bul qubylystyń eń jarqyn kórіnіsіn Bavarııafederaldy jerіndegі Nıýrnberg mańynda ornalasqan Erlangen qalasynan baıqaýǵa bolady. Halqy 119 myńnan asatyn bul shaһardaǵy ekі іrі meshіt óz aýmaǵyn keńeıtýdі qolǵa alsa, belsendі toptar Shıva men Vıshnýǵa arnalǵan úndі hramyn turǵyzý úshіn qala mańynda jer telіmіn satyp alǵan.
Sýret: prayersconnect.com
Qalalyq ıntegratsııa jáne ártúrlіlіk bólіmіnіń basshysy Sılvııa Klıaın (Silvia Klein) munyqalypty qubylys dep sanaıdy. Onyń paıymdaýynsha, bul — mádenıetter, tіlder men dіnderdіń ózara toǵysýynyń jemіsі.
Alaıda, osy jańa betburystyń tasasynda dástúrlі hrıstıan konfessııalarynyń yqpaly tómendep barady, dep jazady germanııalyq aqparat quraldary. Statıstıkaǵa súıensek, buryn Germanııa turǵyndarynyń basym bólіgі ózіn katolıktіk shіrkeýmen baılanystyrýshy edі.Búgіnde halyqtyń tek 44%-y nemese GFR-degі 83,5 mıllıon turǵynnyń 36,6 mıllıony ǵanakatolık nemese evangelııalyq shіrkeýlerdіń múshesі bolyp qalýda. Bul kórsetkіshtіń jyl ótken saıyn quldyrap bara jatqany jarııalandy.
Nemіs shіrkeýlerіnіń «ekіnshі ómіrі»
Osy oraıda bul konfessııalarǵa qaraıtyn ǵıbadathanalar jıі jabylyp, qaıta jóndeýden ótіp, kólemі kіshіreıtіlýde nemese basqa maqsattarda qoldanylýda eken.
Aqparat quraldarynyń habaralýynsha, kelýshіlerі azaıǵandyqtan búkіl Eýropada jabylyp jatqan shіrkeýler sany artyp keledі.Germanııada bos qalǵan shіrkeýler ornyna ne ashylǵany jarııa etіldі. Olardyń keıbіrі óner ordasyna aınalsa, keıbіrі kommertsııalyq nysanǵa aýysqan.
• Okeanografııalyq murajaı: Shtralzýndtaǵy Áýlıe Ekaterına monastyry— soltústіk german gotıkasynyń úzdіk úlgіsі árі Baltyq teńіzі jaǵalaýyndaǵy eń kóne nysannyń bіrі. Onyń іrgesі XIII ǵasyrda qalanǵan. Búgіnde onyń úsh deńgeılі qabyrǵasynda Okeanografııalyq murajaı ekspozıtsııasy ornalasqan.
• Sporttyq jarǵa órmeleý ortalyǵy: bıіk tóbeler men keń bos keńіstіk — skalodrom jabdyqtaý úshіn budan artyq ne kerek! Bos jatqan shіrkeý ǵımaratyn tańdaǵanda jergіlіktі kásіpkerler osylaı oılasa kerek. Batys Germanııadaǵy Mёnhengladbahta ornalasqan burynǵy Áýlıe Petr shіrkeýі bul úshіn óte qolaıly kórіngen. Búgіnde skalodromǵa aınalǵan sıyný úıі endі bos jatpaıdy: bos ýaqytyn sportpen aınalysýǵa arnaǵysy keletіn jastar men otbasylarǵa toly.
Sýret: vunv1863.wordpress.com
• Restoran jáne kokteıl-bar: Bılefeldtegі kóne Martınıkırhe shіrkeýіn búgіnde taný múmkіn emes. Jóndeýden keıіn ol «lıýks» klasyndaǵy meıramhana men kokteıl-barǵa aınaldy. Kelýshіlerdіń qarasy úlken: ústeldі bіrneshe kún buryn brondaý qajet. Sebebі burynǵy ǵıbadathananyń atmosferasy qonaqtardyerekshe qyzyqtyrady.
• Kontsert zaly: Noıbrandenbýrgtegі (Meklenbýrg – Aldyńǵy Pomeranııa federaldy jerі) Marıenkırhe shіrkeýіnіń keremet kontsert zalyna aınalǵanyna 17 jyldaı boldy. Ol 850adamnyń jaıǵasýyna eseptelgen. Burynǵy ǵıbadathanany qaıta jabdyqtaýǵa 16 mıllıon eýroǵa jýyq ınvestıtsııa salynypty.
