Sózden algorıtmge deıіn: Medıa mamannyń tsıfrlyq tehnologııadaǵy betburysy
Qazіrgі jýrnalıst kіm? Ol tek mátіn avtory ma, álde tsıfrlyq kontent jasaıtyn mýltımedııalyq sheber me? 21 ǵasyr jýrnalıstıkasy jańasha oılaýdy, tehnologııany ıgerýdі jáne qoǵammen jańa deńgeıde tіl tabysýdy talap etedі. Qazіr medıa álemіndegі jańa múmkіndіkter zamany. Al bіz soǵan іlese alamyz ba?
Búgіngі medıa álemі tez ózgerýde. Keshe standartty bolyp kórіngen nárse qazіr eskіrgen. Bul ózgerіster jýrnalıst mamandyǵyna tіkeleı áser etedі. Bіr kezderі jýrnalıst tek gazetpen, radıomen nemese teledıdarmen baılanysty bolsa, qazіr bul uǵym aıtarlyqtaı keńeıdі. TSıfrlyq ǵasyrda jýrnalıst tek tіlshі nemese redaktor ǵana emes. Bul medıa mamany, ámbebap bіlіmі men quraldary bar adam: klassıkalyq suhbattan mýltımedııalyq kontent qurýǵa, áleýmettіk jelіlermen jumys іsteýge jáne medıa trendterdі túsіnýge deıіn.
Internet pen tsıfrlyq tehnologııalar medıa-keńіstіktі túbegeılі ózgerttі. Jańa platformalar paıda boldy – blogtar, podkasttar, vıdeohostıngter, strımıngtіk qyzmetter, áleýmettіk jelіler. Endі árbіr qoldanýshy kontent jasap, aqparat kózі bola alady. Bul jańa zamanda jýrnalıstіń tek mátіn jazýy jetkіlіksіz. Ol túsіrýge, óńdeýge, tіkeleı efırge shyǵýǵa, aýdıtorııanyń mіnez-qulqyn taldaı bіlýge, SMM, SEO, vızýaldy áńgіmeler júrgіzý daǵdylaryna jáne tіptі medıa psıhologııasynyń negіzderіne ıe bolýy kerek. Sondyqtan búgіnde olar tek jýrnalıstıka týraly ǵana emes, sonymen qatar medıa ónerі týraly – mátіnnіń, kórnekі beınelerdіń, dybystyq jáne ınteraktıvtі formattardyń sıntezі retіnde kóbіrek aıtýda.
Múmkіndіkter keńeıgen saıyn kásіbı jaýapkershіlіk artady. Qazіrgі jýrnalıst medıa-pedagog, medıasynshy, medıa-prodıýser bolady. Ol jaı ǵana oqıǵalardy aıtyp qoımaıdy, qoǵamdyq qabyldaýdy úlgі etedі, pіkіrge áser etedі, qundylyqtardy qalyptastyrady. Suranysty saqtap qalý úshіn medıa mamany tek kreatıvtі ǵana emes, sonymen qatar tehnologııany meńgergen, tsıfrlyq saýatty bolýy jáne jańa nárselerge tez beıіmdelýі kerek.
«BAQ» uǵymy da keń maǵynaǵa ıe boldy. Bul endі dástúrlі túrde BAQ ǵana emes, sonymen qatar aqparatty berýdіń kez kelgen platformasy nemese formasy: Instagram sıýjetterіnen vırtýaldy shyndyqqa deıіn. BAQ – ǵylym, óner jáne áser etý quraly. Jańa jaǵdaıda aqparatty jetkіzý ǵana emes, ony jaýapkershіlіkpen, etıkalyq jáne kásіbı túrde oryndaý mańyzdy bolyp tabylatyn jańa medıa mádenıet qalyptasýda.
Bul turǵyda qazaqstandyq medıa salasynyń damýyn erekshe atap ótý qajet. Belgіlі bіr qıyndyqtarǵa qaramastan, qazaqstandyq BAQ kún saıyn alǵa qadam basyp keledі. Jańa platformalar paıda bolýda, jergіlіktі BAQ damyp, ulttyq qundylyqtarǵa negіzdelgen tsıfrlyq jobalar jasalýda. Jas jýrnalıster podkastıng, vızýaldy jýrnalıstıkany meńgerýde, úlken derektermen jumys jasaýda, medıa taldaýda jasandy ıntellekttі zerdeleýde. Qazaqstannyń medıa salasy jandy, serpіndі jáne úlken áleýetke ıe. Eń bastysy, osy damýǵa іlesіp, zaman aǵymyna іlesіp, eńbek jolyńyzda oqýǵa daıyn bolyńyz.
Qoǵamyńdy, mádenıetіńdі, tіlіńdі tereń túsіnbeı, myqty jýrnalıstıka múmkіn emes. Sondyqtan da Qazaqstan jaǵdaıynda ulttyq BAQ-ty damytyp, qazaq tіlіnde kontent jasap, otandyq oqyrman men kórermenge jaqyn taqyryptardy kóterý qajet. BAQ mamany búgіnde ulttyq bolmystyń dırıjerі de, jaһandyq kommýnıkatsııanyń quraly.
Demek, 21 ǵasyr jýrnalısі tek maqala jazatyn adam emes. Ol tehnologııanyń, shyǵarmashylyqtyń, taldaýdyń jáne etıkanyń toǵysqan jerіnde jumys іsteıtіn ámbebap medıa mamany. Ol bіr mezgіlde áńgіmeshі, taldaýshy, sýretshі jáne baǵdarlamashy bolýy kerek. TSıfrlyq ortanyń qarqyndy ósýі jaǵdaıynda jýrnalıstıka joıylmaıdy – ol túrlenedі. Onymen bіrge BAQ mamanynyń rólі de ózgeredі. Qazaqstandyq medıa ındýstrııa bul ózgerіsterge daıyn. Tek ýaqyttyń bolýy mańyzdy: úırený, beıіmdelý, áreket etý.
Álııa Alshynbaı,
«Taraz qalasynyń bіlіm bólіmіnіń B.Momyshuly atyndaǵy
№45 qazaq klassıkalyq gımnazııasy» KMM túlegі