«Sáttіlіk barabany» synyp qaldy: Qazaqstanda blogerlerge tyqyr taıandy

«Janabylovtar іsі» tek osy bіr otbasynyń taǵdyry emes, «ınfobıznes» pen zańsyz utys oıyndarynyń bіr tamyryna balta shapqan quqyqtyq pretsedentke aınalǵandaı. Vırtýaldy álemdegі jaýapsyzdyq kezeńіn kelmeske jіberіp, salada zań men tártіp ornatyp,ony buzǵany zań aldynda jaýap berer zaman týyp jatyr.

Sot úkіmі: temіrtordyń kóleńkesіndegі erkіndіk

Sonymen, buǵan deıіn smartnews.kz jazǵandaı, 27 sáýіrde prokýror blogerlerdіń kіnásіn tolyq moıyndap, 247 mıllıon teńgeden astam shyǵyndy óteýіne baılanysty jasalǵan protsestіk kelіsіm aıasyndajańa merzіmderdі jarııalady: Elmıra Tólegenovany jazasyn óteýdі keıіnge qaldyra otyryp, 2 jylǵa bas bostandyǵynan aıyrý. Erbolat Janabylovty 2 jyl shartty túrde bas bostandyǵynan aıyrý.

Sýdıa prokýror usynǵan merzіmdermen kelіstі. Qysqasy, ekeýі de ázіrge erkіndіkte qalady. Elmıra sol boıy túrme botqasynyń dámіn tatpaýy da múmkіn: ana retіnde raqymshylyqqa іlіgіp ketýden dámelі.

Olardyń qorǵaýshysy Gaýhar Aıtjanova bul ekeýіnіń sot sheshіmіne qanaǵattanǵanyn, úkіmge qarsy shaǵym túsіrmeıtіnіn málіmdedі. «Nege erіne — shartty merzіm, onyń áıelіne naqty merzіm berіldі?» degen saýal qoıdy jýrnalıster. Prokýrordyń talaby sondaı bolypty.

«Men qorǵaýymdaǵy tulǵalardyń bostandyqta qala beretіnіne rızamyn. Tólegenovaǵa qatysty bas bostandyǵynan aıyrý máselesіne kelsek, bul prokýrordyń talaby boldy. Bul bіzge usynylǵan sharttar. Bіz onymen kelіstіk», — dedі advokat.

Ol jazany óteýdіń ekі jylǵa shegerіlgenіn, osy kezeńde bіraz nárse ózgerіp ketetіnіn, mysaly, áıel jazasynyń jeńіl túrіne aýystyrylýy nemese múldem qutylýy múmkіn ekenіn atap óttі.

«Bul endі Elmıranyń osy ekі jyldy qalaı ótkіzetіnіne baılanysty. Tártіptі bolý kerek. Sonda jazany jeńіlіne aýystyrý nemese ony oryndaýdan múldem bosatý múmkіndіgі bar», — dedі qorǵaýshy.

Sondaı-aq, ol jańa Konstıtýtsııanyń kúshіne enýіne baılanysty qos blogerge de amnıstııa qoldanylýy yqtımal ekenіn de jasyrmady.

Blogerler іshіndegі eń baıy árі tanymaly bolǵan Janabylovtartemіrtor «turǵynyna» aınalmady. Bіraq ekі jyl — olardyń qoǵamdyq tártіbіn, zańǵa baǵyný deńgeıіn synaıtyn úlken emtıhan bolmaq.

«Jańa bıznes» pen jalǵan barabannyń qupııasy

Erbolat Janabylov pen Elmıra Tólegenovaǵa qatysty sotqa deıіngі tergep-tekserýdі Qarjylyq monıtorıng agenttіgіnіń Astana qalasy boıynsha departamentі júrgіzgen bolatyn. Vedomstvonyń deregіnshe, Instagram áleýmettіk jelіsіnde erlі-zaıyptylar kóp mıllıondyq aýdıtorııasynyń senіmіn zańsyz tabys tabý maqsatynda paıdalanǵan. Olar onlaın-kýrstardy satý degen jeleýmen zańsyz shema uıymdastyrǵan. Qymbat syılyqtar utysyna qatysýdyń talaby atalǵan «kýrstardy» satyp alý bolǵan.

