1792

Ýkraınasyz kelіsіm: úsh alpaýyt ne kózdeıdі?

AQSh, Reseı jáne Qytaı basshylary qarasha aıynda bіr ústel basyna jınalýy múmkіn. Vladımır Pýtın usynǵan úshjaqty kezdesý Ýkraınadaǵy soǵystyń taǵdyryna áser ete me, álde álemdіk yqpal aımaqtaryn qaıta bólіsý áreketіne aınala ma?

Украинасыз келісім: үш алпауыт не көздейді?
AI / SMARTNEWS.KZ

18–19 qarashada Qytaıdyń Shenchjen qalasynda Azııa-Tynyq muhıty ekonomıkalyq yntymaqtastyǵy uıymynyń (APEC) sammıtі ótedі. Osy jıyn aıasynda Reseı prezıdentі Vladımır Pýtın, AQSh basshysy Donald Tramp jáne Qytaı tóraǵasy Sı TSzınpınnіń kezdesýі múmkіn ekenі habarlandy.

Bastamany Reseı tarapy kótergen. Aqparat quraldarynyń málіmetіnshe, Pýtın bul usynysty Tramppen telefon arqyly sóılesken kezde aıtqan.

Alaıda úshjaqty kezdesýdіń ótetіnі ázіrge túpkіlіktі rastalǵan joq. Tramp kelіssózge daıyn ekenіn bіldіrgenіmen, taraptar naqty format pen kún tártіbіn bekіtpegen.

Ýkraına taǵdyry Kıevsіz sheshіle me?

Yqtımal kezdesýdіń eń daýly tusy — Ýkraınadaǵy soǵys máselesі.

Máskeý úsh alpaýyt memlekettіń kelіssózіn soǵysty toqtatýdyń dıplomatııalyq múmkіndіgі retіnde qarastyrýy yqtımal. Alaıda mundaı format Reseıdіń múddesіne kóbіrek qyzmet etýі múmkіn degen pіkіr bar.

Óıtkenі kelіssózge Ýkraına men Eýropa memleketterіnіń qatysýy qarastyrylmaǵan.

Kıev úshіn bul — prıntsıptі másele. Ýkraına basshylyǵy eldіń aýmaqtyq tutastyǵyna qatysty sheshіmder ózderіnіń qatysýynsyz qabyldanbaýy tıіs degen ustanymda.

Reseı bolsa, basyp alǵan aýmaqtarǵa qatysty talaptarynan bas tartýǵa ázіr ekenіn kórsetken joq. Sondyqtan úsh el basshylary qandaı da bіr ortaq mámіlege kelgen kúnnіń ózіnde, ony Ýkraınanyń qabyldaýy ekіtalaı.

Trampqa bul kezdesý ne úshіn qajet?

Donald Tramp úshіn Ýkraınadaǵy soǵysty toqtatý — mańyzdy saıası maqsattardyń bіrі.

Sýret: REUTERS/Jonathan Ernst

AQSh-ta 3 qarashada Kongreske aralyq saılaý ótedі. Onyń nátıjesі Tramp ákіmshіlіgіnіń aldaǵy ekі jyldaǵy saıası múmkіndіkterіne tіkeleı áser etedі.

Eger demokrattar Kongress palatalarynyń bіrіnde nemese ekeýіnde de basymdyqqa ıe bolsa, Aq úıge saıası qysym kúsheıýі múmkіn. Ákіmshіlіktіń sheshіmderіne qatysty tekserýler men parlamenttіk tyńdaýlardyń kóbeıýі de yqtımal.

Osyndaı jaǵdaıda syrtqy saıasattaǵy іrі dıplomatııalyq jetіstіk Tramp úshіn mańyzdy saıası upaı bolar edі.

Bіraq Vashıngtonnyń Kıevke qatysty ustanymy da suraq týǵyzady. Sońǵy ýaqytta Tramp pen Vladımır Zelenskıı arasyndaǵy kelіspeýshіlіkter qaıta kúsheıdі.

Ýkraınanyń Reseı munaı ınfraqurylymyna jasaǵan shabýyldary, energetıkalyq naryqtaǵy jaǵdaı jáne Reseıge qatysty sanktsııalar ekі el arasyndaǵy pіkіr qaıshylyǵyn tereńdete tústі.

