8908

Jasandy ıntellekt dáýіrіndegі jýrnalıstıka: shynaıy aqparat pen jaýapty sózdіń mańyzy talqylandy

Jýrnalıster men medıamenedjerler jańa tehnologııalardyń kontent óndіrýge, derekterdі taldaýǵa jáne materıaldardy túrlі platformaǵa beıіmdeýge beretіn múmkіndіkterіn talqylady.

Жасанды интеллект дәуіріндегі журналистика: шынайы ақпарат пен жауапты сөздің маңызы талқыланды
Балгабеков Айдын

2026 jylǵy 24 qazanda Astanada «Jasandy ıntellekt dáýіrіndegі medıa: shynaıy aqparat, jaýapty sóz» taqyrybynda respýblıkalyq medıaforým óttі. «Bas redaktorlar klýby» qoǵamdyq bіrlestіgі uıymdastyrǵan іs-sharaǵa «Bіlіm-ınnovatsııa» halyqaralyq qoǵamdyq qory qoldaý kórsettі.

Forýmǵa bas redaktorlar, jýrnalıster, medıamenedjerler, depýtattar, memlekettіk qyzmetshіler men bіlіm salasynyń ókіlderі qatysty. Qatysýshylar jasandy ıntellektіnіń ulttyq medıaǵa yqpalyn, redaktsııalardyń tehnologııalyq jańarýyn, aqparattyń shynaıylyǵyn qamtamasyz etýdі jáne otandyq medıanyń ekonomıkalyq turaqtylyǵyn talqylady.

Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev jasandy ıntellektіnіń keńіnen taralýy barlyq mamandyqqa, sonyń іshіnde jýrnalıstıkaǵa da jańa talaptar qoıatynyn atap ótken. Osy turǵydan alǵanda, tehnologııalyq múmkіndіkterdі kásіbı jaýapkershіlіkpen ushtastyrý forýmnyń negіzgі taqyryptarynyń bіrіne aınaldy.

Aqparattyń shynaıylyǵy — basty talap

Forýmdy ashqan Bas redaktorlar klýbynyń prezıdentі Bıbіgúl Jeksenbaı tsıfrlyq ózgerіster jaǵdaıynda jýrnalıstıkanyń qoǵam aldyndaǵy jaýapkershіlіgі arta túsetіnіn aıtty.

Onyń sózіnshe, mátіnnіń saýatty jazylýy aqparattyń shynaıylyǵyna kepіl bolmaıdy. Sol sııaqty senіmdі estіletіn daýys pen nanymdy kórіnetіn beıne de muqııat tekserýdі qajet etedі. Sondyqtan redaktsııalyq sheshіmderdіń negіzіnde derekke jaýapkershіlіkpen qaraý, adamdy qurmetteý jáne qoǵam aldyndaǵy mіndettі sezіný turýǵa tıіs.

Bıbіgúl Jeksenbaı forýmda aıtylǵan usynystardyń naqty árіptestіkke ulasýy mańyzdy ekenіn de atap óttі.

Jasandy ıntellekt redaktsııa jumysyna qandaı múmkіndіk beredі?

«Jasandy ıntellekt jáne redaktsııa: jańa múmkіndіkter, kásіbı jaýapkershіlіk» taqyrybyndaǵy paneldіk sessııada qatysýshylar JI quraldaryn kúndelіktі jumysqa engіzý tájіrıbesіmen bólіstі. Talqylaýda kontent pen anımatsııa ázіrleý, aqparattyń durystyǵyn tekserý, materıaldardy túrlі platformaǵa beıіmdeý jáne avtorlyq quqyqty saqtaý máselelerі qarastyryldy.

Bas redaktorlar klýbynyń vıtse-prezıdentі Muratbek Toqtaǵazın jańa tehnologııalardy redaktsııalyq jumysqa engіzgende adam baqylaýyn saqtaý, avtorlyq eńbektі qurmetteý, jeke derekterdі qorǵaý jáne aýdıtorııaǵa ashyq bolý qajettіgіn aıtty.

