Зейнеткер Айгүл Қабылбекова Тараз сотына қарсы: әділдік іздеген шыншыл әйел қалалар арасында қалай сабылып жүр

Өз өкілімен бірге соттарда айдан анық нәрсені дәлелдеуге тырысқан шыншыл әйелдің ісінде берешек қарыз кенеттен «қайырымдылыққа», ал процестік құқықтар жай ғана бос сөзге айналып кеткен. Smartnews.kz істің егжей-тегжейін зерттеп көрді.

Істі қарау кезінде Астананың кассациялық сотының қаулысын елемей, оны орындау міндетті емес деп санаған судья Ләззат Мәмекова ерекше «құрметке» лайық. Оның жоғары тұрған сот сатысының шешімдерін екінші кезекке ысырып, тек өзінің жеке тұжырымдарына басымдық беретіні сондай, тіпті осындай әсер қалдырады. Айгүл Қабылбекованың айтуынша, Мәмекова Ләззат өте сорақы әрі заңсыз шешім шығарған. Қабылбековаға қайтарылуы тиіс 1,5 миллион теңгенің ішінен судья оған «жомарттық танытып», бар-жоғы 183 мың теңгені ғана тағайындаған. 1,2 миллион теңгеден астам қаражат судья қаламының бір сілтеуімен-ақ ғайып болды.

Бұл жай ғана қателік емес — бұл зейнеткерді сот арқылы нағыз тонау. Мәмекова Ләззат Қабылбекованы заң бойынша тиесілі ақшасынан айырып, тақырға отырғызып кетті. 2026 жылы мұндай жағдай қалайша мүмкін болады? Сірә, Таразда математиканың өзіндік ерекше ережелері мен әділдік туралы өзгеше түсініктері бар сияқты.

Мәмековадан судья Айнұр Сатаева да қалыс қалмай келеді. Оның қарауында қарызды қайтару «қайырымдылық актісіне» айналып кеткен. 45 миллион теңге дейсіз бе? Жоқ, бұл жай ғана шын жүректен жасалған сыйлық екен. Банктік аударымдар, өткізбелер, дәлелдемелер — мұның бәрін сот кәсіби иллюзионистің жеңілдігімен елеусіз қалдырды.

Сурет: David Gyung / Shutterstock / FOTODOM

Абсурдтың бас кейіпкері — Жанна Абаеваның бейнесіндегі Жамбыл апелляциялық соты

Абаеваның әрекеттерінің кесірінен соттың созылып жатқанына екі жылға жуықтады. Миллиондаған теңге, анықтап қарағанда, зейнеткер мен оның жағының кең пейілді жомарттығы болып шықты. Банктік аударымдар ма? Есепке алынбайды. Қарыздың өтелгенін растайтын нақты дәлелдер ме? Ол да өтпейді. Сот: бұл ақшаны қайтару емес, даулы ақшалай қаражат деп шешті.

Зейнеткер келеді, өкілі фактілерді жеткізуге тырысады — ал оған жауап ретінде «қарыз = шын жүректен жасалған сыйлық» деңгейіндегі сот қисыны алдан шығады.

Тараз қалалық соты және «шығармашылық» түсіндірмелер тізбегі

Бұл сот театрында судьялардың «интерпретациялау» (түсіндіру) тізбегі ерекше айқын көрінді. Раушан Тұрсымбаева қарызды қайтаруды қайтарымсыз көмекке ауыстырса, Айнұр Сатаева бұл бағытты одан ары жалғастырды, ал Жанна Абаева оны түпкілікті «даулы ақшалай қаражат» ретінде рәсімдеді. Осылайша, көпмиллиондық қарыздың нақты қайтарылуы Тараз және Алматы судьяларының қолында сиқырлы түрде бірде қайырымдылыққа, бірде түсініксіз «даулы» санатқа айналып шыға келді.

Жамбыл облыстық соты: өткенді қайталау және «үндеме»

Жамбыл облыстық сотының апелляциялық алқасында жағдай тіпті ушыға түсті. Құрамға судьялар Ж.М. Абаева, Г.А. Асылбек және Г.Н. Егембердиева кірді.

