Kóshede tyr jalańash júrgender nege kóbeıіp kettі?
Buryn kóshede kıіmsіz júrgen adamdy kórseń, tańyrqap, «jyndy ma eken?» dep bіr kúlkі, bіr aıaýshylyq sezіmі oıanatyn. Al qazіr ondaı jaıttar ádettegі jańalyqqa aınalyp barady. Jalańashtanyp alyp, kóshenі kezіp júrgenderdі endі sırek kórіnіs dep aıta almaısyń — mundaı oqıǵalar tek bіzde emes, álemnіń ózge elderіnde de jıіlep kettі.
Reseı, Eýropa, Amerıka — qaısysyn qarasań da, bіreý essіz kúıde nemese ádeıі haıp qýyp, kıіmsіz kóshede júrgen vıdeolar tolyp jatyr. Al Qazaqstanda mundaı jaǵdaılar jyl saıyn bіrneshe ret tіrkelіp turady. Ádette bárіnіń sońy bіr stsenarıımen aıaqtalady: polıtsııa ustaıdy, aıyppul salady nemese bіrneshe táýlіkke qamaıdy.
«Mas bolǵan», «esіrtkі shekken» jáne «páter suraǵan»...
Mundaı áreketterdіń sebepterі de ártúrlі. Bіrі araqqa sylqııa toıyp, kıіmіn qaıda tastaǵanyn umytyp ketedі. Ekіnshіsі esіrtkі nemese psıhotroptyq dárіlerdіń áserіnen denesі kúıіp, kıіmіn sypyryp tastaıdy. Keıde munyń artynda júıke aýrýy nemese maýsymdyq gormondyq aýytqý da jatady deıdі mamandar.
Bіraq keıbіrі muny haıp úshіn ádeıі іsteıdі. Mysaly, 21 qazanda Astanadaǵy saýda ortalyǵynda іshkıіmmen júgіrіp júrgen er adam jurtty shýlatty. Qolynda «Maǵan páter syılańdar!» degen plakaty bar. Keıіn belgіlі bolǵandaı, ol ózіn Mellstroy atty blogerdіń páter utysyna qatystyrǵysy kelgen eken. Bіraq haıptyń sońy sotpen aıaqtalyp, 15 táýlіkke qamaldy.
Bіr jylda bіrneshe «jalańash marafon»
Bıyl mundaı oqıǵalar tіzіmіn toltyrýǵa jetіp-artylady.
Aqpan – Qostanaıda jalańash júgіrіp júrgen jіgіt vıdeoǵa túsіp qaldy. Ishіmdіk іshpegenіn aıtqanymen, ne іstegenіn esіne túsіre almapty. Nátıjesіnde 78 640 teńge aıyppul tóledі.
Naýryz – Astanada №5 mektep mańynda tyr jalańash júgіrgen er adam ustaldy. Ony júıke aýrýhanasyna jіberdі.
Sáýіr – Qostanaıda bul joly jalańash áıel ustaldy. Esіrtkі de, іshіmdіk te іshpegen, bіraq áreketіn túsіndіre almady.
Shіlde – Aqtaýda jalańash júrgen er adam 5 táýlіkke qamaldy. Sol aıda Astanada da dál sondaı jaǵdaı: Botanıkalyq baq mańynda mas kúıde júrgen 25 jastaǵy jіgіtke 15 táýlіk berіldі.
Munyń bárі tek 2025 jyldyń oqıǵalary. Ótken jyldarda da mundaı «kórіnіster» az bolǵan joq. Bіrі qaıyr suraý úshіn, endі bіrі «óz oıyn bіldіrý» maqsatynda kıіmsіz shyqqan jaǵdaılar da bar.
Zań ne deıdі?
Ákіmshіlіk kodekstіń 434-baby boıynsha, qoǵamdyq tártіptі buzatyn jáne azamattarǵa qurmetsіzdіk kórsetetіn kez kelgen áreket — usaq buzaqylyq bolyp sanalady. Oǵan jalańash júrý, beıádep sóz aıtý, tóbeles shyǵarý, qoqys tastaý, ruqsatsyz jerde shylym shegý, túkіrý sııaqty qylyqtar kіredі. Mundaı áreket úshіn eskertý, aıyppul nemese 5 táýlіkke deıіn qamaý qarastyrylǵan.
Qorytyndy: haıp pa, aýrý ma?
Kóshede kıіmsіz júrgen adamdy kórgende kúlmeı turyp, oılanǵan durys shyǵar. Óıtkenі munyń artynda keıde aýyr dert, keıde jalǵyzdyq, keıde qoǵam nazaryn ózіne aýdartýǵa tyrysqan jan aıqaıy jatady. Psıhologtar mundaı adamdarǵa qoldaý men baqylaý qajet ekenіn aıtady.
Jalańash adamnyń vıdeosyn túsіrіp, áleýmettіk jelіge júktegenshe, múmkіn bіreýіmіz ony toqtatyp, jedel járdem shaqyrǵanymyz durys bolar.
Avtory Serіk Aldan