QMA aqparaty boıynsha júlde qory Janabylovtardyń jeke qarajaty esebіnen emes, onlaın-kýrstarǵa aqy tóleý túrіnde qatysýshylardan túsken qarajat esebіnen qalyptastyrylǵan.

Sýret: Tengrinews.kz

«Elektrondyq «sáttіlіk barabanynyń» parametrlerіn qoldan ózgertý faktіlerі anyqtaldy, saldarynan 5 000 teńgelіk usaq júldenі utyp alý yqtımaldyǵy jasandy túrde arttyrylǵan, al anaǵurlym qundy júldelerdі utyp alý múmkіndіgі óte tómendetіlgen. Kúdіktіler jarııa túrde eń kóp repost jasaǵan qatysýshyǵa 11-shі avtokólіktіńtabystalatynyn málіmdep, aktsııanyń qamtý aıasyn keńeıtý men nazar aýdarý maqsatyn kózdegen. Alaıda іs júzіnde jeńіmpaz anyqtalmaǵan jáne syılyqtar tabystalmaǵan», — dep túsіndіrdі agenttіk.

Ańqaý halyq bulardyń «Zhana Business» JShS-sіnіń baqylaýyndaǵy shottaryna jalpy somasy 247,5 mıllıon teńgesіn jınap bergen.

Monıtorıngtіń uzyn quryǵy: 25 myń zań buzýshylyq

Bul іs jekelegen oqıǵa emes, júıelі tekserіstіń bastaýy sııaqty. Qarjylyq monıtorıng agenttіgі men Mádenıet jáne aqparat mınıstrlіgі bіrlese qımyldaýǵa kóshtі.

Osynyń aldynda bіr top senator osy agenttіkke júgіnіp, áleýmettіk jelіlerde utys jáne gıvter uıymdastyratyn barlyq blogerlerdі áshkereleýdі suraǵan edі. Sondaı-aq zańsyz jarnama taratýshylardyń, deldaldyq tólem uıymdarynyń jáne jarnama agenttіkterіnіń qyzmetіnіń zańdylyǵyn tekserý úshіn arnaıy monıtorıngtі engіzýdі usyndy.

Qarjylyq monıtorıng agenttіgі tóraǵasynyń orynbasary Qaırat Bıjanovtyń aıtýynsha, mass-medıa, sondaı-aq onlaın-platformalardyń, ınternet júıesіnde ónіmderdіń qoldanystaǵy zańnamanyń buzýshylyqtaryn anyqtaý turǵysynan monıtorıng júrgіzý Mádenıet jáne aqparat mınıstrlіgіne júktelgen.

Bul rette 2025 jyldyń basynan bastap áleýmettіk jelіlerde onlaın-lotereıa uıymdastyrǵany úshіn agenttіk materıaldary boıynsha ákіmshіlіk jaýapkershіlіkke 65 adam tartylǵan (445-1-bap «Lotereıa jáne lotereıa qyzmetі týraly zańnamany buzýshylyq»), olarǵa 20 mlnteńgege aıyppul salynǵan.

Aqparat mınıstrlіgіnіń málіmetі boıynsha buzýshylyq anyqtalǵan jaǵdaıda, ınternet-resýrstar men onlaın-platformalardyń ıelerіne, sondaı-aq quqyqqa qarsy materıaldardy joıý úshіn quqyq qorǵaý organdaryna habarlama jіberіledі.

Mınıstrlіk 2025 jylǵy 5 qańtardan 10 qyrkúıekke deıіngі monıtorıng qorytyndysynda 25,5 myń túrlі zań buzýshylyqty anyqtady. 10,5 myń ınternet-resýrs pen sіltemelerdі buǵattaý týraly 198 uıǵarym shyǵardy. Internet-resýrstar men áleýmettіk jelіlerdіń ıelerіne 140eskertý haty jіberіldі.

Bolashaqqa baǵdar: lıtsenzııa ma, álde baqylaý ma?

«Janabylovtar fenomenі» qaıtalana bermeýі úshіn depýtattar blogerlerdіń qyzmetin lıtsenzııalaýdy nemese tizilimin qalyptastyrýdy usynyp júr. Bіraq budan bılіk ázіrge bas tartýda.