Ж.М. Абаева бұған дейін Қабылбекова мен Алимов арасындағы істі қарап, 2025 жылғы 23 қыркүйекте қаулы шығарған болатын. Олар өз ұстанымдарын баяғыда қалыптастырып қойған — енді міне, тағы да алқа құрамында отыр. Айгүл Қабылбекова бүкіл құрамға мүлдем әділетті түрде қарсылық (отвод) жариялады: судьялар бәрін алдын ала шешіп қойған жағдайда, қандай бейтараптық туралы сөз болуы мүмкін?

Ал судья Г.Н. Егембердиева 2026 жылғы 19 мамырда дәл осындай сотта сол Алимовтің қатысуымен нағыз шоу ұйымдастырды.

– Процеске қатысушыларға агрессивті мінез-құлық пен құрметсіздік танытып, өкілдің сөзін бөліп, «Есіктен шығарып жіберемін» және «Үніңді шығармай отыр» деген сөздерді айтуға жол берді, сондай-ақ өкіл түсініктеме беріп жатқан сәтте оны бейнеконференция байланысынан өшіріп тастады, – деді Қабылбекова.

Классикалық жағдай: бір тарапқа — жасыл жарық, екінші тарапқа — «үндеме және тыныш отыр». Осыдан кейін талап қоюшы мен оның өкілі өз құқықтарын қалыпты қорғау мүмкіндігінен іс жүзінде айырылды.

Сурет: yandex.kz/maps

Зейнеткердің инстанциялар бойынша марафоны

Айгүл Қабылбекова қазірдің өзінде мына сатылардан өтті:

Алматы қаласының Бостандық аудандық соты (мұнда судья Раушан Тұрсымбаева да қарызды қайтаруды «қайтарымсыз материалдық көмекке» айналдырып, ерекше көзге түсті),

Тараз қалалық соты,

Жамбыл облыстық соты.

Қалыпты сот талқылауының орнына — хабарламалардың үнемі бұзылуы, сот құрамының түсіндірмесіз кенеттен өзгеруі, процестік құқықтарды жүзеге асырудан бас тарту және тараптардың тең құқықтылық принциптерін ашық түрде елемеу орын алуда.

Әділ зейнеткер жүйеге қарсы

Зейнеткер Қабылбекова мүмкін емес нәрсені сұрап отырған жоқ — тек соттар заңсыз ұсталған зейнетақы ақшасын қайтарса дейді. Цирксіз, сот процесін абсурд театрына айналдырмай және оның конституциялық құқықтарын өрескел бұзбай шешіп беруді талап етеді.

Ол судьялар Абаева, Асылбек және Егембердиеваға қарсылық білдіру туралы арыз түсірді. Осыған ұқсас сот ісі бойынша кәсіпкер Бақытжан Бектенов Жоғарғы Сот Төрағасына, ҰҚК Төрағасына және Жамбыл облыстық сотының Төрағасына Алимовтің қатысуымен өткен ұқсас сот бойынша Егембердиеваның төрағалығымен өткен сот әрекеттерін тексеруді талап етіп, егжей-тегжейлі шағым жолдады.

Әзірге адал зейнеткер Қазақстан соттарындағы өз ауыр жолын жалғастыруда. Тараз қалалық соты мен Жамбыл облыстық алқасы өздерінің «шығармашылық» тәсілдерімен таңғалдыруды тоқтатар емес.

Әділдік бір жерде болуы керек қой. Тек сұрақ — ол Таразға қашан жетеді және ол жерде не болып жатқанын қашан көреді?

2026 жылғы 13 маусымда Ержан Алимов Астана қаласының Полиция департаментіне аса ірі мөлшердегі алаяқтық туралы арыз түсіріп, бұрынғы әйелі мен кәсіпкер Бақытжан Бектеновті 100 миллион теңгені жымқырды деп айыптады.

Алайда, 2026 жылғы 16 маусымда-ақ Астана қаласы Есіл ауданы Полиция басқармасының аға тергеушісі А.Д. Әлімбеков шығарған және Астана қаласы прокурорының орынбасары Б.Р. Сұлтанбеков бекіткен қылмыстық құқық бұзушылық құрамының болмауына байланысты сотқа дейінгі тергеп-тексеруді тоқтату туралы қаулы қабылданып, бұл жағдайдың азаматтық-құқықтық дау екені нақты көрсетілді.