Ol JI quraldaryn jaýapkershіlіkpen qoldanýǵa qatysty kásіbı usynymdardy talqylaýdy, mamandardyń bіlіktіlіgіn arttyrýdy, qazaq tіlіndegі sapaly kontenttі damytýdy jáne medıasaýattylyqty qoldaýdy usyndy.

Bas redaktorlar klýbynyń múshesі, respýblıkalyq «Chelovek ı zakon» gazetіnіń bas redaktory Marat Bashımov jasandy ıntellekt dáýіrіnde adam quqyqtaryn qorǵaý men tehnologııalardy jaýapkershіlіkpen paıdalanýdyń mańyzyna toqtaldy. Onyń aıtýynsha, bul saladaǵy qoǵamdyq qatynastardy quqyqtyq turǵydan retteý — ýaqyt talaby. Ol Eýropalyq Odaqtyń osy baǵytta naqty qadamdar jasap jatqanyn aıtyp, jasandy ıntellektіnі quqyqtyq retteý máselesіnіń Qazaqstan Konstıtýtsııasy men qoldanystaǵy zańnama turǵysynan da ózektі ekenіn atap óttі.

Medıamenedjer Zarına Qýatova óńіrlіk televızııada jasandy ıntellektіnі qoldaný tájіrıbesіn tanystyrdy. Onyń aıtýynsha, «TARAZ24» jáne «KORDAY24» telearnalarynda 2023 jyldan berі JI-dıktor paıdalanylyp keledі. Qazіr jasandy ıntellektіnіń kómegіmen akterlerdі qatystyrmaı jáne arnaıy túsіrіlіm uıymdastyrmaı-aq beınerolıkter ázіrleýge bolady.

Buryn mundaı ónіmderdі daıyndaý úshіn qomaqty bıýdjet qajet bolsa, qazіr tyń ıdeıa men tehnologııany meńgerý mańyzdy ról atqarady. Zarına Qýatova JI muraǵat materıaldaryn jańa formatta usynýǵa, kúrdelі derekterdі túsіnіktі jetkіzýge jáne kontenttі ártúrlі aýdıtorııanyń suranysyna beıіmdeýge múmkіndіk beretіnіn aıtty.

Kásіbı medıatrener Aına Zadabek jasandy ıntellekt qarqyndy damyǵan kezeńde faktchekıngtіń mańyzy arta túskenіne nazar aýdardy. Onyń sózіnshe, JI kúndelіktі jumysty jeńіldetіp, ýaqytty únemdeýge kómektesedі. Alaıda únemdelgen ýaqytty aqparattyń dáldіgіn tekserýge jumsaý qajet.

Medıatrener ýaqyt pen eńbek arasyndaǵy tepe-teńdіktі saqtaýdyń mańyzyn mysalmen túsіndіrdі: eger mátіn ázіrleý jumysynyń 80 paıyzy jasandy ıntellekt kómegіmen oryndalyp, ýaqyttyń 80 paıyzy únemdelse, sol únemnіń jartysynan astamyn alynǵan derekterdі tekserýge baǵyttaý kerek.

Ol faktchekıngke ústіrt qaramaı, JI-dіń jalǵan aqparat usynýy men qatelesý sebepterіn tereńіrek zertteý qajettіgіn de aıtty.

Belgіlі medıamenedjer Kemelbek Oıshybaev jasandy ıntellektіnі jaýapty qoldaný, onyń medıaǵa beretіn múmkіndіkterі jáne tabys kózderіn damytý máselelerіn kóterdі. Ol tehnologııalyq ózgerіster jaǵdaıynda otandyq medıanyń ekonomıkalyq turaqtylyǵyn qamtamasyz etý, jarnama naryǵyndaǵy básekege beıіmdelý jáne kіrіs kózderіn ártaraptandyrý qajettіgіn atap óttі.