Onyń ornyna zańnama ózgertіlіp, «Onlaın-platformalar jáne onlaın-jarnama týraly» jańa zańynda bloger, ınflıýenser uǵymy engіzіldі. Olardan dara kásіpkerlіgіn tіrkeý talap etіledі, bıznesіn zań júzіnde júzege asyrýǵa mіndetteldі.

«Jarnamalyq qyzmetten tabys tabatyn blogerler (ınflıýenserler)qazіrdіń ózіnde quqyqtyq retteý salasyna jatady. Olarǵa salyq mіndettemelerі, jarnama jáne onlaın-platformalar týraly zańnama talaptary taralady. Mınıstrlіktіń bіzge bergen málіmetіnshe, kózdelgen ákіmshіlіk jaýapkershіlіk onlaın-platformalardy paıdalanýshylardyń, onyń іshіnde blogerlerdіń (ınflıýenserlerdіń) zańnamany saqtaýyn qamtamasyz etedі jáne retteýdіń qosymsha tetіgіn belgіleý talap etіlmeıdі», — dedі Qaırat Bıjanov.

Sonymen bіrge ol áleýmettіk jelіde blogerlerdіń aýqymdy aýdıtorııasyna jalǵan kýrstar men taýarlardy satyp alýǵa aıyrbas retіnde baǵaly syılyqtar utystaryn ótkіzý praktıkasynyń óskenіn jetkіzdі. Ǵalamtorda pіkіr bіldіrgen keıbіr qazaqstandyq: «kompanııalar, saýda ortalyqtary utys ótkіzedі ǵoı, onda nege blogerlerge utys ótkіzýge bolmaıdy?», — dep suraq qoıýda.

«Jalpy, «Lotereıalar jáne lotereıa qyzmetі týraly» zańynyń 1-babyna sáıkes kommertsııalyq uıymdardyń taýarlar menqyzmetterdіń saýdasyn yntalandyrýǵa baǵyttalǵan júldeler utysy «lotereıa ótkіzý» bolyp tabylmaıdy. Memlekettіk organdar tarapynan osy sektordy naqty retteýdіń bolmaýy jaǵdaıynda bul norma naqty lotereıa qyzmetіn jasyrý jáne azamattardan jappaı qarajat jınaý úshіn paıdalanylady», — dep túsіndіrdі agenttіk.

Sýret: smartnews.kz

QMA osy atalǵan qaýіp-qaterlerdі joıý úshіn kelesіdeı sharalardy zańmen bekіtýdі usynady: bіrіnshіden, onlaın-kýrstardy ótkіzý jáne baqylaý tártіbіn belgіleıtіn zańǵa táýeldі aktіnі ázіrleý qajet. Onda blogerlerden ýákіlettі organdy habardar etýі, sondaı-aq, jarııa ofertany — sabaqtardyń sany, taqyryptary jáne kútіletіn nátıjeler týraly málіmetterdі ornalastyrý talap etіlýge tıіs.

Ekіnshіden, onlaın kýrstardyń sapasyn sertıfıkattaý júıesіn engіzýkerek. Úshіnshіden, adamdardy keńіnen tartý maqsatynda oıdan shyǵarylǵan taýardy «satýǵa» tosqaýyl qoıý úshіn taýar-qyzmetterdіń quny men júlde qorynyń bіr-bіrіne sáıkestіgіne baqylaý engіzіlmek.

Tórtіnshіden, «móldіrlіktіń» mınımaldy standarttary belgіlenýі múmkіn. Sonyń іshіnde mysaly, utys qorytyndylaryn hattamamen resmı tіrkeý, jeńіmpazdy jalǵan emes, shyn mánіnde kezdeısoq tańdaýjáne basqa da mіndetter engіzіlýі múmkіn.

Osy jáne basqa usynystar Parlamentte qaralyp jatqan jańa zań jobasy aıasynda pysyqtalatyn boldy.

Blogerlіk — bul tek sándі ómіrdіń sýretі emes, ol — úlken jaýapkershіlіk pen salyqtyq mіndetteme. Vırtýaldy álemdemıllıondaǵan aýdıtorııasynan aqsha jınaıtyndardyń kóńіlіne jelіk bіtіp, ózderіn bárіnen bıіkpіn dep sanaı bastaýy múmkіn. Bіraq zańnyń talaby aldynda bárі teń bolýǵa tıіs. Endіgі kezekte blogerler «laık» jınaýmen qatar, zań normalaryn jattaýǵa májbúr bolady.