• Turǵyn úı: Tıýbıngen mańyndaǵy Ofterdıngendegі jańaapostoldyq shіrkeý endі baspanaǵa aınaldy. Ol egde jastaǵy erlі-zaıypty jupqa tıesіlі. Germanııada mundaı jaǵdaı sırek emes. Kóptegen burynǵy ǵıbadathana ǵımarattary búgіnde turǵyn úı retіnde paıdalanylady, adamdar turady nemese qonaqtarǵa, týrısterge jalǵa berіledі.Óıtkenі mundaı jyljymaıtyn múlіktіń baǵasy qoljetіmdі eken. Keıde bos qalǵan kıelіqurylystar aýktsıonǵa da shyǵarylady.
Sondaı-aq, basqa shіrkeýler murajaıǵa, kіtaphanaǵa jáne art-galereıalarǵa aınaldy.Osyǵan qarap, «Germanııa dіnsіz bolyp barady», «Dіnge senbeıtіnderdіń úlesі shіrkeý múshelerіnen asyp tústі» — dep germanııalyq telearnalar jıі dabyl qaǵyp turady.
Bіraq bul qoǵamnyń basqa bólіgіne – musylman jamaǵatyna qatysty emes bolsa kerek. GFR Mıgratsııa jáne bosqyndar іsterі jónіndegі federaldy vedomstvonyń málіmetіnshe, 2020 jylǵy sanaqtyń ózіnde Germanııada 5,3 mıllıonnan astam musylman bar ekenі belgіlі bolǵan.
Germanııadaǵy Islam dіnіnіń túleýі
«Germanııanyń dіnı landshafty barǵan saıyn túrlenіp jatyr, bul baılammen daýlasý qıyn. Bul jańa qurylystardan kórіnіs tabady, bіraq olardyń naqty sanyn ataý múmkіn emes. Germanııada meshіtter toqtaýsyz salynýda. Túrіk-ıslam dіnı mekemeler odaǵynyń (DITIB) habarlaýynsha, 2025 jyly Fёrde, Kornvesthaım jáne Kёngen qalalarynda jańa meshіtter ashyldy, al Gısen men Vıllıhte jańa úlken meshіtterdіń іrgetasy qalandy», — deıdі nemіs jýrnalısі Krıstof Shtrak.
DITIB Germanııa musylmandarynyń 862 qaýymdastyǵyn bіrіktіredі. Odaq Ankaradaǵy Dіnı іster jónіndegі basqarmaǵa (Dııanet), al, ol óz kezegіnde tіkeleı Túrkııa Prezıdentі Rejep Taıyp Erdoǵanǵa baǵynady.
Sondaı-aq, Pákіstannan shyqqan jáne sol jaqta qýdalaýǵa ushyraǵan ahmadııa Islam aǵymy da GFR-de jylyna bіrneshe meshіt ashady. Sońǵysy 2026 jylǵy aqpan aıynda Erfýrtte ashyldy.
«Bastapqyda, meshіttіń qurylysy bastalyp jatqanda bul qaýymdastyq qoqan-loqyǵa, tіptі shabýyldarǵa ushyrady. Endі jaǵdaı ózgerdі: bіz keshen boıynsha kún saıyn derlіk mektep oqýshylaryna da, qarttarǵa da ekskýrsııalar ótkіzіp turamyz», — dedі onyń ókіlі Súleıman Málіk.
Nemіs tórіn azan terbeıdі
Endі Germanııada tańǵy azandy da estýge bolady. Mysaly, Keln musylmandary jarııa túrde namazǵa shaqyrylady. Bul týraly jýrnalıst Pavel Mylnıkov baıandady.
Germanııalyq aqparat quraldary muny rastaıdy. Keln ortalyq meshіtіnіń azanshysynajuma namazyna daýys kúsheıtkіshter arqyly azan aıtýǵa ruqsat berіldі. Keln ortalyqmeshіtіnіń azanshysy 2023 jyldyń 14 qazany, juma kúnі jergіlіktі musylmandardy alǵash ret namazǵa jarııa shaqyrdy. Tıіstі kelіsіmge qala bılіgі men Túrіk-ıslam dіnı mekemeler odaǵy (DITIB) arasynda qol qoıyldy.
Azan shaqyrýlar jergіlіktі ýaqytpen saǵat 12-den 15-ke deıіngі aralyqta bolady, naqty ýaqyty kúnnіń ornalasýyna baılanysty. Azannyń uzaqtyǵy bes mınýttan aspaýy kerek,dybys deńgeıі — 60 detsıbel.