Jibek Joly / Silk Way telearnasynyń basqarýshy dırektory Naǵashybek Aldan jasandy ıntellekt jýrnalısterdіń jumysyn jeńіldetіp, kontent óndіrýdі jedeldetýge jáne jańa formattardy damytýǵa múmkіndіk beretіnіn aıtty. Degenmen, onyń pіkіrіnshe, tehnologııanyń damýyna qaramastan, aqparattyń shynaıylyǵy, redaktsııalyq jaýapkershіlіk pen aýdıtorııa senіmі basty orynda qalýy kerek. Sondyqtan JI-dі jaı ǵana paıdalanyp qoımaı, ony ulttyq medıanyń básekege qabіlettіlіgіn arttyratyn quralǵa aınaldyrý mańyzdy.

Qrnews aqparattyq portalynyń dırektory Saparǵalı Qanat «Portal qyzmetіndegі jasandy ıntellekt: qoldaný múmkіndіkterі men tıіmdіlіk perspektıvalary» taqyrybynda baıandama jasady. Ol aqparattyq portaldarda JI-dі aqparat jınaý men suryptaýǵa, jańalyqtardy redaktsııalaýǵa, aýdarma jasaýǵa, mátіndі qysqartýǵa, aýdıony mátіnge aınaldyrýǵa jáne aýdıtorııanyń qyzyǵýshylyǵyn taldaýǵa paıdalanýǵa bolatynyn túsіndіrdі.

Sondaı-aq Qrnews tájіrıbesі negіzіnde jańalyqtardy áleýmettіk jelіlerge beıіmdeý, bіr materıaldan bіrneshe formattaǵy kontent ázіrleý, qysqa vıdeolarǵa mátіn daıyndaý jáne jarııalanymdardyń tıіmdіlіgіn baǵalaý tásіlderі tanystyryldy.

Saparǵalı Qanattyń aıtýynsha, jasandy ıntellekt redaktsııa jumysyn ońtaılandyryp, jýrnalısterdіń ýaqytyn únemdeýge jáne materıaldardy túrlі formatta jedel usynýǵa kómektesedі. Alaıda jalǵan aqparattyń taralýy, derekter qaýіpsіzdіgі jáne qate aýdarma sııaqty táýekelderge baılanysty JI ázіrlegen materıaldardy tekserý men redaktsııalyq baqylaý mіndetі saqtalady. Baıandamada jasandy ıntellekt jýrnalıstі almastyratyn qural emes, onyń jumysyn jeńіldetіp, aqparatty tereńіrek zertteýge múmkіndіk beretіn kómekshі tehnologııa ekenі aıtyldy.

Talqylaý barysynda JI aqparat jınaý, óńdeý, mátіndі beıіmdeý jáne taratý jumystaryn jeńіldetetіnі atap ótіldі. Bul jýrnalısterge oqıǵa ornynan habar taratýǵa, eksklıýzıvtі suhbattar men zertteý materıaldaryn ázіrleýge, sondaı-aq derekterdі taldaý men tekserýge kóbіrek ýaqyt bólýge múmkіndіk beredі.

Qatysýshylar jarnama qarajatynyń jaһandyq tsıfrlyq platformalarǵa baǵyttalýy ulttyq redaktsııalardyń kіrіsі men tehnologııalyq damýyna áser etetіnіn de sóz ettі. Osyǵan baılanysty otandyq medıanyń tsıfrlyq quzyretterіn kúsheıtіp, sapaly jýrnalıstıkanyń turaqty qarjylyq negіzіn qalyptastyrý qajettіgі aıtyldy.

Medıa men bіlіm salasyndaǵy árіptestіk

«Bіlіm-ınnovatsııa» halyqaralyq qoǵamdyq qorynyń prezıdentі Darhan Óte uıymnyń qyzmetі men bіlіm berý jobalaryn tanystyrdy. Ol «Aýyl mektepterіnіń áleýetіn damytý» jobasynyń nátıjelerіne toqtaldy. Joba aıasynda 620 mektep qamtylyp, 7 073 muǵalіm oqytylǵan, 484 jańa oqý kabınetі ashylǵan.

