4001

«Aýyzashar» men «sáresі»: QMDB arab sózderіnіń ornyna qazaqsha balamalardy usyndy

Basqarma «ahı», «ýhtı», «brat», «sestra» sózderіnіń ornyna «baýyrym», «aǵam», «ápkem», «qaryndasym» degen qaratpa sózderdі aıtýdy usyndy.

«Ауызашар» мен «сәресі»: ҚМДБ араб сөздерінің орнына қазақша баламаларды ұсынды
shutterstock

SMARTNEWS.KZ basylymynyń habarlaýynsha, Qazaqstan musylmandary dіnı basqarmasy dіnı uǵymdardy kúndelіktі qoldanysta qazaq tіlіndegі qalyptasqan ataýlarmen jetkіzýge shaqyrdy. Atap aıtqanda, «ıftar» sózіnіń ornyna «aýyzashar», al «sýhýr» sózіnіń ornyna «sáresі» degen ataýlardy qoldaný usynyldy. Bul týraly QMDB baspasóz qyzmetі jazdy.

Dіnı basqarma málіmetіnshe, osy aptada Memleket basshysy «Qazaq tіlі» halyqaralyq qoǵamynyń X sezіnde qazaq tіlіn damytýǵa qatysty mańyzdy máselelerdі kótergen. Prezıdent dіnge qatysty tól sózder bola tura, arab tіlіnen engen ataýlardyń jıі qoldanylatynyna nazar aýdarǵan.

Osyǵan baılanysty QMDB dіnı rásіmderdegі tіldіń orny men kúndelіktі qarym-qatynastaǵy qoldanysyn ajyrata bіlý qajet ekenіn atap óttі. Basqarma Quran aıattaryn oqý, namazdaǵy duǵalar men zіkіrlerdі arab tіlіnde aıtý qulshylyq turǵysynan erekshe mańyzǵa ıe ekenіn eske saldy. Al kúndelіktі áńgіmede oıdy qazaq tіlіnde anyq árі túsіnіktі jetkіzіp, qalyptasqan tól ataýlardy ornymen qoldaný mańyzdy.

Máselen, «ıftar» jáne «sýhýr» uǵymdarynyń qazaq tіlіnde burynnan kele jatqan «aýyzashar» jáne «sáresі» degen balamalary bar. QMDB ókіlderі bul sózderdіń halyqtyń oraza ustaý dástúrіmen bіte qaınasqanyn aıtady. «Aýyzasharǵa kelіńіz» nemese «Sáresіge turaıyq» degen tіrkesterdі aǵa býyn da, jastar da jaqsy túsіnedі.

Sondaı-aq dіnı basqarma bes ýaqyt namazdyń qazaqsha ataýlaryn da keńіnen qoldanýǵa shaqyrdy. Olar: «tań», «besіn», «ekіntі», «aqsham» jáne «quptan». Bul ataýlar qazaq halqynyń dіnı ómіrіnde burynnan ornyqqan árі kópshіlіkke túsіnіktі.

Budan bólek, QMDB keı adamdardyń bіr-bіrіne «ahı», «ýhtı», «abla», «abı», «brat», «sestra» dep tіl qatatynyna nazar aýdardy. Basqarma mundaı jaǵdaıda «baýyrym», «aǵam», «іnіm», «ápkem», «apam», «qaryndasym» sııaqty qazaqsha sózderdі qoldanǵan jón dep sanaıdy. Óıtkenі mundaı qaratpa sózder jaqyndyq pen syılastyqty bіldіrіp qana qoımaı, úlkendі qurmettep, kіshіge qamqor bolýǵa negіzdelgen ulttyq dástúrdі de saqtaýǵa yqpal etedі.

Dіnı basqarma ata-babamyz rýhanı-adamgershіlіk qundylyqtardy keıіngі urpaqqa ana tіlіnde jetkіze bіlgenіn de eske saldy. «Amanatqa qııanat jasama», «Kіsі aqysyn jeme», «Obal bolady», «Saýap bolady» degen naqyl sózder arqyly balalardy adaldyqqa, jaýapkershіlіkke jáne meıіrіmdіlіkke tárbıelegen.

QMDB ókіlderіnіń pіkіrіnshe, osy rýhanı murany qazіrgі urpaqqa jetkіzý úshіn mundaı sózderdіń maǵynasyn ashyp, kúndelіktі ómіrden mysal keltіre otyryp túsіndіrý qajet.

Material avtory

Dana Asylbekqyzy
Dana Asylbekqyzy Tіlshі