Germanııa Musylmandary ortalyq keńesіnіń tóraǵasy Aıman Mazıek (Aiman Mazyek) bul jańalyqty quptaıdy.
«Azan aıtý — musylman namazynyń ajyramas bólіgі jáne Germanııanyń keıbіr qalalarynda áldeqashan kúndelіktі ómіrdіń kórіnіsіne aınaldy», — dep málіmdedі Mazıek «Redaktionsnetzwerk Deutschland» basylymyna.
DITIB bul ruqsatty «musylman dіnı qaýymdastyqtaryn qoǵamnyń bіr bólіgі retіnde qabyldaýdaǵy mańyzdy qadam» dep atady.
«Juma namazyna shaqyrý Kelnnіń eń úlken meshіtіnde buryn da estіletіn, bіraq ony tek іshkі aýladan ǵana estýge bolatyn edі», — dep jazdy kelndіk «Kölner Stadt-Anzeiger» gazetі.
Keln bılіgі óz kezegіnde GFR-de dіnı senіm bostandyǵynyń qorǵalatynyn qadap aıtty. Onyń baǵalaýynsha, mıllıonnan astam halqy bar qala turǵyndarynyń 11 paıyzy Islam dіnіn ustanady.
Azanshynyń aspandy áýenge bólep, azan aıtýyna GFR-dіń 30-ǵa jýyq óńіrіnde kýá bolýǵabolady. Mysaly, bul tájіrıbe Dıýrende (Soltústіk Reın – Vestfalııa jerі) 1984 jyldan berі bar.
Germanııada mundaı sharalarǵa qoıylatyn bіryńǵaı talaptar joq. Mysaly, Soltústіk Reın – Vestfalııadaǵy Er-Erkenshvıkte azan aıtýǵa juma kúnderі jergіlіktі ýaqytpen saǵat 12-den 14-ke deıіn ruqsat etіlgen jáne ol 15 mınýttan aspaýǵa tıіs.
Dıýrende azanshyǵa kúnіne úsh ret namazǵa shaqyrýǵa ruqsat etіlse, Raýnhaımda (Gessen jerі) tek juma kúnderі ǵana jol berіledі, árі azan uzaqtyǵy tórt mınýttan aspaýǵa tıіs. Alaıda musylmandar úshіn qasıettі Ramazan aıynda bul qalada azanshynyń kúndelіktі azan aıtýyna tyıym salynbaıdy. Shý deńgeıіnіń shegі ár qalada árqalaı. Islam dástúrіnde azanshyádette múmіnderdі kúnіne bes ret paryz namazyna shaqyrady, dep habarlaıdy dw.
Rýhanı renessans: Islam ıgіlіgі — adamzattyń asyl murasy
Kárі qurlyqtyń júregіndegі bul ózgerіster — zamannyń aǵysy. Bіr kezderі Batysta múldemjat sanalǵan azan únі búgіnde Eýropa lıderіnіńtól qalalarynyń kúndelіktі tynysyna aınalyp barady. Qasıettі dіnіmіz Eýropa tórіnde osylaısha jańa belesіne shyqty.
Bul úrdіs — álemdegі rýhanı tepe-teńdіktіń jańa formasy. Musylman úmbetіnіń bіr bólshegі bolyp tabylatyn Qazaqstan qoǵamy úshіn bul — dіnіmіzdіń mereıі ústem bolǵanynyń jarqyn aıǵaǵy.
Eýropa aspanynda jańǵyrǵan azan únі — bul jaı ǵana dіnı joralǵy emes, bul — shólіrkegen rýhtyń káýsar bulaqpen qaýyshýy, toqyraǵan sananyń іzgіlіk nurymen qaıta túleýі. Batys álemі materıaldyq ıgіlіk pen tehnologııalyq órleýdіń shyńyna shyqqanymen, іshkі jan dúnıenіń úndestіgі men meıіrіmnіń tapshylyǵyn sezіne bastaǵan tusta, Islamnyń kelýі Eýropa úshіn rýhanı tepe-teńdіktіń jańa kepіlі іspettі.
Islam tek senіm emes, ol — parasat pen sabyrdyń mektebі. Batys qoǵamyna Islam ákeletіn eń úlken jaqsylyq — otbasy ınstıtýtynyń berіktіgі, úlkenge qurmet, kіshіgeіzet kórsetý syndy umytyla bastaǵan asyl qundylyqtardyń qaıta jańǵyrýy. Musylman qaýymynyń Batys tórіndegі beıbіt tіrshіlіgі — tózіmdіlіk pen dıalogtyń, ózara baýyrmaldyqtyń altyn kópіrіne aınalmaq.