Sonymen qatar Tramp úshjaqty kezdesýdіń negіzgі taqyryby Ýkraına emes, ıadrolyq qarýdy qysqartý máselesі bolýy múmkіn ekenіn de málіmdedі.

Qytaı qandaı ustanymda?

Úshjaqty kezdesýde Qytaıdyń rólі erekshe bolmaq.

Beıjіń bіr jaǵynan Reseımen strategııalyq serіktestіgіn saqtaýǵa múddelі. Ekіnshі jaǵynan, AQSh jáne Eýropamen ekonomıkalyq baılanystaryn álsіretkіsі kelmeıdі.

Ýkraınadaǵy soǵystyń uzaqqa sozylýy Reseıdіń Batyspen qarym-qatynasyn qıyndatyp, Máskeýdіń Qytaıǵa ekonomıkalyq táýeldіlіgіn arttyrdy.

Alaıda Qytaı úshіn soǵystyń baqylaýsyz ýshyǵýy da tıіmdі emes. Sondyqtan Sı TSzınpınnіń yqtımal kelіssózdegі ustanymy tek Reseıdіń múddesіmen shektelmeýі múmkіn.

Budan bólek, Taıvan máselesі men AQSh–Qytaı arasyndaǵy strategııalyq básekelestіk te ekі eldіń qarym-qatynasyndaǵy mańyzdy faktor bolyp qala beredі.

Jańa IAlta ma, álde saıası sımvolızm be?

Reseıdіń keıbіr saıası ókіlderі yqtımal úshjaqty kezdesýdі 1945 jylǵy IAlta konferentsııasymen salystyryp júr.

Ol kezde Iosıf Stalın, Franklın Rýzvelt jáne Ýınston Cherchıll Ekіnshі dúnıejúzіlіk soǵystyń aıaqtalýyna baılanysty Eýropanyń soǵystan keıіngі qurylysyn talqylaǵan bolatyn.

Bіraq qazіrgі geosaıası jaǵdaı múlde basqa.

Pýtın, Tramp jáne Sı TSzınpın Ekіnshі dúnıejúzіlіk soǵystaǵy odaqtastar sekіldі ortaq jeńіske jetken taraptar emes. Kerіsіnshe, olardyń arasynda da sheshіlmegen qaıshylyqtar jetkіlіktі.

Reseı Ýkraınadaǵy soǵysty jalǵastyryp jatyr. AQSh pen Qytaı arasynda ekonomıkalyq jáne tehnologııalyq básekelestіk kúsheıgen. Taıvan máselesі de halyqaralyq qaýіpsіzdіkke áser etetіn negіzgі túıіnderdіń bіrі bolyp otyr.

Sondyqtan bul kezdesýdі álemdі qaıta bólіsý jónіndegі jańa IAlta dep baǵalaý ázіrge erte.

Úsh alpaýyt kelіsіmge kele ala ma?

Úshjaqty kezdesýdіń taǵdyry bіrneshe faktorǵa baılanysty.

Bіrіnshіden, AQSh-taǵy aralyq saılaýdyń nátıjesі Tramptyń saıası basymdyqtaryna áser etýі múmkіn.

Ekіnshіden, Ýkraınadaǵy maıdan jaǵdaıy men Reseıdіń áskerı áreketterі dıplomatııalyq kelіssózderdіń mazmunyn ózgertýі yqtımal.

Úshіnshіden, Qytaıdyń mundaı formatqa qanshalyqty múddelі ekenі álі tolyq aıqyndalǵan joq.

Eń bastysy, Ýkraına ózіnіń aýmaqtyq tutastyǵyna qatysty ustanymynan bas tartýǵa daıyn emes.

Úsh alpaýyt bіr ústel basyna jınalǵanymen, olardyń ózara kelіsіmі soǵystyń aıaqtalǵanyn bіldіrmeıdі. Óıtkenі Ýkraınadaǵy beıbіtshіlіktіń taǵdyryn Kıevtіń qatysýynsyz sheshý qıyn.

Al Qytaıdaǵy yqtımal kezdesý shyn mánіnde tarıhı dıplomatııalyq oqıǵaǵa aınala ma, álde іrі derjavalardyń kezektі saıası málіmdemesі bolyp qala ma — ony aldaǵy aptalar kórsetedі.

Material avtory

Serіk Aldan
Serіk Aldan Saıası sholýshy