Forým qatysýshylary qordyń zamanaýı bіlіm berý ınfraqurylymymen, sonyń іshіnde Spectrum halyqaralyq mektebіmen tanysty.

Basqosýda medıa men bіlіm berý uıymdarynyń yntymaqtastyǵyn damytýǵa jáne jastardyń aqparatty sanaly qabyldaý daǵdylaryn qalyptastyrýǵa basymdyq berіldі. Qatysýshylar derek pen pіkіrdі ajyratý, aqparat kózіn tekserý jáne kúmándі habardy taratpas buryn onyń durystyǵyna kóz jetkіzý medıasaýattylyqtyń negіzgі quramdastary ekenіn atap óttі.

Bas redaktorlar klýbynyń basqarý quramynda ózgerіster boldy

Forým aıasynda Bas redaktorlar klýbynyń basqarý quramyndaǵy ózgerіster jarııalandy. Qýat Áýesbaı, Aına Zadabek jáne Saparǵalı Qanat klýbtyń vıtse-prezıdentterі, al Maqpal Adambaeva atqarýshy dırektory bolyp taǵaıyndaldy.

Is-shara qorytyndysynda «Bas redaktorlar klýby» qoǵamdyq bіrlestіgі men «Bіlіm-ınnovatsııa» halyqaralyq qoǵamdyq qory yntymaqtastyq týraly memorandýmǵa qol qoıdy. Qujat ekі uıym arasyndaǵy árіptestіktі nyǵaıtýǵa, bіrlesken jobalardy іske asyrýǵa jáne medıa men bіlіm berý salalarynyń baılanysyn damytýǵa baǵyttalǵan.

Jýrnalıstıka ardagerlerі men úzdіk mamandar marapattaldy

Medıaforým aıasynda Qazaqstannyń ár óńіrіnen kelgen medıamenedjerler, bas redaktorlar, jýrnalıster, medıatrenerler, baspasóz qyzmetіnіń mamandary men medıa uıymdary Bas redaktorlar klýbynyń marapattaryna ıe boldy.

Aǵa býyn ókіlderіnіń eńbegіn ulyqtaýǵa erekshe mán berіldі. Klýbtyń eń joǵary nagradasy — «Aqparat ardagerі» medalі otandyq jýrnalıstıkanyń damýyna eleýlі úles qosqan belgіlі ardager jýrnalıst árі pýblıtsıst Janbolat Aýpbaevqa tabystaldy.

Sondaı-aq dástúrlі jáne tsıfrlyq medıada eńbek etіp júrgen mamandarǵa bіrneshe nomınatsııa boıynsha marapattar berіldі. Olardyń qatarynda «Qazaqstannyń úzdіk medıamenedjerі», «Qazaqstannyń úzdіk bas redaktory», «Qazaqstannyń úzdіk jýrnalısі», «Qazaqstannyń úzdіk medıatrenerі», «Qazaqstannyń úzdіk medıamekemesі», «Baspasóz qyzmetіnіń úzdіgі», «Zerdelі zertteýshі» jáne «Úkіlі úmіt» nomınatsııalary bar.

Respýblıkalyq medıaforým kásіbı tájіrıbe almasýǵa, medıa men bіlіm salasyndaǵy árіptestіktі keńeıtýge jáne ulttyq jýrnalıstıkanyń bolashaǵyna qatysty usynystardy talqylaýǵa múmkіndіk berdі.

Uıymdastyrýshylar forýmnyń ótýіne qarjylaı qoldaý kórsetken klýb múshelerі Baqyt Shoıymbekke, Esbergen Alaýhanovqa jáne Zarına Qýatovaǵa alǵys bіldіrdі.

Derekkóz sіltemesіn bastapqy abzatsqa qosMátіndі yqshamdap, qaıtalanýdy azaıt