Айгүл Қабылбекованың пікірінше, Алимовтің қорғаушысы Тәжібаев сот процесінің барысына белсенді түрде әсер етіп отыр — сот чатында іс жүзінде мәжілісті өткізуді немесе оны кейінге қалдыруды нұсқап отырады. Сот талқылауының бастапқы кезеңінде ол барлық соттарда жеңіске жететінін нық сеніммен мәлімдеп, оппонентіне даулы қаражаттың қайтарымсыз материалдық көмек емес екенін өзі дәлелдеуді ұсынған. Алайда, қақтығысты қылмыстық арнаға бұру әрекеті сәтсіз аяқталғаннан кейін, Қабылбекованың өзі Алимовті көрінеу жалған сөз жеткізгені (жалған арыз бергені) үшін жауапқа тарту туралы арызмен жүгінді.

Міне, нағыз таңғалдыратын және ең күңгірт күдіктерді тудыратын жағдай осы. Алимовтің Тараз судьяларына соншалықты қатты әсер ететін қандай сиқырлы уәждері мен ерекше «сиқыры» бар? Неліктен Мәмекова Ләззат зейнеткерден миллионнан астам теңгені оңай тартып алады? Неліктен Сатаева қарызды қайтарудан қайырымдылықты көреді, ал Абаева қарызды қайтаруды «даулы» ақшалай қаражатқа айналдырады?

Ал Егембердиева өзіне «үн шығармауды» және байланыстан өшіріп тастауды қалайша рұқсат етеді?

Үнемі тендерлік миллиондарды игеріп жүрген клиника директоры судьяларды заңды, Конституцияны және қарапайым адами ар-ұжданды ұмытуға мәжбүрлейтін қандай да бір ерекше ықпалға ие болғаны ма? Зейнеткер өкілімен бірге тонналаған дәлелдемелер әкеледі, ал оған жауап ретінде — цирк, дөрекілік және ашықтан-ашық заңсыз шешімдер шығарылуда.

– Адам құны шамамен 1,28 миллиард теңге болатын үйін көрсетіп, өзін теңгелік миллиардермін деп атап, күніне 2 миллион теңге табыс табатынын мәлімдеген кезде, мұндай әл-ауқаттың көздері туралы сұрақтардың туындауы заңды. Құзыретті органдар бұл қаражаттың шығу тегіне баға беруі тиіс деп есептеймін, – деп атап өтті Қабылбекова.

Тараз судьялары, әсіресе Мәмекова Ләззат, Абаева Жанна, Сатаева Айнұр, Егембердиева Гүлмира қалыпты адамның төбе шашын тік тұрғызатын шешімдер қабылдауды жалғастырып жатқанда, зейнеткер Қабылбекова нағыз әділдікті іздеп, өз ауыр жолын жалғастыруда.

Бұл жай ғана сот талқылауы емес. Бұл — бір зейнеткердің немқұрайлылық қабырғасын, «шығармашылық» юриспруденцияны және Алимов пен оның қорғаушысы Тәжібаев иеленген сияқты көрінетін түсініксіз сиқырды бұзып өтуге тырысқан тарихы.

Осы Тараздағы сорақылықтар аясында Қабылбекова Астананың кассациялық сотына алғыс білдіргісі келеді. Заңды әрі әділ шешім шығарған судьялар Ш.И. Майшыбаевқа, А.А. Бақытжановаға және М.Н. Ибрагимоваға алғыс айтады: қарыз төленген деп танылды! Ақырында «сиқырға» және оғаш түсіндірмелерге емес, дәлелдерге қараған судьялар табылды. Бұл — кәсібилік пен объективтіліктің шынайы үлгісі. Дәл осындай шешімдер елде әділеттіліктің әлі де бар екеніне сенім ұялатады.

Әділдік жеңіске жетуі тиіс. Тек сұрақ — Жоғарғы Сот Жамбыл облысының соттарында болып жатқан оқиғаларға қашан назар аударып, бұл сот сиқырын біржолата қашан сейілтеді?

Қабылбекова өзінің адвокаты Аяна Молдыбаевамен бірге күресін жалғастыруда. Бұл үлкен құрметке лайық.